كوللاجدى جاساعان – قونىسباي شەجىمباي, «EQ»
«بۇل جەردە ەڭ باستى تۇيتكىل – ونىڭ ساز جەرگە شانشىلعانىندا» دەدى نۇعىمان ەش توسىلماستان. – اڭگىمە قازىعۇرت جاقتا بولعان وقيعا تۋرالى عوي. ول جاقتا توپىراقتا تۇز, سور جوق. قارا توپىراق تا ەمەس, كادىمگى سارى توپىراق. باستاۋلاردىڭ اينالاسى سازدى جەر بولىپ كەلەدى. ارىقتاردىڭ بويىنا تال, تەرەك, جيدە جاقسى وسەدى. سونىڭ ءبارىن شىبىق شانشىپ-اق وسىرە بەرەدى. ال ەندى تەرىس شانشىعان شىبىق وسە مە دەگەن سۇراعىڭا مامان ەسەبىندە تاپتىشتەڭكىرەپ جاۋاپ بەرەيىن. وزەگى كەپپەي تۇرعاندا شانشىسا, ول ءسوزسىز وسەدى. بيىلعى جىلى كوكتەگەن جاس وركەن كۇزگە قاراي سۇرەكتەنەدى. سۇرەكتەنگەننەن كەيىن ونىڭ بويىندا ۇيىقتاپ جاتقان بۇرشىكتەر بولادى. ورىستار «سپياششيە پوچكي» دەيدى. سول ۇيىقتاپ جاتقان بۇرشىكتەرگە ىلعال جەتسە بولدى, ساباق پەن تامىر ءوسىپ شىعادى».
ارينە, «تەرىس اعاش» – ىستەپ جۇرگەن ءىسى قيعاش, بولمىسى قالىپقا سىيا بەرمەيتىن ادام تۋرالى اڭگىمە. نۇعىمان دا: «ورىستاردىڭ دەرەۆنياداعى قاراپايىم ادامدار تۋرالى جاقسى شىعارمالارى بار. كوپ جاعدايدا سونداي ادامداردىڭ ىشكى جان دۇنيەسىن بىلە بەرمەيمىز. ءبارىن ءبىر قالىپقا سالىپ الىپ, اتويلاپ جۇرە بەرەمىز», دەدى. بيولوگيانى زەرتتەيتىن عالىمنىڭ ادەبيەتتى وسىلاي جاناشىرلىقپەن تالداپ وتىرعانىنا ءبىز دە رازى بولدىق. سونىمەن:
«بiر كۇنi ەركەباي كوكەمنiڭ بiزدەن بiر-ەكi جاس كiشi بالاسى – ۇرپەك سارى ءانتاي سولقىلداق جاس شىبىقتى ات قىپ مiنiپ, توعايعا قاراي «قۇيىنداتىپ» كەلە جاتىپ, بورانباي بارونعا قارسى كەزدەسiپ قالادى. بارون ونى ساۋساعىمەن ىمداپ وزiنە قاراي شاقىرادى دا, تاپىراقتاپ جەتiپ بارعان «باتىردىڭ» بۇتىنىڭ اراسىنداعى «اتىن» ج ۇلىپ الادى.
– ءاي, اقىماق, – دەيدi انتايعا قاراپ. – وبال ەمەس پە؟ بۇل دا وزiڭدەي بالا عوي...
سوسىن ول سازداۋ جەرگە الگi شىبىقتى تiك شانشىپ قويا سالدى. ءانتاي قۋ ونىڭ شىبىقتى ۇش جاعىنان تەرiس قاداعانىن بايقاپ قالىپ:
– بارون كوكە, بۇل ءبارiبiر وسپەيدi, – دەدى. – ويتكەنi سiز ونى دۇرىس شانشىعان جوقسىز!
بورانباي بارون ارتىنا بۇرىلىپ قاراسا, شىنىندا دا, جاس شىبىقتى تەرiس قاداپ قويعان ەكەن. بiراق ول ءوزiن مازاق ەتكiسi كەلiپ, كوزدەرi ۇشقىن اتىپ تۇرعان ۇرپەك سارى بالاعا قاراپ:
– وسە-دi! – دەدى داۋسىن سوزىپ. – بارون قاداعان شىبىق وسپەۋi مۇمكiن ەمەس!
راسىندا دا, سول شىبىق كەيiن جەتiلiپ, ءوسiپ كەتتi. باسقا اعاشتارعا قاراعاندا باس جاعى جۋانداۋ, بيiك قارا اعاش بولدى. سول قارا اعاش قازiر جاپىراق جايعان كەزدە توعاي جاقتان كەلە جاتقان بورانباي باروننىڭ بۇيرا شاشىنداي دوڭگەلەنiپ كورiنiپ تۇرادى. جول جيەگiندە وسكەندiكتەن, وتىن كەسۋگە بارعاندار وعان اتىن, ەسەگiن بايلاپ كەتەدi. بالالار دا ونىڭ بۇتاعىنا ورمەلەپ شىعىپ جۇرەدi. ويتكەنi سول بiر قارا اعاشقا قۇستار كوپ ۇيا سالادى…»
نۇرعاليدىڭ وسى اڭگىمەسىن قايتا وقىعانىمىزدا, اعاش وتىرعىزۋعا بولاتىن تاعى ءبىر ماۋسىم جاقىنداپ قالعانى ەسىمىزگە ءتۇستى. اعاش كوشەتتەرىن سۋىق تۇسسە ءۇسىپ كەتەدى دەپ قورىقپاي, بويىندا شىرىن توقتاعاندا باتىل تۇردە وتىرعىزۋ كەرەك ەكەن. ايتپەسە جاپىراقتار تۇگەل ءتۇسىپ بولاتىن قارا كۇز ناعىز اعاش ەگەتىن كەز ەكەنىن ۇمىتا بەرەمىز. ماماندار قارا كۇزدە ەككەن جەمىس اعاشتارى سۋىققا ءتوزىمدى بولىپ وسەدى دەسەدى. ال نۇرعاليدىڭ «تەرىس اعاشىنا» كەلسەك, ول ونىڭ جاس كۇنىندە جازعان ۋاقىت بەدەرىندەگى وشپەس قولتاڭباسى. جازۋشى ءوزى دە باسى دوڭگەلەنىپ وسكەن تەرىس اعاشقا قاراپ تۇرىپ: «بالكىم بورانباي باروننان قالعان ءبىر بەلگi سول شىعار», دەپتى. مەيلى, كىم بولساڭ دا جەرىڭدى كوركەيتىپ, ەلىڭدى مارقايتۋدان اسقان باقىت بار ما؟
