جاۋاپكەرشىلىكپەن اتقارىلعان ءىس باياندى

ەنەرگەتيكا مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنشە, بۇگىنگى تاڭدا اۆتونومدى قازاندىقتاردىڭ دايىندىعى 100% قامتاماسىز ەتىلىپ, 19,9 مىڭ شاقىرىم ەلەكتر جەلىسىندە, 376 قوسالقى ستانسادا, 4 046 تاراتۋ بەكەتى مەن ترانسفورماتورلاردى جوندەۋ اياقتالدى. 535 شاقىرىم جىلۋ جەلىلەرى جاڭعىرتىلدى, بۇل – جوسپاردىڭ 98,5%-ى.

قازىرگى ۋاقىتتا ءبىلىم بەرۋ مەن مەديتسينالىق مەكەمەلەر, سونداي-اق ەلىمىزدەگى تۇرعىن ءۇي قورىنىڭ 99%-دان استامى جىلۋ بەرۋ ماۋسىمىنا تولىق دايىن. وسى ورايدا ونەركاسىپ جانە قۇرىلىس ءمينيسترى قانات شارلاپاەۆ ينجەنەرلىك جەلى­لەر مەن اۆتونومدى جىلۋ ەنەرگيا كوزدەرىنىڭ دايىندىعى قالىپتى ەكەنىن باياندادى.

«سۋمەن جابدىقتاۋ جەلى­لەرىنىڭ 1 025 شاقىرىمى نە­مەسە جوسپاردىڭ 90%-ى جون­دەۋدەن ءوتتى, سۋ بۇرۋ جەلى­لەرىنىڭ 159 شاقىرىمى نەمەسە 98%-ى جوندەلدى. سونداي-اق رەسپۋبليكا بويىنشا جىلىتۋ ماۋسىمىنا 12 مىڭنان اسا اۆتونومدى قازاندىق دايىندالدى. ءبىلىم بەرۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە تۇرعىن ۇيلەردىڭ دايىندىعى 100%-دى قۇرايدى», دەدى مينيستر.

ولجاس بەكتەنوۆ بارلىق جون­دەۋ جۇمىستارىنىڭ مەر­زىمى مەن نورمالارىن قاتاڭ ساق­تاۋدىڭ ماڭىزدىلىعىنا توق­تالدى. بۇگىنگى تاڭدا جىلۋ كوز­دەرىنىڭ رەزەرۆتىك جاب­دىقتارىن جاڭعىرتۋ جال­عاسۋدا, جوسپارلى جوبالار ىسكە اسىرىلىپ جاتىر.

«اۋقىمدى جۇمىستار ات­قارىلدى. ونى بولىنگەن قارجى مولشەرىنەن دە, جۇر­گىزىلگەن جۇمىس كولەمىنەن دە بايقاۋعا بولادى. ەندى ەڭ باستىسى – جىلۋ بەرۋ ماۋسىمىن قالىپتى دەڭگەيدە وتكىزىپ, جوسپارلانعان بار­لىق تالاپتاردى ساقتاي ءبىلۋ. كوم­مۋنالدىق كاسىپورىن­داردىڭ جوندەۋ بولىمشەلەرىن قاجەتتى قۇرال-جابدىقتارمەن قامتاماسىز ەتۋ كەرەك. ولار كەز كەلگەن جاعدايعا شۇعىل ارەكەت ەتۋ ءۇشىن دايىن بولۋعا ءتيىس. اكىمدەرگە جىلۋ بەرۋ ماۋسىمىنىڭ بارىسىن جەكە باقىلاۋدا ۇستاۋدى تاپسىرامىن», دەپ اتاپ ءوتتى و.بەكتەنوۆ.

پرەمەر-مينيستر حالىق­تى قولجەتىمدى كومىرمەن قام­تاماسىز ەتۋ قاجەتتىگىن دە اتاپ ءوتتى. ءوڭىر اكىمدىكتەرى ونەركاسىپ جانە قۇرىلىس, كولىك مينيسترلىكتەرىمەن بىر­لەسىپ, كوممۋنالدىق, تۇر­مىستىق كومىردى جەتكىزۋ بو­يىنشا بارلىق ماسەلەنى شەشۋ تاپسىرىلدى. كومىردى ۆاگوندارمەن تاسىمالداۋعا باسىمدىق بەرۋ قاجەت. و.بەكتەنوۆ تۇرعىندار كومىردى تۇراقتى باعامەن ساتىپ الۋىنا ەشقانداي كەدەرگى بولماۋى كەرەك ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ەنەرگەتيكا مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنشە, قازىرگى ۋاقىتتا وتىن قورى جەتكىلىكتى دەڭگەيدە.

«ەنەرگيا كوزدەرىنىڭ وتىن قويمالارىندا 5,2 ملن توننا كومىر, 88 مىڭ توننا مازۋت جيناقتالعان, جالپى نورما­عا سايكەس كەلەدى. تەك ريددەر جىلۋ ەلەكتر ورتالىعىندا كومىر قورى 20 تاۋلىك نورمادان 14 تاۋلىكتى عانا قۇرايدى. جي­ناقتاۋ جۇمىستارى جال­عاسۋدا. مينيسترلىك وڭىرلەر بويىنشا بىرقاتار ماسەلەنى باقىلاۋدا ۇستاپ وتىر»,  دەدى ا.ساتقاليەۆ.

سونىمەن قاتار ۇكىمەت وتىرىسىندا مەملەكەت باسشى­سىنىڭ مەملەكەتتىك ورمان قورىن ۇلعايتۋ جونىندەگى تاپسىرمالارىنىڭ ىسكە اسىرىلۋ بارىسى تۋرالى ەكولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار ءمينيسترى ەرلان نىسانباەۆ پەن بىرقاتار وبلىس اكىمدەرى باياندادى.

ەلىمىزدە 2021 جىلدان بەرى قا­راي شامامەن 970 ملن كو­شەت ەگىلگەن. بۇل رەتتە 5 جىل ىشىندە رەسپۋبليكانىڭ ور­ماندى القاپتارى 267 مىڭ گەكتارعا ۇلعايدى.

«مەملەكەت باسشىسى 2 ملرد ءتۇپ اعاش وتىرعىزۋ مىندەتىن قويدى. بۇل ەلىمىزدىڭ ورمان قورىن 14,5 ملن گەكتارعا دەيىن ۇلعايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ورمان القاپتارى مەن سايا­باقتاردى كەڭەيتۋ, بولا­شاق ۇرپاق ءۇشىن بيو­لوگيا­لىق اركەلكىلىكتى ساق­تاۋ – ەكو­لوگيالىق احۋالدى جاقسارتۋدا ماڭىزدى باسىم­دىقتاردىڭ ءبىرى. بۇل – اسا كۇردەلى ءارى ۇزاققا سوزىلاتىن جۇمىس, ونى ۇدايى نازاردا ۇستاۋ قاجەت. سوندىقتان بارىمىزدى ساقتاپ, جەرىمىز­دى جاسىل جەلەككە اينالدىرۋ ءۇشىن بار كۇش-جىگەرىمىزدى جۇم­ساۋىمىز كەرەك», دەپ اتاپ ءوتتى ۇكىمەت باسشىسى.

ەلىمىزدە 2027 جىلدىڭ سوڭى­­نا دەيىن تاعى 1 ملرد-تان استام كوشەت وتىرعىزىپ, ءوسىرۋ قاجەت. بۇل مىندەتتى ىسكە اسىرۋ تولىعىمەن اكىمدىكتەردىڭ ساپالى جۇمىسى مەن مينيسترلىك تاراپىنان ناقتى ۇيلەستىرۋگە بايلانىستى بولماق. وسى وراي­دا كەشەندى عىلىمي ءتاسىل­دى قول­دانا وتىرىپ, اعاش وتىر­عىزۋ ادىستەرىن جەتىلدىرۋ تاپ­سى­رىلدى. سونداي-اق وتىر­عى­زىل­عان اعاشتاردىڭ جەرسى­نىپ كەتۋ دەڭگەيىنە نازار اۋدارى­لادى. پرەمەر-مي­نيستر اكىم­­دىك­تەردىڭ ساندا بار, ساناتتا جوق اعاشتار تۋرا­لى كۇمان­دى اق­پارات بەرۋ فاك­تىلەرى كەز­دە­سەتىنىن, كوزبوياۋ­شى­­­­­لىق­تىڭ جولىن كەسىپ, كىنالى­­­ل­ەر­دى جاۋاپكەرشى­لىك­كە تارتۋ كە­رەكتىگىن ايتتى. ەكو­لو­گيا جانە تابيعي رەسۋرستار مي­نيستر­­لىگىنىڭ مالىمەتىن­شە, اعاش وتىرعىزۋ كولەمىن ارتتىرۋ شارالارى ورمان تا­لىم­­باقتارىن دامىتۋعا ىقپال ەتتى.

«ەگىلگەن كوشەت­تەر­دىڭ جەر­سىنىپ كەتۋى بويىنشا الىن­عان دەرەكتەر قولداعى بار ور­مان تالىمباقتارىنىڭ جەتكى­لىكسىز ەكەنىن, ال ولاردى ءوسىرۋ تەح­نولوگياسى ەسكىرگەنىن كورسە­تىپ وتىر. وسىعان بايلانىستى ەلى­مىز بويىنشا جالپى الاڭى 1 176 گەكتاردى قۇرايتىن قوسىم­شا 114 جاڭا تالىمباق سالىپ, 1 ورمان تالىمباعىن رەكونس­ترۋك­­تسيالاۋ قاجەت. وبلىس اكىم­دىكتەرى تالىم­باقتاردى رەكونسترۋك­تسيا­لاۋعا جانە جاب­دىقتاۋعا بيىلدان باس­تاپ 1 ملرد تەڭگەدەن استام قار­جى بولە باستادى», دەدى ە.نىسانباەۆ.

ەكولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلىگىنە اكىمدىكتەر مەن وزگە دە مۇددەلى ورگاندارمەن بىرلەسىپ بيىل 1 جەلتوقسانعا دەيىن كەلە­سى جىلدارعا ارنال­عان كوشەت ماتە­ريالدارىمەن قام­تاماسىز ەتۋ جوسپارىن ازىرلەۋ تاپسىرىلدى.

ورمانداردى ءورت پەن زاڭ­سىز كەسۋدەن قورعاۋ شارا­لارىنا ەرەكشە نازار اۋدارىلادى. وتكەن جىلداردا بولعان الاپات ورتتەر بۇعان دەيىنگى ورتكە قارسى جۇرگىزىلىپ جاتقان ءىس-شارالاردىڭ ماردىمسىز ەكەنىن انىق كورسەتتى. وسىعان بايلانىستى قازىر ەلىمىزدە ورمان شارۋاشىلىقتارىن, ساياباقتار مەن رەزەرۆاتتاردى ارنايى ورت­كە قارسى جۇيەلەرمەن, تەح­نيكا, جابدىقتارمەن قامتا­ماسىز ەتۋ ماقساتىندا اۋقىم­دى جۇمىس قولعا الىندى. ماسە­لەن, بيىل ەلىمىزدىڭ ورمان شا­رۋاشىلىعى تاريحىندا العاش رەت 2 305 ورتكە قارسى تەحنيكا ساتىپ الۋعا 52 ملرد تەڭگە ءبولىندى.

بۇعان قوسا, مەملەكەتتىك ورمان قورىنىڭ 900 مىڭ گەكتارى ورمان ورتتەرىن ەرتە انىقتاۋ جۇيەسىمەن قام­تىلعان. مىسالى, بۋراباي ۇلتتىق پاركىندە ورنا­تىلعان ەرتە حاباردار ەتۋ جۇيە­سىنىڭ ارقاسىندا ورمان ورتتەرىنىڭ ورتاشا اۋدانى 50 ەسەگە قىسقاردى. كەلەسى جىلى مۇن­داي جۇيە «سەمەي ورمانى» رەزەر­ۆاتىندا 3,1 ملرد تەڭگەگە ەنگىزىلەدى.

اۋرۋلار مەن زيانكەستەر­دىڭ تارالىپ كەتپەۋى ءۇشىن ساني­تار­لىق جۇمىستار جۇر­گىزىپ, القاپتاردى جارامسىز اعاش­تاردان تازارتۋ قاجەت. بۇلار – ورتەنگەن نەمەسە اۋرۋعا شال­دىققان اعاشتار. ءبىز وسىنداي زاقىم كەلگەن جالپى اۋماق­تىڭ تەك 1%-ىندا عانا اعاش­تاردى كادەگە جاراتامىز. سونى­مەن قاتار ەلىمىزدە وتالعان اعاش­تاردى قايتا وڭدەۋگە ارنالعان جوعارى شيكىزات بازاسى بار.

ورمان ونەركاسىبى سالاسىنا الەۋەتتى ينۆەستورلار تارتۋعا باسىمدىق بەرى­لەدى. ەكولوگيا جانە تابي­عي رەسۋرستار, توتەنشە جاع­دايلار مينيسترلىكتەرىنە ءوڭىر اكىمدىكتەرىمەن بىرگە, اسى­رە­سە بيۋدجەتتەن تىس قارا­جاتتى تارتا وتىرىپ, ورمان مەكە­مەلەرىنە قاجەتتى جابدىق­تار مەن تەحنيكا ساتىپ الۋدى قار­­جىلاندىرۋ شارالارىن جالعاستىرۋ تاپسىرىلدى. سون­­داي-اق ورمان القاپتارىنا تۇراقتى مونيتورينگ جۇر­گىزۋ, ونىڭ ىشىندە عارىشتىق باقىلاۋ جۇرگىزىلۋگە ءتيىس.