سۋرەتتى تۇسىرگەندەر – ا.دۇيسەنباەۆ, ە.ۇكىباەۆ
ىنتىماقتاستىق پەن جاۋاپكەرشىلىك
مەملەكەت باسشىسى قوناقجايلىلىق تانىتقانى ءۇشىن حالك ماسلاحاتىنىڭ توراعاسىنا ريزاشىلىق ءبىلدىردى. سونداي-اق گۋربانگۋلى بەردىمۇحامەدوۆتىڭ قازاقستان مەن تۇرىكمەنستان اراسىنداعى قارىم-قاتىناستى نىعايتۋعا زور ۇلەس قوسقانىن اتاپ ءوتتى.
پرەزيدەنت قازاق-تۇرىكمەن ىنتىماقتاستىعى دوستىق, تاتۋ كورشىلىك جانە ءوزارا قولداۋ رۋحىندا قارقىندى دامىپ كەلە جاتقانىنا ەرەكشە نازار اۋدارىپ, تۇرىكمەنستانعا رەسمي ساپارىنىڭ ماقساتى ەكى ەلدىڭ ستراتەگيالىق سەرىكتەستىگىن جاڭا دەڭگەيگە شىعارۋ ەكەنىن ايتتى.
– ءسىزدىڭ ەلىڭىزبەن ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ ماسەلەسىنە زور جاۋاپكەرشىلىكپەن قارايمىز. ءبىز – ستراتەگيالىق سەرىكتەس ەلدەرمىز. جاڭا بىرلەسكەن ۇكىمەتارالىق كوميسسيانىڭ جۇمىسى تۋرالى ايتىپ ءوتتىڭىز. مەن دە ونىڭ قىزمەتىن باقىلاپ, ۇكىمەتكە باعىت-باعدار بەرىپ, قانداي شەشىم قابىلداۋ كەرەك ەكەنىن نۇسقاپ وتىرامىن. ويتكەنى ءبىز ءۇشىن تۇرىكمەنستانمەن دوستىق بايلانىس باستى باسىمدىقتاردىڭ ءبىرى سانالادى, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
ءوز كەزەگىندە گۋربانگۋلى بەردىمۇحامەدوۆ قازاقستان پرەزيدەنتىنە ءىلتيپات ءبىلدىرىپ, ونىڭ تۇرىكمەنستانعا رەسمي ساپارى اياسىندا قول جەتكىزىلەتىن ۋاعدالاستىقتار ەكى ەل اراسىنداعى ستراتەگيالىق سەرىكتەستىكتى تەرەڭدەتۋگە ىقپال ەتەتىنىنە سەنىم ءبىلدىردى.
اڭگىمەلەسۋ بارىسىندا ساياسي, ساۋدا-ەكونوميكالىق جانە مادەني-گۋمانيتارلىق سالالارداعى ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىقتىڭ باسىم باعىتتارى ەگجەي-تەگجەيلى تالقىلاندى.
اشحابادتا اباي ەسكەرتكىشى اسقاقتادى
قازاقستان پرەزيدەنتى مەن تۇرىكمەنستان حالك ماسلاحاتىنىڭ توراعاسى اشحاباد تورىندە ۇلتىمىزدىڭ ۇلى ويشىلى اباي قۇنانباي ۇلىنا ارنالعان ەسكەرتكىشتىڭ اشىلۋ راسىمىنە قاتىستى.
ەڭ الدىمەن, قاسىم-جومارت توقاەۆ گۋربانگۋلى بەردىمۇحامەدوۆ پەن تۇرىكمەن حالقىنا ماقتىمق ۇلى پىراعىنىڭ 300 جىلدىق مەرەيتويىنا وراي ارنايى شىعارىلعان مەدالمەن ماراپاتتاعانى ءۇشىن العىس ايتتى. سونىمەن قاتار مۇنى ەكى ەل اراسىنداعى ءوزارا سىي-قۇرمەت پەن دوستىقتىڭ بەلگىسى رەتىندە قابىلدايتىنىن جەتكىزدى.
مەملەكەت باسشىسى سالتاناتتى جيىندا سويلەگەن سوزىندە بۇل ەسكەرتكىشتىڭ اشىلۋىن تۇرىكمەن باۋىرلاردىڭ قازاق حالقىنا ايرىقشا قۇرمەتىنىڭ كورىنىسى دەپ سانايتىنىن اتاپ ءوتتى.
– اباي – الەمدىك اۋقىمداعى الىپ تۇلعا. ونىڭ شىعارمالارى بۇكىل ادامزاتتىڭ اسىل مۇراسىنا اينالدى. جەر جۇزىندەگى كوپتەگەن قالادا حاكىم ابايدىڭ ەسكەرتكىشى بار. ۇلى اقىن سانالى عۇمىرىن اعارتۋ ىسىنە ارنادى. اباي «تالاپ قىل ارتىق بىلۋگە» دەپ, ونەر-ءبىلىم فيلوسوفياسىن كەڭىنەن ناسيحاتتادى. ول تەڭدەسسىز تۋىندىلارى ارقىلى مىزعىماس قۇندىلىقتاردى دارىپتەدى. جۇرتتى وتانشىلدىققا, بىلىمپازدىققا, ەڭبەكقورلىققا باۋلىدى. جاقسىلىق پەن پاراساتتىلىققا ۇندەدى. اشحابادتا اباي ەسكەرتكىشىنىڭ اشىلۋى – باۋىرلاستىعىمىزدى نىعايتا تۇسەتىن بىرەگەي باستاما, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
سونىمەن قاتار پرەزيدەنت بيىل استانادا تۇرىكمەن حالقىنىڭ ۇلى ويشىلى ماقتىمق ۇلى پىراعىنىڭ ەسكەرتكىشى اشىلعانىن ەسكە سالىپ, قازاق ەلى تۇركى جۇرتىنا ورتاق تۇلعانىڭ شىعارماشىلىعىنا زور قۇرمەتپەن قارايتىنىن جەتكىزدى.
– شىن مانىندە, اباي مەن ماقتىمق ۇلى ەڭبەكتەرى – تۇركى دۇنيەسىنىڭ قۇندى قازىناسى. ونى ساقتاپ, كەيىنگى ۇرپاققا قالدىرۋ – بارشامىزعا ورتاق مىندەت. ۇلى اقىندارىمىزدىڭ پوەزياسىندا ءوزارا ساباقتاستىق مىسالدارى كوپ. ءبىز – ءتۇبى ءبىر, تاريحى ورتاق, ءتىلى مەن مادەنيەتى ۇقساس حالىقتارمىز. وسى باۋىرلاستىق ەلدەرىمىزدىڭ قارىم-قاتىناسىنا ارقاۋ بولىپ وتىر. قازىر بۇل بايلانىس ستراتەگيالىق سەرىكتەستىك رۋحىندا دامىپ كەلە جاتىر. تۇرىكمەنستانعا بۇگىنگى رەسمي ساپارىم – سونىڭ ايقىن دالەلى. ابايدىڭ ەسكەرتكىشى قازاق-تۇرىكمەن دوستىعىنىڭ سيمۆولىنا اينالادى دەپ سەنەمىن, – دەدى پرەزيدەنت.
ءوز كەزەگىندە تۇرىكمەنستان حالك ماسلاحاتىنىڭ توراعاسى باۋىرلاس حالىقتاردىڭ تاريحي جانە مادەني ومىرىندە جارقىن ءىز قالدىرعان بەلگىلى تۇلعالار, ويشىلدار مەن اقىندار مۇراسىن ساقتاۋدىڭ جانە ونى بولاشاق ۇرپاققا جەتكىزۋدىڭ ءمانى زور ەكەنىنە توقتالدى.
– بۇگىن ءبىز استانامىز اشحابادتىڭ تاماشا مۇيىسىندە ورنالاسقان عاجاپ ساياباقتا باۋىرلاس قازاق حالقىنىڭ ۇلى اقىنى, كورنەكتى مادەنيەت جانە ونەر قايراتكەرى اباي قۇنانباي ۇلىنىڭ ەسكەرتكىشىن اشۋ راسىمىندە باس قوسىپ وتىرمىز. بارشاڭىزدى وسى سالتاناتتى ساتپەن شىن جۇرەكتەن قۇتتىقتايمىن! تۇرىكمەن جانە قازاق حالىقتارى الەمنىڭ مادەني-رۋحاني قازىناسىنا ۇلكەن ۇلەس قوستى. سوعان سايكەس, بۇل مادەني مۇرانى تىڭعىلىقتى زەرتتەۋ, ونى كەڭىنەن ناسيحاتتاۋ جانە وسى سالاداعى حالىقارالىق ارىپتەستىكتى دامىتۋ اسا ماڭىزدى مىندەت بولىپ سانالادى, – دەدى گۋربانگۋلى بەردىمۇحامەدوۆ.
ءىس-شاراعا تۇرىكمەنستاننىڭ زيالى قاۋىم وكىلدەرى جانە قازاقستاننىڭ رەسمي دەلەگاتسيا مۇشەلەرى قاتىستى.
سالتاناتتى جيىندا «كالكىنىش» بي توبى قوس حالىقتىڭ اراسىنداعى مادەني بايلانىستاردىڭ تەرەڭ تامىرىن تانىتاتىن «تۇرىكمەن-قازاق دوستىعى» اتتى كومپوزيتسياسىن ۇسىندى.
سونىمەن قاتار قاسىم-جومارت توقاەۆ اشحابادقا رەسمي ساپارى اياسىندا تۇرىكمەنستاننىڭ تاۋەلسىزدىك مونۋمەنتىنە گۇل شوعىن قويدى. پرەزيدەنت تۇرىكمەن ەلىنىڭ باستى ەسكەرتكىشىنە تاعزىم ەتۋ ارقىلى ەكى ەل اراسىنداعى دوستىق پەن ىنتىماقتاستىقتىڭ بەرىك ەكەنىن كورسەتتى.
ستراتەگيالىق سەرىكتەستىكتىڭ مۇددەسى
قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆتى «وعىزحان» سارايىندا تۇرىكمەنستان پرەزيدەنتى سەردار بەردىمۇحامەدوۆ قارسى الدى. مەملەكەتتەر باسشىلارى ءبىر-بىرىنە رەسمي دەلەگاتسيا مۇشەلەرىن تانىستىردى. سودان كەيىن تاراپتار شاعىن قۇرامدا كەلىسسوز جۇرگىزدى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ باۋىرلاس ەكى ەل اراسىنداعى سان قىرلى ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋدا مۇنداي جوعارى دەڭگەيدەگى تۇراقتى كەزدەسۋلەردىڭ ماڭىزى زور ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
– تۇرىكمەنستان – ءبىز ءۇشىن تۋىسقان ەل ءارى ستراتەگيالىق سەرىكتەس. قازاقستان – ءسىزدىڭ ەلىڭىزبەن ەنەرگەتيكا, كولىك, لوگيستيكا جانە مادەني-گۋمانيتارلىق سالالارداعى ىقپالداستىققا قاتىستى بارلىق ماسەلە بويىنشا سەنىمدى وداقتاس. مۇنىڭ الداعى ۋاقىتتا دا وسى باعىتتا جالعاسا بەرەتىنىن اتاپ وتكىم كەلەدى. البەتتە, ءبىز تۇرىكمەنستاننىڭ حالىقارالىق ارەناداعى بەيتاراپ ستاتۋسىنا قۇرمەتپەن قارايمىز. ءسىزدىڭ ەلىڭىز وڭىرلىك جانە حالىقارالىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ ىسىنە وتە ەلەۋلى ۇلەس قوسىپ كەلەدى. بۇل رەتتە ءبىز, ەڭ الدىمەن, بۇۇ جانە باسقا دا حالىقارالىق ۇيىمدار اياسىندا تىعىز قارىم-قاتىناس جاساۋعا دايىنبىز, – دەدى پرەزيدەنت.
ءوز كەزەگىندە سەردار بەردىمۇحامەدوۆ تۇرىكمەنستاننىڭ باۋىرلاس قازاقستانمەن ستراتەگيالىق سەرىكتەستىكتى جان-جاقتى وركەندەتۋگە بەيىل ەكەنىن راستادى.
– ءبىز تۇرىكمەنستاننىڭ سىرتقى ساياساتتاعى بەيتاراپ باعدارىنا, سونداي-اق بۇۇ جانە وزگە دە جاھاندىق قۇرىلىمدار اياسىنداعى حالىقارالىق باستامالارىنا قولداۋ بىلدىرگەنى ءۇشىن قازاقستانعا ريزاشىلىعىمىزدى بىلدىرەمىز. ال تۇرىكمەنستان قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ سىرتقى ساياساتتاعى ۇستانىمىن قۇپتايدى. سونداي-اق ءبىز ەلدەرىمىز اراسىنداعى ساۋدا-ەكونوميكالىق بايلانىستاردىڭ دامۋىنا ايرىقشا ءمان بەرەمىز. ەنەرگەتيكا, كولىك, ساۋدا-ساتتىق, اۋىل شارۋاشىلىعى, جوعارى تەحنولوگيالار سەكىلدى ماڭىزدى باعىتتار بويىنشا بىرلەسىپ جۇمىس ىستەۋگە نيەتتىمىز. ەكى ەل اراسىنداعى مادەني-گۋمانيتارلىق بايلانىستاردىڭ دا ماڭىزى زور, – دەدى تۇرىكمەنستان پرەزيدەنتى.
كەزدەسۋدە تاراپتار قازاقستان مەن تۇرىكمەنستان اراسىنداعى دوستىق قارىم-قاتىناستاردى ودان ءارى نىعايتۋعا بەيىل ەكەنىن جەتكىزدى.
وسىدان سوڭ مەملەكەت باسشىسى تۇرىكمەنستان پرەزيدەنتىمەن كەڭەيتىلگەن قۇرامدا كەلىسسوز جۇرگىزدى. قاسىم-جومارت توقاەۆ بۇل ساپارىن ورتاق ماقساتقا قول جەتكىزۋ, ياعني سان قىرلى مەملەكەتارالىق بايلانىستى مۇلدەم جاڭا دەڭگەيگە كوتەرۋ جولىنداعى ماڭىزدى قادام دەپ اتادى.
– قازاقستان مەن تۇرىكمەنستان عاسىرلار بويى جالعاسقان دوستىققا, تاتۋ كورشىلىك قارىم-قاتىناسقا جانە ورتاق مادەني, تاريحي قۇندىلىقتارعا ارقا سۇيەي وتىرىپ, باۋىرلاس مەملەكەتتەر رەتىندە بەرىك ءارى ۇيلەسىمدى بايلانىس قۇرا ءبىلدى. ءبىزدىڭ وسىناۋ ىنتىماقتاستىعىمىز ستراتەگيالىق سەرىكتەستىك باعىتىندا دامىپ كەلەدى, – دەدى پرەزيدەنت.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, كەيىنگى جىلدارى ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتا ايتارلىقتاي ىلگەرىلەۋ بار. سونىمەن قاتار قازاقستان تۇرىكمەنستانعا ەكسپورتتىڭ جالپى كولەمىن 80 تاۋار ءتۇرى بويىنشا 120 ملن دوللارعا دەيىن ۇلعايتۋعا دايىن ەكەنىن مالىمدەدى.
بۇعان قوسا پرەزيدەنت ەكى ەلدىڭ ىسكەر توپتارى اراسىنداعى بايلانىسقا قولداۋ كورسەتۋدىڭ ماڭىزىنا توقتالدى.
– ماعان باياندالعان مالىمەتكە سايكەس, شاعىن جانە ورتا بيزنەس ينۆەستيتسيالىق الەۋەتكە يە ەكەنىن كورسەتىپ وتىر. بىلتىر قازاقستان كومپانيالارىنىڭ تۇرىكمەنستانعا بيزنەس تۋرى ۇيىمداستىرىلدى. وسى ورايدا قازاق-تۇرىكمەن ىسكەرلىك كەڭەسى الاڭىندا كاسىپكەرلەردىڭ بەلسەندىلىگىن ىنتالاندىرۋ اسا ماڭىزدى. ىسكەرلىك ورتا نەگىزگى قوزعاۋشى كۇشكە اينالۋى كەرەك. ەكى ەلدىڭ ءىرى كوممەرتسيالىق جانە ۇلتتىق كومپانيالارىنىڭ كۇش-جىگەرىن ونەركاسىپ, قۇرىلىس, لوگيستيكا, بايلانىس جانە ەكونوميكانىڭ باسقا دا سالالارىنداعى ناقتى جوبالاردى ىسكە اسىرۋعا جۇمىلدىرعان ءجون دەپ سانايمىن. بۇگىن قول قويىلاتىن ينۆەستيتسيالاردى ىنتالاندىرۋ جانە ءوزارا قورعاۋ تۋرالى ۇكىمەتارالىق كەلىسىم بۇل ۇدەرىسكە تىڭ سەرپىن بەرەتىنىنە سەنىمدىمىن, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
قازاقستان پرەزيدەنتى مادەني-گۋمانيتارلىق قارىم-قاتىناستاردىڭ دايەكتى تۇردە دامىپ كەلە جاتقانىن, سونداي-اق جوعارى ءبىلىم سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىقتىڭ كەلەشەگى كەمەل ەكەنىن جەتكىزدى.
مەملەكەت باسشىسى ورايلى ءساتتى پايدالانىپ, تۋىسقان تۇرىكمەن حالقىن ايگىلى اقىن ماقتىمق ۇلى پىراعىنىڭ 300 جىلدىق مەرەيتويىمەن قۇتتىقتادى.
ال سەردار بەردىمۇحامەدوۆ قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ تۇرىكمەنستانعا ساپارى ەكىجاقتى ىقپالداستىقتى كەڭەيتۋ تۇرعىسىنان ماڭىزدى دەپ سانايدى.
– قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ رەسمي ساپارى ەكى ەل اراسىنداعى تاتۋ كورشىلىك پەن تىعىز ارىپتەستىك بايلانىستاردى ودان ءارى نىعايتۋعا, سەرىكتەس سالالارداعى ءوزارا ىقپالداستىقتى كەڭەيتۋگە, پەرسپەكتيۆتى باعىتتاردى دامىتۋعا وڭ اسەر ەتەدى. قازاق-تۇرىكمەن قارىم-قاتىناسى عاسىرلار قويناۋىنان تامىر تارتادى. وسى ۋاقىت ىشىندە شىنايى باۋىرلاستىق بايلانىس قالىپتاستى. قوس مەملەكەت پەن حالىقتارىمىزدى گەوگرافيالىق ورنالاسۋى عانا ەمەس, ءبىرتۇتاس تاريحي تاعدىرلاستىقتى سەزىنۋى مەن ءبىر-بىرىنە قاجەت ەكەنىن ءتۇسىنۋى بىرىكتىرەدى. ءبىز ورتاق قۇندىلىقتارىمىزدى قاستەرلەيمىز, بابالاردان مۇراعا قالعان ءداستۇرىمىزدى قۇرمەتتەيمىز ءارى مۇقيات ساقتايمىز, – دەدى سەردار بەردىمۇحامەدوۆ.
كەزدەسۋ بارىسىندا ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتىڭ قازىرگى احۋالى مەن بولاشاعى تالقىلاندى. گاز سالاسىنداعى بىرلەسكەن باستامالاردى جۇزەگە اسىرۋ, ءوزارا ساۋدا مەن ەكى ەلدىڭ اۋماعى ارقىلى تاسىمالداناتىن جۇك كولەمىن جۇيەلى تۇردە ارتتىرۋ, سونداي-اق وڭىرارالىق ىقپالداستىقتى جانداندىرۋ ماسەلەلەرىنە ايرىقشا ءمان بەرىلدى.
كەلىسسوزدەردەن كەيىن قاسىم-جومارت توقاەۆ پەن سەردار بەردىمۇحامەدوۆ قازاقستان مەن تۇرىكمەنستان اراسىنداعى دوستىقتى نىعايتۋ جانە كوپجاقتى ستراتەگيالىق سەرىكتەستىكتى تەرەڭدەتۋ تۋرالى دەكلاراتسيانى قابىلدادى.
سونىمەن قاتار ەكى ەلدىڭ دەلەگاتسيا مۇشەلەرى ۇكىمەتارالىق, ۆەدومستۆوارالىق جانە وڭىرارالىق دەڭگەيدەگى مىناداي قۇجاتتارعا قول قويدى:
- قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن تۇرىكمەنستان اراسىنداعى دوستىقتى نىعايتۋ جانە كوپجاقتى ستراتەگيالىق سەرىكتەستىكتى تەرەڭدەتۋدىڭ 2025-2027 جىلدارعا ارنالعان كەشەندى باعدارلاماسى;
- قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى مەن تۇرىكمەنستان ۇكىمەتى اراسىنداعى ينۆەستيتسيالاردى ءوزارا قورعاۋ جانە ىنتالاندىرۋ تۋرالى كەلىسىم;
- قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى مەن تۇرىكمەنستان ۇكىمەتى اراسىنداعى كولىك, لوگيستيكا جانە ترانزيت سالاسىنداعى ستراتەگيالىق ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىم;
- 1997 جىلعى 27 اقپاندا جاسالعان قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتى مەن تۇرىكمەنستان ۇكىمەتى اراسىنداعى جولاۋشىلار مەن جۇكتەردى اۆتوموبيلمەن حالىقارالىق تاسىمالداۋ تۋرالى كەلىسىمگە وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى حاتتاما;
- قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى مەن تۇرىكمەنستان ۇكىمەتى اراسىنداعى قىلمىسقا قارسى كۇرەس بويىنشا ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىم;
- قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى مەن تۇرىكمەنستاننىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى اراسىنداعى وسىمدىكتەر كارانتينى سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىم;
- قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۋريزم جانە سپورت مينيسترلىگى مەن تۇرىكمەنستاننىڭ مادەنيەت مينيسترلىگى اراسىنداعى تۋريزم سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىم;
- قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگى مەن تۇرىكمەنستاننىڭ مينيسترلەر كابينەتى جانىنداعى باس ارحيۆ باسقارماسى اراسىنداعى ارحيۆ ءىسى بويىنشا ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىم;
- قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگى مەن تۇرىكمەنستاننىڭ قارجى جانە ەكونوميكا مينيسترلىگى اراسىنداعى ءوزارا تۇسىنىستىك تۋرالى مەموراندۋم;
- قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كولىك مينيسترلىگى مەن تۇركىمەنستاننىڭ مينيسترلەر كابينەتى جانىنداعى كولىك جانە كوممۋنيكاتسيا اگەنتتىگى اراسىنداعى ءوزارا تۇسىنىستىك تۋرالى مەموراندۋم;
- قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۋريزم جانە سپورت مينيسترلىگى مەن تۇرىكمەنستاننىڭ دەنە شىنىقتىرۋ جانە سپورت جونىندەگى مەملەكەتتىك كوميتەتى اراسىنداعى سپورت سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق بويىنشا ءوزارا تۇسىنىستىك تۋرالى مەموراندۋم;
- قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسيالار جانە اەروعارىش ونەركاسىبى مينيسترلىگى مەن تۇرىكمەنستاننىڭ مينيسترلەر كابينەتى جانىنداعى كولىك جانە كوممۋنيكاتسيالار اگەنتتىگىنە قاراستى «تۇرىكمەناراگاتناشىك» اگەنتتىگى اراسىنداعى تسيفرلىق دامۋ جانە اقپاراتتىق تەحنولوگيالار سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى ودان ءارى دامىتۋ جونىندەگى ءوزارا تۇسىنىستىك تۋرالى مەموراندۋم;
- قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كولىك مينيسترلىگى ازاماتتىق اۆياتسيا كوميتەتى مەن تۇرىكمەنستاننىڭ مينيسترلەر كابينەتى جانىنداعى كولىك جانە كوممۋنيكاتسيا اگەنتتىگىنە قاراستى «تۇركىمەنحوۆايوللارى» اگەنتتىگى اراسىنداعى ءوزارا تۇسىنىستىك تۋرالى مەموراندۋم;
- قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ماڭعىستاۋ وبلىسى اكىمدىگى مەن تۇرىكمەنستاننىڭ بالقان ءۋالاياتى اكىمشىلىگى اراسىنداعى 2025 جىلعا ارنالعان ساۋدا-ەكونوميكالىق, عىلىمي-تەحنيكالىق جانە مادەني ىقپالداستىق تۋرالى ىنتىماقتاستىق جوسپارى;
- قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى ءىس باسقارماسىنىڭ «قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ تەلەراديوكەشەنى» شجق رمك جانە تۇرىكمەنستاننىڭ «TDH» مەملەكەتتىك اقپاراتتىق اگەنتتىگى اراسىنداعى ءوزارا تۇسىنىستىك تۋرالى مەموراندۋم;
- «QazaqGaz» ۇلتتىق كومپانياسى» اكتسيونەرلىك قوعامى مەن «تۇرىكمەنگاز» مەملەكەتتىك كونتسەرنى اراسىنداعى گاز سالاسىن دامىتۋ بويىنشا ستراتەگيالىق ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىم;
- «قازمۇنايگاز» ۇلتتىق كومپانياسى» اكتسيونەرلىك قوعامى مەن «تۇرىكمەننەبيت» مەملەكەتتىك كونتسەرنى اراسىنداعى كاسپي تەڭىزىنىڭ تۇرىكمەن سەكتورىندا مۇناي سەرۆيسى قىزمەتتەرىن دامىتۋ بويىنشا ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىم;
- «قازپوشتا» اكتسيونەرلىك قوعامى مەن «تۇرىكمەنپوچتا» پوشتا بايلانىسى كومپانياسى اراسىنداعى حالىقارالىق پوشتا جونەلتىلىمدەرىن جەتكىزۋ جونىندەگى كەلىسىم;
- «اقتاۋ تەڭىز ساۋدا پورتى» ۇلتتىق كومپانياسى» اكتسيونەرلىك قوعامى مەن «تەڭىز ساۋدا فلوتى» جابىق ۇلگىدەگى اكتسيونەرلىك قوعامى اراسىنداعى تەڭىز كولىگى سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق تۋرالى مەموراندۋم;
- قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ جانىنداعى مەملەكەتتىك باسقارۋ اكادەمياسى مەن تۇرىكمەنستان سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ حالىقارالىق قاتىناستار ينستيتۋتى اراسىنداعى ءوزارا تۇسىنىستىك تۋرالى مەموراندۋم.
بىرلەسكەن مالىمدەمە
قاسىم-جومارت توقاەۆ پەن سەردار بەردىمۇحامەدوۆ كەلىسسوزدەر قورىتىندىسى بويىنشا بريفينگ وتكىزىپ, بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ وكىلدەرى الدىندا بىرلەسكەن مالىمدەمە جاسادى.
مەملەكەت باسشىسى تۇرىكمەنستانعا رەسمي ساپارى بارىسىندا قول جەتكىزىلگەن ۋاعدالاستىقتار مەن قابىلدانعان ەكىجاقتى قۇجاتتار جونىندە پىكىر ءبىلدىردى. ولاردىڭ اراسىندا دوستىقتى نىعايتۋ جانە كوپجاقتى ستراتەگيالىق سەرىكتەستىكتى تەرەڭدەتۋ تۋرالى دەكلاراتسيا ايرىقشا ماڭىزعا يە.
– بۇل قۇجاتتا ءبىز باۋىرلاس حالىقتاردى جاقىنداستىرۋعا, قازاق-تۇرىكمەن قاتىناستارىن مۇلدەم جاڭا دەڭگەيگە كوتەرۋگە ەكى تاراپتىڭ دا نيەتتى ەكەنىن تاعى ءبىر مارتە راستادىق. سونىمەن قاتار 2027 جىلعا دەيىنگى ءتيىستى كەشەندى جوسپار قابىلداندى. الداعى ۋاقىتتا تۋىسقان قوس حالىقتىڭ يگىلىگى ءۇشىن ايتۋلى شارالاردى كوبىرەك وتكىزۋگە ۋاعدالاستىق. كەزدەسۋدە ەكىجاقتى ساۋدا-ساتتىق ماسەلەسىنە ايرىقشا ءمان بەرىلدى. بىرلەسكەن كۇش-جىگەر ارقىلى وتكەن جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ءوزارا تاۋار اينالىمى 28 پايىزعا ارتىپ, جارتى ملرد دوللاردان استى. بيىل دا وڭ ديناميكا بايقالادى. ءبىز تاۋارلار نومەنكلاتۋراسىن كەڭەيتۋ جانە ساۋدا-ساتتىقتى ودان ءارى وركەندەتۋ ءۇشىن قولايلى جاعداي جاساۋ مۇمكىندىكتەرىن قاراستىرۋ جونىندە كەلىستىك. قازاقستاننىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن, ەڭ الدىمەن, بيداي جەتكىزۋ كولەمىن ۇلعايتۋعا بولادى. ەلىمىزگە ەكسپورتتى ارتتىرۋعا جانە ءبىزدىڭ نارىقتا ۇزاق مەرزىمگە تۇراقتاپ قالۋعا تۇرىكمەن بيزنەسىنىڭ دە الەۋەتى جەتەدى. ەكىجاقتى تاۋار اينالىمىن تاياۋ كەلەشەكتە 1 ملرد دوللارعا دەيىن جەتكىزۋگە بولادى دەپ سانايمىز. قازاقستان تاراپى ساۋدا-ەكونوميكالىق مۇمكىندىكتەرىمىزدى تولىق پايدالانۋ ءۇشىن وڭىرارالىق ىقپالداستىقتى بىرلەسە نىعايتۋدى ۇسىندى. بۇگىن وسى فورماتتاعى ءوزارا ءتيىمدى سەرىكتەستىكتىڭ باستاماسى رەتىندە ماڭعىستاۋ وبلىسى اكىمدىگى مەن بالقان ءۋالاياتىنىڭ اكىمشىلىگى اراسىندا ىنتىماقتاستىق جوسپارىنا قول قويىلدى, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
پرەزيدەنتتىڭ ايتۋىنشا, تاراپتار ەكونوميكانىڭ باستى سەكتورلارىندا بىرلەسكەن كاسىپورىندار قۇرۋ كەلەشەگىن زەردەلەۋ جونىندە ۋاعدالاسقان.
– ەنەرگەتيكا سالاسىنداعى ىقپالداستىقتى كەڭەيتۋ باسىم مىندەت رەتىندە بەلگىلەندى. كەيىنگى جىلدارى بۇل باعىتتا ايتارلىقتاي ىلگەرىلەۋ بار. قازاقستان تۇرىكمەنستاننىڭ گاز-كوندەنسات كەن ورىندارىن يگەرۋ, سونداي-اق قۇبىر ينفراقۇرىلىمىن كەڭەيتۋ جوبالارىنا بەلسەندى قاتىسۋعا نيەتتى. بۇگىن «QazaqGaz» كومپانياسى مەن «تۇرىكمەنگاز» مەملەكەتتىك كونتسەرنى اراسىندا گاز سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ تۋرالى كەلىسىمگە قول قويىلدى. ەكى ەل ۇكىمەتتەرىنە وسىناۋ اسا ماڭىزدى باعىتتاعى ۋاعدالاستىقتاردىڭ ساپالى ءارى ۋاقتىلى ورىندالۋىن قامتاماسىز ەتۋ تاپسىرىلدى. قازاقستاننىڭ مۇناي-گاز كومپانيالارى كاسپي تەڭىزىندە مۇناي سەرۆيسى قىزمەتتەرىن كورسەتۋ ءۇشىن تۇرىكمەن ارىپتەستەرىمەن ىنتىماقتاستىقتى جولعا قويۋعا مۇددەلى. بىرلەسكەن كۇش-جىگەردىڭ ناتيجەسىندە كولىك-ترانزيت بايلانىستارىنا قولايلى جاعداي جاسالىپ جاتىر. وسى رەتتە ەلدەرىمىزدىڭ اۋماعى ارقىلى وتەتىن جۇك تاسىمالىنىڭ كولەمى تۇراقتى تۇردە ارتىپ كەلە جاتقانىن كورىپ وتىرمىز. بىلتىر ەلدەرىمىز اراسىندا تەمىرجول ارقىلى تاسىمالداناتىن جۇك كولەمى 20 پايىزعا ارتىپ, 1,5 ملن تونناعا جۋىقتادى. بۇل ىستە, اسىرەسە «سولتۇستىك – شىعىس» كولىك ءدالىزىنىڭ ماڭىزدى بولشەگى سانالاتىن «قازاقستان – تۇرىكمەنستان – يران» تەمىرجول باعىتى ايرىقشا ءرول اتقارادى. بۇعان قوسا ەكى مەملەكەتتىڭ ورتاسىنداعى «تۇرىكمەنباشى – گارابوگاز – قازاقستان شەكاراسى» باعىتى بويىنشا جول ينفراقۇرىلىمىن ءبىر-بىرىمەن جالعاۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتىر. «قازاقستان – تۇرىكمەنستان – اۋعانستان» تەمىرجولىن سالۋ كەلەشەگى تالقىلاندى. تاراپتار بۇل تاقىرىپتا ناقتى كەلىسسوزدەر جۇرگىزۋدە. سونىمەن قاتار ءبىز ەلدەرىمىز اراسىنداعى اۋە قاتىناسىن تەزىرەك قالپىنا كەلتىرۋ مۇمكىندىكتەرىن قاراستىرۋعا كەلىستىك. بۇل شارالاردىڭ ءبارى ەكى ەل اراسىنداعى كولىك قاتىناسىن ودان ءارى نىعايتا تۇسۋگە وڭتايلى جاعداي تۋعىزادى, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
كەلىسسوزدە تالقىلانعان ماڭىزدى تاقىرىپتىڭ ءبىرى – مادەني-گۋمانيتارلىق بايلانىستاردى نىعايتۋ. بۇعان قوسا تاراپتار ءبىلىم سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى تەرەڭدەتۋگە مۇددەلى ەكەنىن راستاپ, تۇرىكمەنستاندا قازاقستاننىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ فيليالدارىن اشۋ كەلەشەگىن قاراستىرۋعا ۋاعدالاستى. سونداي-اق ورتالىق ازياداعى تۇراقتىلىق پەن قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسىنە ايرىقشا ءمان بەرىلدى.
تۇرىكمەنستان پرەزيدەنتى بريفينگتە ىنتىماقتاستىقتىڭ قازىرگى احۋالى جانە ماڭىزدى باعىتتارىنا توقتالىپ, تۇرىكمەن-قازاق ديالوگى سىندارلى سيپاتتا دامىپ كەلە جاتقانىن اتاپ ءوتتى.
– بۇگىنگى كەزدەسۋ بارىسىندا ەكىجاقتى قاتىناستاردىڭ قازىرگى جاي كۇيى مەن كەلەشەگى, سونداي-اق ءوزارا مۇددەمىزگە ساي كەلەتىن وڭىرلىك جانە حالىقارالىق ساياسات ماسەلەلەرى تالقىلاندى. ەكى ەل ىقپالداستىعىنىڭ ناقتى باعىتتارى ايقىندالدى. كەلىسسوزدەر ءوزارا سەنىمگە جانە اشىقتىققا نەگىزدەلگەن قارىم-قاتىناس داستۇرىنەن اينىماي, سىندارلى ءارى مازمۇندى سيپاتتا ءوتتى. ساياسات, ەكونوميكا جانە مادەني-گۋمانيتارلىق سالالاردىڭ بارلىق باعىتى بويىنشا قالىپتاسقان ەكىجاقتى ديالوگتىڭ قازىرگى دەڭگەيىنە جوعارى باعا بەرىلدى, – دەدى سەردار بەردىمۇحامەدوۆ.
پرەزيدەنتتەر قازاق-تۇرىكمەن قاتىناستارىن ودان ءارى كۇشەيتۋگە باعىتتالعان كەلىسسوزدەر قورىتىندىسىنا كوڭىلى تولاتىنىن جەتكىزدى.
