وتىرىسقا ورتالىق رەفەرەندۋم كوميسسياسىنىڭ مۇشەلەرى, بەينەكونفەرەنتسيا رەجىمىندە وبلىستاردىڭ, استانا, الماتى, شىمكەنت قالالارىنىڭ اۋماقتىق رەفەرەندۋم كوميسسيالارىنىڭ توراعالارى مەن مۇشەلەرى جانە وسى وڭىرلەردىڭ اكىمدەرى اپپاراتتارىنىڭ باسشىلارى قاتىستى. سونداي-اق مۇندا باس پروكۋروردىڭ, مادەنيەت جانە اقپارات, تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسيالار جانە اەروعارىش ونەركاسىبى مينيسترلەرىنىڭ ورىنباسارلارى, ىشكى مەن سىرتقى ىستەر مينيسترلىكتەرىنىڭ, سونداي-اق تاۋەلسىز مەملەكەتتەر دوستاستىعىنىڭ (تمد) بايقاۋشىلار ميسسياسىنىڭ وكىلدەرى بولدى. بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ وكىلدەرى دە وسى ورتادان تابىلدى.
وتىرىستا 6 قازانعا بەلگىلەنگەن رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋمدا داۋىس بەرۋ كۇنىنە ۋچاسكەلەردىڭ دايىندىعى; اككرەديتتەلگەن قوعامدىق بىرلەستىكتەر, كوممەرتسيالىق ەمەس ۇيىمدار, بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى وكىلدەرىنىڭ قاتىسۋى; رەفەرەندۋم وتكىزۋ كەزىندە زاڭنامانىڭ ساقتالۋى; رەفەرەندۋمدى ۇيىمداستىرۋ ءارى وتكىزۋ بارىسىندا جەكە جانە زاڭدى تۇلعالاردىڭ وتىنىشتەرىن قاراۋ تۋرالى ماسەلەلەر قارالدى.
ءسوز باسىندا ورك توراعاسى نۇرلان ءابدىروۆ وتىرىسقا قاتىسۋشىلاردى پلەبيستسيت قاتىسۋشىلارىنىڭ داۋىس بەرۋ كۇنىنە دايىندىعىنا اسەر ەتەتىن بىرقاتار ماڭىزدى ءىس-شارانىڭ ىسكە اسىرىلۋى تۋرالى حاباردار ەتتى. وسىلايشا, 3 قىركۇيەكتەن باستاپ ورك مەن اكر رەفەرەندۋمعا دايىندىق جۇمىستارىن جۇرگىزىپ, ۇيىمداستىرۋ شارالارىن قابىلدادى.
بىرىنشىدەن, رەفەرەندۋم ناۋقانى اياسىندا 9 قىركۇيەكتەن 3 قازانعا دەيىن داۋىس بەرۋ كۇنىنە دايىندىقتى ۇيىمداستىرۋ ماسەلەلەرىن زەردەلەۋ ماقساتىندا ورك مۇشەلەرى ەلىمىزدىڭ بارلىق 20 وڭىرىنە بارىپ, رەفەرەندۋم ۋچاسكەلەرىن, ولاردىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق جاراقتاندىرىلۋىن, مۇگەدەكتىگى بار ادامدار ءۇشىن جاعداي جاساۋدى, ازاماتتاردى رەفەرەندۋمعا قاتىسۋعا قۇقىعى بار ازاماتتاردىڭ تىزىمدەرىمەن تانىستىرۋ جونىندەگى كوميسسيالاردىڭ جۇمىسىن, ازاماتتاردى اقپاراتتاندىرۋ باعىتىنداعى جۇمىستى جانە كوميسسيا مۇشەلەرىن جەرگىلىكتى دەڭگەيدە وقىتۋدى ۇيىمداستىرۋدى تەكسەردى.
ەكىنشىدەن, بۇل ناۋقاننىڭ ماڭىزدى بولىگى – رەفەرەندۋم كوميسسياسىنىڭ مۇشەلەرى مەن باسقا دا پلەبيستسيت قاتىسۋشىلارىن وقىتۋ. وقۋ ءىس-شارالارى كاسكادتى ءادىس بويىنشا ءوتتى. رەفەرەندۋمعا دايىندىق اياسىندا كوميسسيا مۇشەلەرى ءۇشىن 3 700-گە جۋىق سەمينار ۇيىمداستىرىلدى. وسىلايشا, بارلىق دەڭگەيدەگى كوميسسيانىڭ 70 مىڭنان اسا مۇشەسى وقىتىلدى.
جەرگىلىكتى دەڭگەيدە رەفەرەندۋمعا قاتىسۋشىلاردىڭ ءارتۇرلى ساناتتارىنا وسىنداي سەمينارلار ۇيىمداستىرىلعانىن اتاپ وتكەن ءجون. اۋماقتىق كوميسسيالاردىڭ دەرەكتەرى بويىنشا 24 مىڭ ادامدى قامتيتىن 550-دەن اسا سەمينار ءوتتى.
رەفەرەندۋم ۇيىمداستىرۋشىلارىن وقىتۋدىڭ ءداستۇرلى فورماتىمەن قاتار ورتالىق رەفەرەندۋم كوميسسياسى بايقاۋعا قاتىسۋعا اككرەديتتەلگەن رەسپۋبليكالىق جانە وڭىرلىك قوعامدىق بىرلەستىكتەرى, بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى وكىلدەرىنە, ساياسي پارتيالارعا ارنالعان ونلاين-فورماتتا سەمينار وتكىزدى. جالپى, ازاماتتىق سەكتوردىڭ 300-دەن اسا وكىل قامتىلدى.
تۇراقتى سەرىكتەس «شىراق» مۇگەدەك ايەلدەر قاۋىمداستىعى» قوعامدىق بىرلەستىگىمەن بىرلەسىپ, استاناداعى ەقىۇ باعدارلامالار كەڭسەسىنىڭ قولداۋىمەن 18-19 قىركۇيەكتە رەفەرەندۋم وتكىزۋ كەزىندە مۇگەدەكتىگى بار ادامداردىڭ قۇقىقتارىن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەلەرى جونىندە رەفەرەندۋم كوميسسيالارىنىڭ مۇشەلەرى مەن الەۋمەتتىك قورعاۋ سالاسىنداعى جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ قىزمەتكەرلەرىنە ونلاين-ترەنينگ ءوتتى.
ۇشىنشىدەن, قوعامدىق بىرلەستىكتەردى, ونىڭ ىشىندە ساياسي پارتيالاردى, كوممەرتسيالىق ەمەس ۇيىمداردى اككرەديتتەۋ جۇمىستارى جالعاسىپ جاتىر.
كۇن تارتىبىندەگى ءبىرىنشى ماسەلەنى تالقىلاۋ بارىسىندا وبلىستاردىڭ, استانا, الماتى جانە شىمكەنت قالالارىنىڭ رەفەرەندۋم كوميسسيالارى توراعالارىنىڭ وڭىرلەردەگى داۋىس بەرۋ كۇنىنە دايىندىق بارىسى تۋرالى ەسەپتەرى تىڭدالدى. ولار بيۋللەتەندەردى ۋچاسكەلەرگە جەتكىزۋ, ەسەپتەن شىعارۋ كۋالىكتەرىن بەرۋ, ۋچاسكەلەردە اقپاراتتىق جانە ادىستەمەلىك ماتەريالداردىڭ بولۋى, داۋىس بەرۋگە ارنالعان ۋچاسكەلەردى ماتەريالدىق-تەحنيكالىق جاراقتاندىرۋ جانە مۇگەدەكتىگى بار ادامداردىڭ قۇقىقتارىن ىسكە اسىرۋ ءۇشىن جاعدايلاردى قامتاماسىز ەتۋ, كوميسسيا مۇشەلەرىن وقىتۋ, ازاماتتاردىڭ وتىنىشتەرى مەن شاعىمدارىن قاراۋ باعىتىندا جۇرگىزىلگەن ءىس-شارالار تۋرالى باياندادى.
ماسەلەنى تالقىلاۋ بارىسىندا ورك توراعاسى زاڭناماعا سايكەس داۋىس بەرۋ كۇنى شەتەلدەگى قازاقستان ازاماتتارى رەسپۋبليكادان تىس جەرلەردە قۇرىلعان داۋىس بەرۋ ۋچاسكەلەرىندە داۋىس بەرە الاتىنىن اتاپ ءوتتى. بۇل ۋچاسكەلەر سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ سايلاۋ وكرۋگىنە جاتادى. تاياۋ شىعىستاعى اسكەري-ساياسي جاعدايدىڭ شيەلەنىسۋىن جانە ەل ازاماتتارىنىڭ قاۋىپسىزدىگىنە قاتەردى ەسكەرە وتىرىپ, ليۆانداعى, يرانداعى جانە يزرايلدەگى ەلشىلىكتەر جانىنداعى رەفەرەندۋم ۋچاسكەلەرىنىڭ قىزمەتىن توقتاتا تۇرۋ تۋرالى شەشىم قابىلداندى.
ورتالىق رەفەرەندۋم كوميسسياسىنىڭ وتىرىسىنا سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ ەرەكشە تاپسىرمالار جونىندەگى ەلشىسى الۋا ناديركۋلوۆا قاتىسىپ, شەتەلدىك ۋچاسكەلەردىڭ باسقا ەلدەردە داۋىس بەرۋگە دايىندىعى تۋرالى حاباردار ەتتى. رەفەرەندۋمدا داۋىس بەرۋ ءۇشىن بارلىعى 10 323 ۋچاسكە, ونىڭ ىشىندە 59 ەلدەگى شەتەلدىك مەكەمەلەر جانىنان اشىلعان 74 ۋچاسكە جۇمىس ىستەيدى.
ەكى ونلاين-سەرۆيستىڭ داۋىس بەرۋ كۇنىندەگى جۇمىسى تۋرالى تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسيالار جانە اەروعارىش ونەركاسىبى ۆيتسە-ءمينيسترى روستيسلاۆ كونياشكين باياندادى. ول ازاماتتاردى تىركەۋ ورنى تۋرالى مالىمەتتەردى تەكسەرۋ جونىندەگى سەرۆيس رەفەرەندۋمنىڭ 4 622 ۋچاسكەسىندە, ال قازاقستاندا تىركەلمەگەن ازاماتتاردى تىركەۋ جونىندەگى سەرۆيس 196 ۋچاسكەدە قولجەتىمدى بولاتىنىن حابارلادى.
كۇن تارتىبىندەگى ەكىنشى ماسەلە بويىنشا ورك مۇشەسى اناستاسيا ششەگورتسوۆا بايانداما جاسادى. ول رەفەرەندۋم كوميسسيالارىنىڭ مۇشەلەرى مەن داۋىس بەرۋگە قۇقىعى بار ادامداردان باسقا, رەفەرەندۋم ۋچاسكەسىندە قاتىسۋشىلاردىڭ تاعى ءتورت ساناتى بولۋى مۇمكىن ەكەنىن ءتۇسىندىردى. ولار – اككرەديتتەلگەن قوعامدىق بىرلەستىكتەردىڭ, كوممەرتسيالىق ەمەس ۇيىمداردىڭ جانە ساياسي پارتيالاردىڭ بايقاۋشىلارى; شەت مەملەكەتتەر مەن حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ اككرەديتتەلگەن بايقاۋشىلارى; شەتەلدىك باق وكىلدەرى; وتاندىق باق وكىلدەرى. ا.ششەگورتسوۆا داۋىس بەرۋ كۇنى ۋچاسكەلەردە اتالعان ساناتتاعى ادامداردىڭ بولۋىنىڭ زاڭنامالىق اسپەكتىلەرىنە, ولارعا قاجەت قۇجاتتارعا جانە باسقا دا راسىمدىك ماسەلەلەرگە ەگجەي-تەگجەي توقتالدى.
كۇن تارتىبىندەگى ءۇشىنشى ماسەلەگە كوشكەن نۇرلان ءابدىروۆ 4 قازان رەفەرەندۋم الدىنداعى ۇگىتتىڭ سوڭعى كۇنى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. 5 قازان, ساعات 00.00-دەن باستاپ – تىنىشتىق كۇنى. تىنىشتىق كۇنى جانە رەفەرەندۋم كۇنى ۇگىتكە بايلانىستى كەز كەلگەن ارەكەتكە تىيىم سالىنادى. بۇل ءۇشىن زاڭنامادا قۇقىقتىق جاۋاپكەرشىلىك قاراستىرىلعان.
سونىمەن قاتار داۋىس بەرۋ كۇنى بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا جانە ونلاين-پلاتفورمالاردا قوعامدىق پىكىرگە ساۋال سالۋ ناتيجەلەرىن, رەفەرەندۋمعا بايلانىستى وزگە دە زەرتتەۋلەردى, داۋىس بەرۋ ناتيجەلەرىنىڭ بولجامدارىن جاريالاۋعا جول بەرىلمەيدى. داۋىس بەرۋ كۇنى داۋىس بەرۋگە ارنالعان ءۇي-جايدا قوعامدىق پىكىرگە ساۋال سالۋعا دا تىيىم سالىنادى.
رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋم الدىندا ۇگىت جۇرگىزۋ كەزىندە زاڭنامانىڭ ساقتالۋى تۋرالى مادەنيەت جانە اقپارات ۆيتسە-ءمينيسترى قانات ىسقاقوۆ پەن باس پروكۋروردىڭ ورىنباسارى جاندوس ومىراليەۆ بايانداما جاسادى.
كۇن ءتارتىبىنىڭ ءتورتىنشى ماسەلەسى بويىنشا رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋمدى دايىنداۋ مەن وتكىزۋ كەزەڭىندە ورتالىق رەفەرەندۋم كوميسسياسىنا كەلىپ تۇسكەن جەكە جانە زاڭدى تۇلعالاردىڭ وتىنىشتەرىن قاراۋ بارىسى تۋرالى ورك مۇشەسى اسىلبەك سماعۇلوۆ حابارلادى. ول رەفەرەندۋم وتكىزۋگە دايىندىق كەزەڭىندە ورك-نا 66 ءوتىنىش, ونىڭ ىشىندە زاڭدى تۇلعالاردان – 27, جەكە تۇلعالاردان – 31, بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنان 8 ءوتىنىش تۇسكەنىن اتاپ ءوتتى. 43 ءوتىنىش بويىنشا ءتيىستى جاۋاپتار بەرىلدى.
اۋماقتىق رەفەرەندۋم كوميسسيالارىنىڭ قاراۋىنا بارلىعى 32 ءوتىنىش كەلىپ ءتۇستى, ونىڭ 16-سى – زاڭدى تۇلعالاردان, 15-ءى – جەكە تۇلعالاردان, بىرەۋى – بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنان. كەلىپ تۇسكەن وتىنىشتەر بويىنشا 21-ىنە ءتيىستى تۇسىنىكتەمەلەر بەرىلدى. رەفەرەندۋمدى ازىرلەۋ مەن وتكىزۋگە قاتىستى تالاپ-ارىزدار سوت ورگاندارىنا تۇسكەن جوق.
وتىرىس اياقتالعانعا دەيىن بارلىق دەڭگەيدەگى اۋماقتىق رەفەرەندۋم كوميسسياسىنا ۇندەۋ جاساعان ورك باسشىسى 6 قازاندا داۋىس بەرۋ كۇنىن ۇيىمداستىرۋدىڭ جوعارى دەڭگەيىن, جالپىحالىقتىق داۋىس بەرۋدى وتكىزۋ راسىمدەرىنىڭ بارىنشا اشىقتىعى مەن ايقىندىعىن قامتاماسىز ەتۋدىڭ ماڭىزى مەن قاجەتتىلىگىن اتاپ ءوتتى. رەفەرەندۋم ۇيىمداستىرۋشىلارى مەن قاتىسۋشىلارىنا قويىلاتىن نەگىزگى تالاپ – زاڭنامانى قاتاڭ ساقتاۋ.
سونداي-اق ن.ءابدىروۆ داۋىس بەرۋ كۇنى ورتالىق رەفەرەندۋم كوميسسياسى ەل بويىنشا داۋىس بەرۋ بارىسى تۋرالى بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى ءۇشىن ءار 2 ساعات سايىن تىكەلەي ەفيردە بريفينگتەر وتكىزەتىنىن اتاپ ءوتتى.
وتىرىستان كەيىن ورك مۇشەلەرى جانە وتىرىستىڭ باسقا قاتىسۋشىلارى باق ءۇشىن ءداستۇرلى بريفينگكە قاتىسىپ, جۋرناليستەرگە بارلىق ماسەلە بويىنشا تۇسىنىكتەمەلەر بەردى.
