ن. ءۋالاياتىنىڭ ونشاقتى وليگارحى قاتارىنداعى قاناعات مىرزاڭىز قاتتى سىرقاتتانىپ, ايىقپاس اۋرۋعا شالدىققاندا, ەلىڭىزدىڭ ەگەمەندىگىنە جيىرما ەكى جىل تولعان ەدى.
سەزدى. ءىش شىركىنىڭىز شيشا. جۇرەكتىڭ قىرىق قالتاسى قوسىلا قالتىراپ, بولجام ءبىلدىردى. اپاتتىڭ الدىن الماقتان ءۇمىتتەنىپ, المانياعا اتتاندى. نەمىس دوستارى قاناعات مىرزاڭىزدى قازاقتاردىڭ تاۋەلسىزدىك مەرەكەسىمەن قۇتتىقتادى. ساليقالى سۇحباتتارىن سوزالاڭداتپاس مىنەزدەرىنەن ءمىز باقپاي, تەحنولوگيالىق جابدىقتىڭ اسا جەتىلگەن ءتۇرى ارقىلى تەكسەرىستەن وتكىزدى. وزگە دە وزگەشەرەك ارەكەتتەرىن ايامادى.
بولماسقا كەتكەنى بەلگىلى ەدى ءبارىبىر.
ءوز ءوتىنىشى بويىنشا اقيقات ايتىلدى. ارى بارعاندا التى ايلىق اۋا جۇتار احۋال.
«التى ايعا دا قاناعات», – دەدى قاناعات مىرزاڭىز. اكەسى بولىستىڭ بالاسىتۇعىن. ورىنبوردا وقىعان ەكەن. بىرەسە داتتالىپ, بىرەسە اقتالىپ ءجۇرىپ, كەڭەستىك وكىمەت تۇسىندا وبلاتكومعا دەيىن وسكەن. وتىز جەتىنشى جىلدىڭ قاقاعان قاڭتارىندا قامالعان. وسى وبلىستىڭ ورتالىعىنداعى تاس تۇرمەدە تەرگەۋ باستالعان. «ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس كەزىندەگى كونتسلاگەرلەردە فاشيستەر تۇتقىنداردىڭ تىرناقتارى استىنا ينە سۇققىلادى عوي. سونى سابەتتىڭ وتىز جەتىنشى جىلعى تۇرمەلىك تاجىريبەسىنەن الىپتى. تىرناقتارىمنىڭ استىنداعى اقتاڭداق جولاقتار – جۋالدىزدىڭ ىزدەرى. وتىز جەتىنشى جىلعى...» دەۋشى ەدى اكەسى جارىقتىق.
تاس تۇرمە تەڭسەلىپتى سوندا. تاۋلىگىنە ءبىر جۇتىم عانا بورسىعان سۋ بەرەدى ەكەن. رەزينا قامشىدان باستالاتىن قيناۋ ادام نانعىسىز ازاپتارعا جالعاساتىن بولعان. تىرناق استىنا تىزىلداتا سۇققىلانار جۋالدىزدار... شىڭعىرعان داۋىستار كوشەگە ەستىلمەس ءۇشىن «قىتاي سەرەناداسىن» ويناتار... قازىرگى قازىبەك بي, بۇرىنعى بولشەۆيكتەر كوشەسى عوي.
اكەسى سيرەك ءسوزۋارلانار. سوندايدا, ويحوي, شەشەندەرشە شەشىلەر. كەي-كەيدە كوز جاسىنا ەرىك بەرەر ەدى. «ءبارىن قويشى. ەڭ-ەڭ-ەڭ توزاعى – تازا اۋانىڭ, جالعىز عانا جۇتىم اۋانىڭ جەتپەۋى ەكەن, – دەيتىن ول كىسى قالشىلداي قينالىپ. – ءبىر جۇتىم اۋا. ءبىر عانا جۇتىم. جەتى ادامدىق قۋىقتاي قاپاستا قىرىق جىگىت تىكەسىنەن تىك تۇرادى. ءبىر-ءبىرىنىڭ اراسىنا ءبىزدىڭ ۇشى كىرمەستەي كۇيدە. جالعىز جۇتىم اۋا – اسىل ارمان. ءمولدىر اۋامەن ءمينوت مولشەرىندە عانا تىنىستاپ ولمەكتى اڭسايسىڭ. وزگەنىڭ ءبارى ۇمىت. باسقانىڭ بارشاسى ءمانسىز. ءمانىسسىز. جەتى ادامعا ارنالعان بولمەدە قىرىق جىگىت قىرىلدايدى...»
بولىستىڭ بالاسى بولعان اكەسى تۇنشىعا دەمىگىپ, كەۋدە تۇسىن تىرنالاپ, تىسقا قاراتا تىرمىساتىن. بۇل جانۇشىرا جاردەمدەسەتىن.
قاناعات مىرزا ميۋنحەن شاھارىنىڭ فريدريحشتراسسە كوشەسىندەگى كەرەمەت كلينيكادا جاتىپ, شۇكىرشىلىك شاقىردى. التى ايداي اۋا جۇتادى. از ەمەس. ءتىرى جۇرەدى. تىرشىلىك كەشەدى. اۋرۋىنىڭ اتى جامان, ارينە. تىرناق استىنان جۋالدىز سۇققاننان بەتەر شىرقىرار. الايدا, اۋرۋىنىڭ جانعا باتار جاقتارىن جەڭىلدەتەر «سەرەنادا» سەكىلدى سەپتەستەرىن دە تابار. ميۋنحەندەگى سەرىكتەستەرى. يزرايلدەگى ارىپتەستەرى. شۇكىرشىلىك. قاناعات ەتەر قاناعات.
«التى ايدا قانشا جۇتىم اۋا قارمار ەكەنمىن-ەي؟!» – دەپ ازىلدەي ايباتتانباققا ارەكەتتەندى.
العاشقى ايدا نەمىس دوستارى دەنساۋلىعىن جانە المانياداعى فيرماسىن نىعايتىستى.
ەكىنشى اي باسقا دا شەت جۇرتتارداعى قارجى-قاراجاتىن نىقتاپ, ەسەپ-قيساپتارىن تالداماققا ارنالدى.
ءۇشىنشى ايدىڭ ءبىرىنشى جارتىسىندا ۇيىندەگى قوساعىمەن بىرگە سارىاعاشتا ەمدەلگەن. ەكىنشى جارتىسىندا بەس-التى جىلدان بەرمەن قاراتا قۇپيا عۇمىر كەشەتىن كەلىنشەگىمەن قۇپيا ارالداردىڭ بىرىندە دەمدەلگەن. ءار جۇتىم اۋا لاززاتشىلدىقتىڭ ۇشار بيىك قاباتتارىندا قالىقتاتقان. ارالدىڭ اسپانىندا ۇلپالانا ۇشاتىن اق بۇلتتار ۇستىندە شالقالاي جاتىپ جۇزگەندەي ەدى.
امال نەشىك, ءتورتىنشى ايدا باسى مەڭ-زەڭ بولا باستادى. مەڭىرەيىپ وتىرىپ قالاتىنعا اينالدى. قۇپيا كەلىنشەگىنە جاسىرىپ جۇرگەن سىرىن دا, شىنىن دا ماعلۇم ەتۋگە ماجبۇرلەندى. كۇندەي كوركەمىنىڭ كوكەيىندەگى دىتتەرىن اشىپ, تىلەگەن دۇنيەلەرى مەن قالاعان مولشەردەگى قارجىسىن قامداستىردى. ەكەۋى وڭاشالانا جىلاپ-ەڭىرەپ, ءبىرجولاتا قوش ايتىستى.
شەت جۇرتتارداعى شارۋالاردان گورى ءوز ەلىندەگى شىتىرمانداۋ شارالاردى رەتتەستىرۋ, جىقپىلداردى جايباعىستاۋ قيىنداۋ سوققان. اجەپتەۋىر السىرەگەن. ءاربىر جۇتىم اۋاعا قورعاسىننىڭ ۋى مەن فوسفوردىڭ بۋى ارالاسقانداي اۋىرسىنۋدان ارىلمادى. سىرتتاي سىر بەرمەسكە بەكىنگەن بەرىكتىگىنەن تانباس.
بەسىنشى ايدا ءبىر اپتادان استام ۋاقىت توسەك تارتتى. جالعىز ۇلى زۇلپىقار زامانعا زايىر يكەمدەلگەنىن تانىتىپ, اكەسىنىڭ جۇتار اۋاسىنا جۇپار دارىتىپ, قۇنار قوستى. وسى وبلىستىڭ ورتالىعى مەن ءبىرەر مونوقالالارداعى شاعىن زاۋىتتاردا, مەيرامحانالاردا ءمىن بايقالار ەمەس. «شۇكىرشىلىك. قاناعات ەتكىن, قاناعات», – دەپ كۇبىرلەيدى مىرزاڭىز. سوڭعى ايلاردا سولعىندانعان جۇزىنە كۇلكى ۇيىرىلگەندەي كۇيدە. سولاي سەزىنىڭكىرەپ. جۇدەۋ تارتقان ءتانىنىڭ تىلسىم تۇكپىرلەرىنەن الاپات اپاتتار باس كوتەرەردەي قورقىنىش قاۋمالايتىن. كەيدە. تەزدەتىپ سەپتەس «سەرەنادالارعا» جۇگىنە قوياتىن.
التىنشى اي ماۋسىمنىڭ ساۋمال شاعىتۇعىن. ءار ساعات, ءاربىر كۇن زۋىلداي زاۋلادى. زۇلپىقارىنىڭ جانە ۇيىندەگى ايەلىنىڭ سۇيەپ-سۇيەمەلدەۋىمەن, باس كۇزەتشىسىن ەرتىپ, باسقا ەشكىمگە بىلدىرمەستەن, بارلىق شاعىن زاۋىتتارى مەن مەيرامحانالارىن, الماتى مەن استاناداعى كوتتەدج-كەشەندەرىن ارالاپ قايتتى. قوشتاستى. ىشتەي. كەيدە سىرتتاي. ايەلى دە, جالعىز ۇلى دا ءبارىن بىلەدى. تۇسىنەدى, ارينە. بىلمەگەن, بىلدىرمەگەن بولادى. كوندىككەن. ابدەن. بارىنە دايىن. تاس-ءتۇيىن.
ماۋسىمنىڭ كوكمايسا شالعىندارى, الماتىنىڭ الۋان المالارى جاپىراعىنداعى جالت-جۇلت ساۋلەلەر, استانانىڭ اققايىڭدارى, ءالى بۇرلەپ ۇلگەرمەگەن توراڭعىل تارىزدەس تالدارى مەن بۇرگەن-بۇتالارى قاتتى اسەر ەتتى. بۇرىندارى بايقاي بەرمەگەن تابيعاتتىڭ توسىن سۋرەتتەرى جانارىن جاساۋراتتى. قۇپيا كەلىنشەگىمەن الىس ارالدا وتىرىپ, ەكەۋدەن-ەكەۋ ەڭىرەگەندەي-اق جىلاعىسى كەلدى. ايەلى مەن ۇلىنىڭ الدىندا بايقاتپاي باقتى.
الماتىنىڭ اۋاسى از عانا قاپىرىقتاۋ, ال استانانىڭ اۋاسى سالقىنداۋ, ەسەسىنە ساف تازا سەزىلدى. قوماعايلانا قارپىدى. اشقاراقتانا اسادى. اۋانى. قايتاردا: «ەي, جاراتقان يە, ەندى قانشا جۇتىم اۋا بۇيىرتار ەكەنسىڭ؟» – دەدى. ىشىنەن. تۇنشىعىپ. جۇرەگى القىمىندا اتقاقتاپ.
اقىرىندا اقىرعى اپتاسى جەتكەن. تۇسكە كادىمگىدەي-اق ماڭىز بەرەتىن. مازمۇن ۇستەيتىن. وزگەلەر نە دەسە, و دەسىن. قانشاعا بولسە دە, ءوز ەرىكتەرى ءبىلسىن. ءتۇس كورمەكتى. بۇل ەكىگە بولەتىن. شىم-شىتىرىق شايتان ءتۇس جانە ايقىن تۇسپالى بار ايان ءتۇس. اقىرعى اپتاداعى ايرىقشا ءتۇسىن ايانعا بالادى. ول بىلايتۇعىن. تۇسىندە تەل-اۆيۆتەن ميۋنحەنگە قاتىنايتىن الىپ ۇشاقتا وتىرىپتى. دەيدى. باياعىداعىداي. اقۇلپا ماقتا مانزەلدەس اقشا بۇلتتاردىڭ ۇستىندە قالىقتاپ كەلەدى ەكەن. دەيدى. بۇرىنعىداي. كۇندەي كوركەمى كورىنبەدى بىراق.
كەنەت. تابان استىنان تىنىسى تارىلىپ, جالعىز جۇتىم اۋاعا زار بولىپ, ازاپقا بۋىلعانى. جان-جاعىنا قاراسا, باسقالاردىڭ ءبارى جايباراقات. ۇيقىدا. ءتاپ-ءتاتتى تىنىستاپ, تىنىعۋدا. سەكىلدى. توزاق قارماعىنا قارمالعان ءوزى عانا. سياقتى. جانىنا جانالعىش كەپ تۇرىپتى. «ومىردەرەك!» – دەپ زىركىلدەدى جانالعىش كۇندەلىكتى گازەت-جۋرنال تىلىمەن. «بۇل ءوزى شىنىمەن جانالعىش پا, الدە كوپ ءجۋرناليستىڭ بىرەۋى مە؟ سۇحبات الماق پا؟ ءازىلى مە, شىنى ما؟» – دەپ ويلانىڭقىراعان قاناعات مىرزا ميىعىنان كۇلمەككە, ازداپ جاعىمپازدانباققا ارەكەت جاساعان. «جاعىمپازدىق جۇرمەيدى! جىلدامدات! بۇكىل عۇمىرىڭا جارىق جىلدامدىعىمەن شولۋ جاسا! ومىردەرەك!» – دەدى الگى. قاناعات مىرزاڭىز وتكەن عاسىردىڭ ەلۋ جەتىنشى جىلى تۋعانىن كۇبىرلەدى. اكەسىن ويلادى. شەشەسىن ەلەستەتتى. بالالىق شاعى. اكەسىنىڭ اڭگىمەلەرى. ءبىر جۇتىم اۋا. جۋالدىزدار. جەندەتتەر. الماتىدا حالىق شارۋاشىلىعى ينستيتۋتىن بىتىرگەنى. جىلدام جىلجىپ وسكەنى. قىزمەتتەرى. لاۋازىمدارى. عاسىر سوڭىنا تامان ەلىنىڭ ەگەمەندىك العانى. وعان دەيىن-اق تالاي-تالاي بەل-بەلەستەرگە, اسۋ-اسۋ بەلدەرگە كوتەرىلگەنى. تاۋەلسىزدىكتىڭ اۋەلگى كەزىنەن-اق كاسىپكەرلىكتىڭ كىلتىن ىزدەمەككە كىرىسكەنى. بيزنەسكە بەل شەشە بۇلقىنعانى. قۇلشىنعانى. بىرقانشا جىل بۇرىنىراقتا بۇنى اكىمدىك باسقارۋ جۇيەسىنە بۇرعانى. بارعانى. اۋدان اكىمى. وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى. بولعانى. ۋاقىت اعىمدارىنىڭ, قوعامدىق دامۋ اعىستارىنىڭ الماعايىپقا اينالعانى. تۇسىنىكتى-تۇسىنىكسىز قۇبىلىستاردىڭ قابىزداعانى. الەۋمەتتىك جىكتەلىستەردىڭ ۇدەگەنى. مەنشىكتىڭ مەملەكەت يەلىگىنەن الىنۋىنداعى انايىلىقتار. جابايىلىقتار. پەيىل-پيعىلداردىڭ بۇزىلۋى. م ۇلىك تەڭسىزدىگىنىڭ دەرتىپ, كەرتىپ قانا ەمەس, قارپىپ قالماقتىڭ قابىنۋى...
«ومىردەرەك دەگەنىڭىز قىسقا-نۇسقا بولۋشى ەدى. ءجۇدا شىلي تەرەڭىرەك كەتتىم-اۋ», – دەگەن. تۇسىندە. ۇشاق ۇستىندە ءتۇس كورىپ, تۇسىندە نە ايتىپ وتىرعانىن انىق بىلەدى-ءاي. پاۋزا جاساپ بايقاماقتۇعىن.
«كىدىرمە! – دەدى جانالعىش. – ەلىڭنىڭ ەسى شىعىپ, جۇرتىڭ جادىنان جاڭىلىپ, الىپ مەملەكەتىڭنىڭ الپاۋىت زاۋىتتارى اراسىنداعى شىنجىرلار مەن شىلبىرلار بىرت-بىرت ءۇزىلىپ كەتكەندەگى كەپكە قاراي كەيبىر كۇنالارىڭ كەشىرىلەر. ازداپ-ازداپ اقتالارسىڭ. الايدا, اللا تاعالا كوركەمنيەتتى ۇلت ەتىپ جاراتقان قازاقتىڭ ءوز ورنەكتەرىن, ونەگەلى ءداستۇر-سالتتارىن ەسكەرمەي, ەلەمەي, بىرىڭعاي ەۋروپاشا ەلىرگەندەر مەن ەسىرگەندەردىڭ قاتارىنداسىڭ, قاناعات پەندە! اتىڭدى اقتاماعان جاقتارىڭ جەتىپ-ارتىلار. ادەمى ۇلتىڭنىڭ الەۋمەتتىك مىنەزىن بۇلدىرۋشىلەردىڭ بىرىنەن سانالاسىڭ سەن! بىلەسىڭ بە؟! كوزىڭ تىرىدە كەمشىلىكتەرىڭدى مويىنداساڭ دا, جاسىرساڭ دا, ءوز قالاۋىڭدا. ايتا ءتۇس تاعى دا...».
«ايتايىن... ايتايىن... مويىنداماي قايتەيىن... جەكەشەلەندىرۋدىڭ قالىڭ-قويۋ قايماقتارىنان قالقىپ ءىشىپ, قىلعىتا جۇتقانىمىز راس. بىراق, ءدال سونداي كەزەنەيلى كەزەڭدە ويتپەسكە دە بولمايتىن ەدى عوي. جىرعاپ جۇرگەندەر از ەمەس-ءتى, ارينە. قولىنان كەلگەندەر قارمادى, البەتتە. جالمادى ابدەن-اق. الايدا, اسىرا سىلتەۋشىلىكتەر اسقىنا تۇرا, قۇنىعۋشىلىق پەن قاناعاتسىزدىق قابىنا تۇرا, ءبارىبىر, جەكەشەلەندىرۋىمىز جالپى بايلىقتى, م ۇلىك-مۇكامال اتاۋلىنى تالانعا ءتۇسىرىپ, تاراجعا ۇشىراۋدان, قوعامىمىزدى قيراندىعا اينالۋدان امان الىپ قالدى ەمەس پە؟ جا-جا-جا...».
قاناعات مىرزاڭىز سوندا: «جا-جا-جاقا-ا-ا-ا!» دەپ جىلامسىراعانداي بولعان. جانالعىشتى جاقا دەۋگە بولماس دەپ ءتىلىن تىستەگەن.
«جالعاي بەر, – دەدى جاڭاعى بەينە. – جالعاي ءتۇس, پەندە».
«جالعايىن... جالعايىن... جاڭاشالانعان, باسقاشالانعان تىرلىكتىڭ كوزىن تابا بىلگەن تىنىمسىز تاباندىلاردىڭ, ورەلەرى ورىستىلەردىڭ, شەتەلدىك الپاۋىتتارمەن يىق تەڭەستىرىپ, تىزە تىرەستىرە الاتىنداي, ءتىل تابىساتىنداي تۇلعالاردىڭ ارقاسىندا عانا ساقتالىپ قالدى عوي, جاراتۋشى يە جاراتقان ءبىر ۇلتىڭىز. ءبىر ەلىڭىز. ارينە, الەۋمەتتىك مىنەزدىڭ ب ۇلىنگەنى, ق ۇلىقتىڭ بۇزىلعانى راس... كىنامىز دە, كۇنامىز دە كوپ...».
«جارايدى, – دەدى جانالعىش. – اسپانداعى ارىلۋىڭ دا تىركەلەر. ءنات-نيەتىڭ دە ەسكەرىلەر. جۇگىڭ جەڭىلدەدى, كۇناڭ كەمىدى دەي المان, الايدا. وسى وبلىسىڭداعى ونشاقتى وليگارحتىڭ بىرەگەيى بولعانىڭمەن, وزگەلەردەي نە مەكتەپ سالمادىڭ, نە مەشىت تۇرعىزبادىڭ, نە كوپىر كوتەرمەدىڭ. مادەنيەتكە مەتسەناتتىق جاساماققا كەلگەندە, كەجەگەڭ كەگجەڭدەپ, تارىلىپ, قاتىپ قالار قازاقسىڭ. جاۋاپ بەرەسىڭ ءالى بارىنە...».
قاناعات قالعىپ بارىپ, قايتا ءبىر سەرگەكتەنىپ, ساناسى ايقىندالعاندا, جاڭاعى ءتۇسى جالعاستى. الگى بەينەنىڭ ورنىندا باسقا تۇلعا تۇرىپتى. «ءما, ءبىر جۇتىم اۋانى اساپ العىن, – دەدى ول. – اجالىڭ جاقىن. اقىل تىڭداساڭ, اڭعارتارىم بار. جانالعىش جاڭا سەزدىردى عوي. كور ازابى, قابىر تەرگەۋى مىنا سەندەيلەر ءۇشىن اسا اۋىر بولارى ايان. جەڭىلدەتۋدىڭ ءبىر جولىن ويىڭا سالايىن. العاشقى تۇنگى تەرگەۋدە جانىڭدا جاتىپ, جازاڭدى بولىسەر جان تابىلار ما؟ ادال-اڭعال, كەدەي-كەمباعال ادام تابا الارمىسىڭ سەن پەندە؟ ول ادامىڭ ولمەيدى. تەك ءبىر ءتۇن وزىڭمەن بىرگە جاتادى. ەرتەڭىنە كوردەن شىعارىپ الاتىن شىن جاناشىرلارىڭ جاڭاعى ادال-اڭعالعا, كەدەي-كەمباعالعا بۇكىل بايلىعىڭنىڭ تەڭ جارتىسىن بەرۋى كەرەك. باستى شارت – وسى. قيساڭدار, ارينە. ارتىڭدا قالار مۇراگەر قيسا, البەتتە. قيماسا, قابىر تەرگەۋى, كور ازابى تەڭدەسسىز ءھام توزگىسىز بولار. ويلان. ويلانىپ كورگىن وسىنى».
قاناعات مىرزاڭىز ەڭ سەنىمدى سانالاتىن كۇزەت باستىعى مەن زۇلپىقارىن اقىرعى امانات ايتپاققا شاقىردى. ەكى كۇننەن كەشىكتىرمەي كەدەي-كەمباعال, ادال-اڭعال, اۋزىنا ايرىقشا بەرىك ادام تابىلۋى ءتيىس. ونىڭ قاناعاتتىڭ ارتىنشا قابىرگە تۇسىرىلمەگى, بىرگە تۇنەپ, ەرتەڭىنە سىرتقا شىعارىلماعى جاسىرىن جۇزەلەنۋى ءجون. ءبارى ويداعىداي ورىندالسا, بۇكىل بايلىقتىڭ, ياعني شاعىن زاۋىتتاردىڭ, فيرمالاردىڭ, كوتتەدج-كەشەندەر مەن مەيرامحانالاردىڭ, تاعىسىن-تاعىلاردىڭ تەڭ جارتىسى مىندەتتى ءتۇردە, ءبىر شوكىمىنە جانە جالعىز تەڭگەسىنە دەيىن تەپە-تەڭ ءبولىنىپ بەرىلۋى كەرەك. زاڭ-زاكۇنگە ءسايكەس. رەسىمدەلىپ.
«اقىرعى امانات», – دەدى قاناعات. «تۇسىنىكتى مە؟» – دەپ قوستى تاعى دا. «انت ەتىڭدەر», – دەپ ۇستەمەلەدى ۇدەتە.
«انت ەتەمىز!» – دەستى كۇزەت باستىعى مەن جالعىز ۇلى قوسارلانا.
ءۇش كۇن وتەر-وتپەستە, نەمىسشە دالدىكپەن العاندا, التى ايىڭىز تولعاندا, قاناعات مىرزا قاتتى قىسىلدى. ونشاقتى وليگارح قانا سىياتىنداي بولمەدە قىرىق شاقتى الپاۋىت تىكەسىنەن تىك تۇرىپتى. دەيدى. ارالارىندا ينە شانشىلارداي ورىن جوق. قالعاندارى ەمىن-ەركىن, ەمەن-جارقىن سىڭايلى. جالعىز بۇعان ءبىر جۇتىم اۋا ارمانعا اينالىپتى. دەيدى. تىنىسى تارىلىپ, قىرىلداپ, تۇنشىعادى-اي قينالىپ. كەنەت الگى تار قاپاستان, توزاقى قينالىستان اكەسى جەتەلەپ الا جونەلگەنىن قاراڭىزشى.
قاناعات مىرزانىڭ ەڭ سوڭعى ءسوزى: «ءبىر جۇتىم اۋا!» بولدى.
مارقۇمدى اقتىق ساپارعا شىعارىپ سالۋشىلار شەكتەن تىس كوپ ەدى.
...وسى وبلىسىڭىز بويىنشا ەلەۋسىزدەيىن ادال-اڭعالدى, كەدەي-كەمباعالدى تابۋ قيىنداۋتۇعىن. تابىلۋىن تابىلعان. كونبەگەن. ات-تونىن الا قاشقان. كۇزەت باستىعى مەن زۇلپىقار مىرزاڭىز ەكى ءتۇن بويى ەكەۋلەپ, ەلەۋسىزدى ۇيىقتاتپاعان. «كىجىنۋمەن كەلەسىڭ. وكىنۋمەن وتەسىڭ. ءبىر بالاڭ مەن كەلىنىڭ, نەمەرەلەرىڭ ءۇيسىز-كۇيسىز تەنتىرەپ ءجۇر. قولىڭداعى ەكىنشى ۇلىڭ بازاردا اربا سۇيرەيدى. وقۋعا ازەر ىلىككەن قىزىڭنىڭ ءبىر جىلدىق اقشاسىن تولەي الماي وتىرىسىڭ مىناۋ. قاتىنىڭنىڭ اۋىرىپ جاتقانى اناۋ. ويلانساڭشى, بەيشارا. سورلىنىڭ سور كۇيىن كەشىپ وتە بەرمەكپىسىڭ ومىردەن؟ بۇل بۇيىرماق بايلىق – سەنىڭ نەسىبەڭ ەمەس پە؟! بىلە بىلسەڭ! ويعا سالشى. ءبىر تۇنگى قابىر قورقىنىشى تۇك ەمەس. عاسىرلار بويى ادال ادامدار بەيىتكە, مولالارعا تۇنەگەن. مازاراتتاردان سەسكەنبەگەن. ءبىر عانا ءتۇن. بىلەسىڭ بە؟! تۇسىنەسىڭ بە؟! ءبىر ءتۇن ءۇشىن پالەن زاۋىت, بىرنەشە مەيرامحانا, كوتتەدج-كەشەن, «دجيپكە» قوسا الدەنەشە كولىك, ميلليونداعان تەڭگە مەن دوللار. كاللاڭ ىستەي مە, كوكە-ە-ە؟!».
ەندى, مىنە. ەلەۋسىزىڭىز قاپ-قاراڭعى, سۇپ-سۋىق كوردە جاتىپتى. قاناعات مىرزانىڭ قاسىندا. ارنايى جابدىق باسىندا. جارىق دۇنيەنىڭ اۋاسىن شىم-شىم جۇتادى. توپىراقتىڭ استىندا.
ءتۇن جارىقتىق جىلدام وتەر دەپ ويلاعان. ءجۇز جىلعا سوزىلارداي. ىڭىرسىپ ىشقىندى. ىشتەي. قايران جۇرەگى وقپان ارىققا تىعىلعان ىردۋان ارباداي وشارىلىپ بارىپ, قايتا سوعاتىنداي. ولىك ءتىرىلىپ كەتىپ, باس سالاتىنداي. قاتتى قاپالانىپ, بارماعىن شايناعىسى بار. قوزعالۋعا قورقادى.
تالىقسىپ بارىپ, ەسىنەن تاندى-اۋ. الدە كوزى ءىلىندى مە ەكەن؟ ءتۇسى مە, الدە ءوڭى مە؟ ءولى مە, الدە ءتىرى مە؟ بەلگىسىز. ەكى جاعىندا ەكى ءداۋ پايدا بولدى. ماڭكۇر مەن ناڭكۇر دەۋشى مە ەدى؟ اڭىز ايتاتىندار. بىلگىشتەر. سولار بولار, ءسىرا.
– ەي, كۇناھار, ەڭ الدىمەن, ۇرلىعىڭدى مالىمدە! – دەدى ءبىرى.
– جاسىرما. ءبارى جازۋلى. تەك ءوز اۋزىڭنان, ءوز تىلىڭمەن, ءوز دىلىڭمەن بايان ەتۋگە ءتيىسسىڭ, – دەدى ەكىنشىسى.
ەلەۋسىز ويلانىڭقىرادى. قالتىراپ.
– بول! – دەدى ەكى ءداۋ داۋىستارىن بىرگە قوسىپ.
– باسقالارمەن سالىستىرعاندا... ادال سياقتىمىن, – دەدى دىرىلدەپ.
وسىلاي باستاي بەرگەندە, ونشاقتى جۋالدىز با, الدە وتىزشاقتى ينە مە, ون ساۋساعىنىڭ تىرناقتارى استىنان كىرىپ كەپ-كەپ جونەلدى. ەسىنەن تاندى-اۋ. ەلەۋسىزىڭىز. ونداي سۇمدىق اۋىرسىنۋدى بۇرىن باستان كەشپەگەنى شۇيدەسىن شانشىلادى. ساناسىندا تىركەلدى.
– بالا كەزىڭدە بەلەسەبەت ۇرلاعانىڭ ءتىزىمنىڭ باسىندا تۇر, – دەدى بىرەۋى. مۇمكىن ماڭكۇر مۇنىسى.
– باسقالارمەن سالىستىرىپ ساندالماعىن ءوزىڭدى. ءار پەندە ءوز كۇناسى ءۇشىن تەك ءوزى عانا جاۋاپ بەرەدى, – دەدى ەكىنشىسى. ناڭكۇر شىعار.
يليچ كەنتىندەگى ينتەرناتتا ءجۇرىپ, ونبىرجىلدىق مەكتەپتە وقيتىن ەدى. الىستاعى ماقتالى اۋىلدا جارىماي وسكەنى جاسىرىن ەمەس. بەس-التى جاسىنان-اق بەلەسەبەتتى اڭساعان. ارمانداعان. اۋەلگىدە سەلسەبەتتىڭ بالاسى بەلەسەبەتتى بولدى. گاگارين عارىشقا ۇشقان كوكتەمدە. بولىمشە باسقارۋشىسىنىڭ ەكى ۇلى بىردەي بەلەسەبەت الدى. سول جازدا. اۋىلدا بەلەسەبەت كوبەيە بەردى. بۇلارعا بىتپەدى. باقىت قونبادى. وزىنە دە. ىنىسىنە دە. قارىنداسىنا دا. اكەلەرى كيروۆ كانالىنا باتىپ كەتكەن. شەشەلەرىنىڭ قولدارى كوسەۋ. شاشى سىپىرعى. ماقتادان بوساماس. ءبارىبىر, بۇلار جارىماعان.
يليچتە دە بەلەسەبەتى بارلارعا قاراپ, اۋزىنىڭ سۋى قۇريتىن. كۇندەردىڭ كۇنىندە بەل بايلادى. اپتالار مەن ايلار بويى ويلانعان. ينتەرناتتان تاياق تاستام جەردە ەكى قاباتتى, امبەباپ دۇكەن بولاتىن. ماڭدايىندا «ۋنيۆەرماگ» دەگەن ۇلكەن جازۋ بار. سول ۋنيۆەرماگتىڭ سۇرعىلت ىرگەتاسىنا بەلەسەبەتتەرىن سۇيەي سالا ىشكە كىرىپ كەتەتىندەردى بايقايتىن. ءبىر جولى ەگدە تارتقان ەڭكىش ورىس ەسكى بەلەسەبەتىن مۇقياتتاپ تىكىرەيتىپ قويىپ, امبەباپ دۇكەننىڭ ەكىنشى قاباتىنا كوتەرىلدى.
مىنە, ۇرىمتال ءسات. دەپ ءتۇيدى بۇل. بەلەسەبەت ەسكى. يەسى ەگدە. ونشا وبال بولماس. قاتتى قينالماس. ەگەسى. بەرىلە سارىلىپ ىزدەمەس. دەپ جۇباتتى. ءوزىن. كەي تۇستارىن توت باسقان, جۇمىر تەمىرلەرى اقجەمدەنە جۇقارعان توزىڭقى بەلەسەبەتتى مىنەردە اياق-قولدارى قالتىرادى. باسى دىڭ-دىڭ ەتتى. بەتى دۋ-دۋ. ءتىسى-تىسىنە تيمەي ساقىلدادى. اسفالت جولعا تۇسەردەگى ۇرەيدى ويلاسا, وسى ۋاقىتقا دەيىن ۇرەگەيلەنەتىن.
اۋىلىنا قاراي زۋىلدادى. بولار ءىس بولدى. الدەبىر ماشينەنىڭ داۋسى زاۋلاي ەستىلسە, وزىنەن-ءوزى: «ا-ا-ا-ا-ا! ا-ا-ا-ا-ا!» دەپ ايقايلايدى. كوكقاسقا دەپ اتالاتىن جۇك ماشينەسى باسىپ وزا توقتاعان. ەلەۋسىز بەلەسەبەتتى تاستاي سالا, جاندالباسا كۇيدە: «ا-ا-ا-ا-ا! ويبا-ا-اي, ءولدى-ءى-م-م!» دەپ قوزاپايا كەشىپ, بەزىپ قاشقان. بالاعى جىرتىلىپ, بالتىرى ءتىلىنىپ, قالىڭ تۇت اعاشىنىڭ اراسىنا تىعىلعان. ابايلاپ قاراسا, كوكقاسقادان تۇسكەن ەكەۋدىڭ بەلەسەبەتتە شارۋاسى جوق. ىشقىرلارىمەن الەكتەنىپ, ماشينەلەرىنە ءمىنىپ جاتىپتى.
ابىرويى ازداپ-ازداپ وسكەن. اۋىلىندا. ەلەۋسىزىڭىز ەلەۋلىلەر قاتارىنا قوسىلعانداي ەدى-اۋ. ۇزاققا بارمادى بىراق. «ەسكى بەلەسەبەت قوي. ماقتا تەرىمنەن تاۋىپ, ساقتاپ جۇرگەن ون سوم اقشاما ورىستان ساتىپ الدىم», – دەيتىن ەدى. كوپ ۇزاماي-اق كيرەلەڭدەپ, قيراپ, جىڭعىل شارباقتىڭ ءبىر بۇرىشىن نىعايتتى. ودان كەيىن ەلەكەڭدەرگە ەشقانداي تەمىر كولىك بىتكەن ەمەس-ءتى. ەكى عاسىردىڭ توعىسىندا وبلىستىڭ ورتالىعىنا كوشتى. جارىمادى.
– بەلەسەبەت ۇرلاعانىم راس. مويىندايمىن, – دەدى ەلەۋسىزىڭىز كوردە جاتقان كۇيىندە كەمسەڭدەي جىلاپ. – كەشىرىم وتىنەمىن. ءومىر بويى وكىنۋمەن كەلەمىن. كۇنام كەمىرەك, وبالى ازىراق بولار دەپ, ورىس كىسىنىڭ توزىق بەلەسەبەتىن الىپ قاشىپ ەم. ەسكى ەدى.
– مۇساپىرلەنىپ, مايموڭكەلەۋىڭ قابىلدانبايدى. اقتالا المايسىڭ! – دەدى ءبىرىنشى بەينە.
– الاسىڭ جازاڭدى! – دەدى ەكىنشىسى.
– ويباي-اي! ويباي-اي! جاڭاعى جۋالدىزدار بەلەسەبەتتىڭ جازاسى ەمەس پە ەدى-ءى-ءى-ءى؟! – دەپ ەڭىرەدى ەلەۋسىز. ءوڭى مە, ءتۇسى مە؟ ءولى مە, ءتىرى مە؟ بەلگىسىز.
– سول بەلەسەبەت يەسىنىڭ كەمپىرى ون جىل بويى ومىرتقادان شويىرىلىپ جاتقان مۇگەدەك ەدى. شالى الىستاعى ءدارىحانادان دارمەك تاسيتىن. بەلەسەبەتپەن. ءبىلدىڭ بە؟ سوندىقتان جازاڭ جەتى ەسە اۋىرلايدى! سازايىڭدى تارتاسىڭ! – دەدى ءبىرىنشىسى. ماڭكۇر-اۋ.
– جاڭاعىدان جەتى ەسە! ءتۇسىندىڭ بە؟ – دەدى ەكىنشىسى. ناڭكۇر بولار.
ءسال عانا پاۋزا جاسالعاندا, ەلەكەڭ كىتاپتاردان وقىعاندارىن ويعا ورالتقان. پايىمداسا, باياعى وتىز جەتىنشى جىلدىڭ تۇرمەلەرىندەگى جۋالدىزدار مەن قىرىق ءبىرىنشى ءھام قىرىق بەسىنشى جىلداردىڭ كونتسلاگەرلەرىندەگى ينەلەردى سۇمىراي جەندەتتەر سۇققىلايتىن ەدى عوي. ال, مىنا جاعدايىڭىزدا جۋالدىزدار مەن ينەلەر وزدىگىنەن-اق سۋماڭ قاعادى ەكەن ءدا-ءا-ءا.
تىرناقتارىنىڭ استىنان شىڭىل-ىسىلمەن كىرگەن جۋالدىزدار مەن ينەلەردىڭ نەشە ەسەگە كوبەيگەنىن كىم بىلەر. جان بالاسى توزگىسىز, ادام ايتسا نانعىسىز ازاپتى شانشۋلار تۇلا بويىن تىنتكىلەپ, سۇيەك-سۇيەكتەرىن ارالاي, تامىر-تامىرلارىن قۋالاي جونەلگەندە, ەلەۋسىزىڭىزگە اۋەلگىدەگى, العاشقى اۋىرسىنۋلار جاي عانا ويىنشىق سەكىلدەنگەندەي...
ەرتەڭىنە تاڭ اتار-اتپاستا شالا-جانسار ادال-اڭعالىڭىز قابىردەن شىعارىلىپ الىنعان.
بۇل باسقاشالانعان ەلەۋسىز ەدى.
قابىر ازابىن تىرىدەي تارتقاندىعىمەن ايرىقشالاناتىن ادامتۇعىن.
اقىسى قىمبات اۋرۋحانادا ەكى اپتاداي ەمدەلدى. ەسى-باسى ازەر-ازەر بەرى قارادى. زۇلپىقار قاناعات ۇلى كومەكتەستى, ارينە. راقمەت, البەتتە.
امانات پەن انتتىڭ جۇزەلەنبەگى ءجون عوي. وبالى نەشىك, قاناعات مىرزاڭىزدىڭ جالعىز ۇلى مەن باس كۇزەتشىسى بارشا بايلىقتى تۇگەل تىزىمدەپ, تەڭ جارتىسى تىركەلگەن اق قاعازدى الدىنا تاستادى. ەلەۋسىزىڭىزدىڭ. رەسىمدەمەككە.
بىراق. كەدەي-كەمباعال, ادال-اڭعال ادامىڭىز بۇل عاجايىپ بايلىقتان ءبىرجولاتا باس تارتتى. پالەن زاۋىت, بىرنەشە مەيرامحانا, كوتتەدج-كەشەن, «دجيپپەن» قوسا تاعى دا بىرنەشە تەمىر كولىك, ميلليونداعان تەڭگە مەن مىڭداعان دوللاردان باسىن الا قاشتى. دۇنيە يەلەرىنە دە, و دۇنيەلىك بولعان الپاۋىتقا دا العىس جاۋدىردى. ەشقانداي وكپەسى دە, ءوتىنىشى دە جوق. ءجۇدا. تالاپ-تىلەكتى اتاماڭىزدار. ءتىپتى.
ءبىر عانا بەلەسەبەت ءۇشىن باسىنان وتكەرگەن ءبىر تۇندىك ازاپتىڭ اۋىرتپالىقتارىن, تاتىپ ۇلگەرگەن تاقسىرەتتەرىن جان بالاسىنا بەرمەگەي. دەيدى. ىشىنەن عانا. شەگىپ شىققان جاپاسىن, كەشىپ كورگەن جازاسىن جاۋىنا دا تىلەمەس. ويعا الماققا دا شوشىنار.
سۋ جاڭا وليگارح سانالار زۇلپىقار قاناعات ۇلى مەن باس كۇزەتشىسى ەلەۋسىزىڭىزدىڭ الدىنا قايتا-قايتا بارعان. كونبەگەن. ەڭ سوڭعى سۇحباتتان كەيىن ەكەۋى ءبۇي دەگەن:
– ەلەكە! ەڭ بولماسا, بىزدەن بىردەڭە سۇراڭىزشى. قازاقشالاپ «قالادىم» دەڭىزشى. ولەتىنگە اينالدىق. شارشادىق. ەڭ قۇرىعاندا, «ءدجيپتى», ايتپەسە كەز كەلگەن باسقا ءبىر كولىكتى الىڭىزشى!
– قويمادىڭدار عوي, بالدار, – دەدى سوندا ەلەۋسىزىڭىز قارا جەرگە قادالا قاراعان قالپىندا. – جاراتقان يەمىز كەشىرگەي. كىشى نەمەرەم, الگى بازاردا اربا يتەرەتىن ءيتتىڭ كۇشىگى, بەلەسەبەت دەپ قىڭقىلداپ ءجۇر ەدى... وزدەرىڭ قويمادىڭدار... ءبىر بەلەسەبەت جەتەدى, بالدار...
وسىنداي وقيعانىڭ بولعانىنا بىرەۋ بالكىم سەنەر, ەكەۋ مۇلدە سەنبەس, ارينە. ماسەلە كىمنىڭ يلانىپ, كىمدەردىڭ كۇدىك كەلتىرۋىندە ەمەس, البەتتە. نەگىزىنەن اتالمىش جاعداي قۇپيا قالۋى تيىستۇعىن. وقيعاعا تىكەلەي قاتىسقان ۇشەۋ ەشكىمگە, ەشقاشان ءتىس جارماسقا انتتاسقان. دەگەنمەن, سىپسىڭ-سىپسىڭ سۋسىلداپ بارىپ باسىلعان. سەنىڭكىرەگەندەر: «نە شىقسا دا ن. ءۋالاياتىنان شىعادى», – دەستى دە, تەز تىنشىدى. يلانباعاندار زاۋلاعان زامان يلەۋىنەن يىق تىكتەي الماي, لەز-دەمدە ۇمىتىپ ۇلگەرگەن.
مارحابات بايعۇت.
شىمكەنت.
ن. ءۋالاياتىنىڭ ونشاقتى وليگارحى قاتارىنداعى قاناعات مىرزاڭىز قاتتى سىرقاتتانىپ, ايىقپاس اۋرۋعا شالدىققاندا, ەلىڭىزدىڭ ەگەمەندىگىنە جيىرما ەكى جىل تولعان ەدى.
سەزدى. ءىش شىركىنىڭىز شيشا. جۇرەكتىڭ قىرىق قالتاسى قوسىلا قالتىراپ, بولجام ءبىلدىردى. اپاتتىڭ الدىن الماقتان ءۇمىتتەنىپ, المانياعا اتتاندى. نەمىس دوستارى قاناعات مىرزاڭىزدى قازاقتاردىڭ تاۋەلسىزدىك مەرەكەسىمەن قۇتتىقتادى. ساليقالى سۇحباتتارىن سوزالاڭداتپاس مىنەزدەرىنەن ءمىز باقپاي, تەحنولوگيالىق جابدىقتىڭ اسا جەتىلگەن ءتۇرى ارقىلى تەكسەرىستەن وتكىزدى. وزگە دە وزگەشەرەك ارەكەتتەرىن ايامادى.
بولماسقا كەتكەنى بەلگىلى ەدى ءبارىبىر.
ءوز ءوتىنىشى بويىنشا اقيقات ايتىلدى. ارى بارعاندا التى ايلىق اۋا جۇتار احۋال.
«التى ايعا دا قاناعات», – دەدى قاناعات مىرزاڭىز. اكەسى بولىستىڭ بالاسىتۇعىن. ورىنبوردا وقىعان ەكەن. بىرەسە داتتالىپ, بىرەسە اقتالىپ ءجۇرىپ, كەڭەستىك وكىمەت تۇسىندا وبلاتكومعا دەيىن وسكەن. وتىز جەتىنشى جىلدىڭ قاقاعان قاڭتارىندا قامالعان. وسى وبلىستىڭ ورتالىعىنداعى تاس تۇرمەدە تەرگەۋ باستالعان. «ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس كەزىندەگى كونتسلاگەرلەردە فاشيستەر تۇتقىنداردىڭ تىرناقتارى استىنا ينە سۇققىلادى عوي. سونى سابەتتىڭ وتىز جەتىنشى جىلعى تۇرمەلىك تاجىريبەسىنەن الىپتى. تىرناقتارىمنىڭ استىنداعى اقتاڭداق جولاقتار – جۋالدىزدىڭ ىزدەرى. وتىز جەتىنشى جىلعى...» دەۋشى ەدى اكەسى جارىقتىق.
تاس تۇرمە تەڭسەلىپتى سوندا. تاۋلىگىنە ءبىر جۇتىم عانا بورسىعان سۋ بەرەدى ەكەن. رەزينا قامشىدان باستالاتىن قيناۋ ادام نانعىسىز ازاپتارعا جالعاساتىن بولعان. تىرناق استىنا تىزىلداتا سۇققىلانار جۋالدىزدار... شىڭعىرعان داۋىستار كوشەگە ەستىلمەس ءۇشىن «قىتاي سەرەناداسىن» ويناتار... قازىرگى قازىبەك بي, بۇرىنعى بولشەۆيكتەر كوشەسى عوي.
اكەسى سيرەك ءسوزۋارلانار. سوندايدا, ويحوي, شەشەندەرشە شەشىلەر. كەي-كەيدە كوز جاسىنا ەرىك بەرەر ەدى. «ءبارىن قويشى. ەڭ-ەڭ-ەڭ توزاعى – تازا اۋانىڭ, جالعىز عانا جۇتىم اۋانىڭ جەتپەۋى ەكەن, – دەيتىن ول كىسى قالشىلداي قينالىپ. – ءبىر جۇتىم اۋا. ءبىر عانا جۇتىم. جەتى ادامدىق قۋىقتاي قاپاستا قىرىق جىگىت تىكەسىنەن تىك تۇرادى. ءبىر-ءبىرىنىڭ اراسىنا ءبىزدىڭ ۇشى كىرمەستەي كۇيدە. جالعىز جۇتىم اۋا – اسىل ارمان. ءمولدىر اۋامەن ءمينوت مولشەرىندە عانا تىنىستاپ ولمەكتى اڭسايسىڭ. وزگەنىڭ ءبارى ۇمىت. باسقانىڭ بارشاسى ءمانسىز. ءمانىسسىز. جەتى ادامعا ارنالعان بولمەدە قىرىق جىگىت قىرىلدايدى...»
بولىستىڭ بالاسى بولعان اكەسى تۇنشىعا دەمىگىپ, كەۋدە تۇسىن تىرنالاپ, تىسقا قاراتا تىرمىساتىن. بۇل جانۇشىرا جاردەمدەسەتىن.
قاناعات مىرزا ميۋنحەن شاھارىنىڭ فريدريحشتراسسە كوشەسىندەگى كەرەمەت كلينيكادا جاتىپ, شۇكىرشىلىك شاقىردى. التى ايداي اۋا جۇتادى. از ەمەس. ءتىرى جۇرەدى. تىرشىلىك كەشەدى. اۋرۋىنىڭ اتى جامان, ارينە. تىرناق استىنان جۋالدىز سۇققاننان بەتەر شىرقىرار. الايدا, اۋرۋىنىڭ جانعا باتار جاقتارىن جەڭىلدەتەر «سەرەنادا» سەكىلدى سەپتەستەرىن دە تابار. ميۋنحەندەگى سەرىكتەستەرى. يزرايلدەگى ارىپتەستەرى. شۇكىرشىلىك. قاناعات ەتەر قاناعات.
«التى ايدا قانشا جۇتىم اۋا قارمار ەكەنمىن-ەي؟!» – دەپ ازىلدەي ايباتتانباققا ارەكەتتەندى.
العاشقى ايدا نەمىس دوستارى دەنساۋلىعىن جانە المانياداعى فيرماسىن نىعايتىستى.
ەكىنشى اي باسقا دا شەت جۇرتتارداعى قارجى-قاراجاتىن نىقتاپ, ەسەپ-قيساپتارىن تالداماققا ارنالدى.
ءۇشىنشى ايدىڭ ءبىرىنشى جارتىسىندا ۇيىندەگى قوساعىمەن بىرگە سارىاعاشتا ەمدەلگەن. ەكىنشى جارتىسىندا بەس-التى جىلدان بەرمەن قاراتا قۇپيا عۇمىر كەشەتىن كەلىنشەگىمەن قۇپيا ارالداردىڭ بىرىندە دەمدەلگەن. ءار جۇتىم اۋا لاززاتشىلدىقتىڭ ۇشار بيىك قاباتتارىندا قالىقتاتقان. ارالدىڭ اسپانىندا ۇلپالانا ۇشاتىن اق بۇلتتار ۇستىندە شالقالاي جاتىپ جۇزگەندەي ەدى.
امال نەشىك, ءتورتىنشى ايدا باسى مەڭ-زەڭ بولا باستادى. مەڭىرەيىپ وتىرىپ قالاتىنعا اينالدى. قۇپيا كەلىنشەگىنە جاسىرىپ جۇرگەن سىرىن دا, شىنىن دا ماعلۇم ەتۋگە ماجبۇرلەندى. كۇندەي كوركەمىنىڭ كوكەيىندەگى دىتتەرىن اشىپ, تىلەگەن دۇنيەلەرى مەن قالاعان مولشەردەگى قارجىسىن قامداستىردى. ەكەۋى وڭاشالانا جىلاپ-ەڭىرەپ, ءبىرجولاتا قوش ايتىستى.
شەت جۇرتتارداعى شارۋالاردان گورى ءوز ەلىندەگى شىتىرمانداۋ شارالاردى رەتتەستىرۋ, جىقپىلداردى جايباعىستاۋ قيىنداۋ سوققان. اجەپتەۋىر السىرەگەن. ءاربىر جۇتىم اۋاعا قورعاسىننىڭ ۋى مەن فوسفوردىڭ بۋى ارالاسقانداي اۋىرسىنۋدان ارىلمادى. سىرتتاي سىر بەرمەسكە بەكىنگەن بەرىكتىگىنەن تانباس.
بەسىنشى ايدا ءبىر اپتادان استام ۋاقىت توسەك تارتتى. جالعىز ۇلى زۇلپىقار زامانعا زايىر يكەمدەلگەنىن تانىتىپ, اكەسىنىڭ جۇتار اۋاسىنا جۇپار دارىتىپ, قۇنار قوستى. وسى وبلىستىڭ ورتالىعى مەن ءبىرەر مونوقالالارداعى شاعىن زاۋىتتاردا, مەيرامحانالاردا ءمىن بايقالار ەمەس. «شۇكىرشىلىك. قاناعات ەتكىن, قاناعات», – دەپ كۇبىرلەيدى مىرزاڭىز. سوڭعى ايلاردا سولعىندانعان جۇزىنە كۇلكى ۇيىرىلگەندەي كۇيدە. سولاي سەزىنىڭكىرەپ. جۇدەۋ تارتقان ءتانىنىڭ تىلسىم تۇكپىرلەرىنەن الاپات اپاتتار باس كوتەرەردەي قورقىنىش قاۋمالايتىن. كەيدە. تەزدەتىپ سەپتەس «سەرەنادالارعا» جۇگىنە قوياتىن.
التىنشى اي ماۋسىمنىڭ ساۋمال شاعىتۇعىن. ءار ساعات, ءاربىر كۇن زۋىلداي زاۋلادى. زۇلپىقارىنىڭ جانە ۇيىندەگى ايەلىنىڭ سۇيەپ-سۇيەمەلدەۋىمەن, باس كۇزەتشىسىن ەرتىپ, باسقا ەشكىمگە بىلدىرمەستەن, بارلىق شاعىن زاۋىتتارى مەن مەيرامحانالارىن, الماتى مەن استاناداعى كوتتەدج-كەشەندەرىن ارالاپ قايتتى. قوشتاستى. ىشتەي. كەيدە سىرتتاي. ايەلى دە, جالعىز ۇلى دا ءبارىن بىلەدى. تۇسىنەدى, ارينە. بىلمەگەن, بىلدىرمەگەن بولادى. كوندىككەن. ابدەن. بارىنە دايىن. تاس-ءتۇيىن.
ماۋسىمنىڭ كوكمايسا شالعىندارى, الماتىنىڭ الۋان المالارى جاپىراعىنداعى جالت-جۇلت ساۋلەلەر, استانانىڭ اققايىڭدارى, ءالى بۇرلەپ ۇلگەرمەگەن توراڭعىل تارىزدەس تالدارى مەن بۇرگەن-بۇتالارى قاتتى اسەر ەتتى. بۇرىندارى بايقاي بەرمەگەن تابيعاتتىڭ توسىن سۋرەتتەرى جانارىن جاساۋراتتى. قۇپيا كەلىنشەگىمەن الىس ارالدا وتىرىپ, ەكەۋدەن-ەكەۋ ەڭىرەگەندەي-اق جىلاعىسى كەلدى. ايەلى مەن ۇلىنىڭ الدىندا بايقاتپاي باقتى.
الماتىنىڭ اۋاسى از عانا قاپىرىقتاۋ, ال استانانىڭ اۋاسى سالقىنداۋ, ەسەسىنە ساف تازا سەزىلدى. قوماعايلانا قارپىدى. اشقاراقتانا اسادى. اۋانى. قايتاردا: «ەي, جاراتقان يە, ەندى قانشا جۇتىم اۋا بۇيىرتار ەكەنسىڭ؟» – دەدى. ىشىنەن. تۇنشىعىپ. جۇرەگى القىمىندا اتقاقتاپ.
اقىرىندا اقىرعى اپتاسى جەتكەن. تۇسكە كادىمگىدەي-اق ماڭىز بەرەتىن. مازمۇن ۇستەيتىن. وزگەلەر نە دەسە, و دەسىن. قانشاعا بولسە دە, ءوز ەرىكتەرى ءبىلسىن. ءتۇس كورمەكتى. بۇل ەكىگە بولەتىن. شىم-شىتىرىق شايتان ءتۇس جانە ايقىن تۇسپالى بار ايان ءتۇس. اقىرعى اپتاداعى ايرىقشا ءتۇسىن ايانعا بالادى. ول بىلايتۇعىن. تۇسىندە تەل-اۆيۆتەن ميۋنحەنگە قاتىنايتىن الىپ ۇشاقتا وتىرىپتى. دەيدى. باياعىداعىداي. اقۇلپا ماقتا مانزەلدەس اقشا بۇلتتاردىڭ ۇستىندە قالىقتاپ كەلەدى ەكەن. دەيدى. بۇرىنعىداي. كۇندەي كوركەمى كورىنبەدى بىراق.
كەنەت. تابان استىنان تىنىسى تارىلىپ, جالعىز جۇتىم اۋاعا زار بولىپ, ازاپقا بۋىلعانى. جان-جاعىنا قاراسا, باسقالاردىڭ ءبارى جايباراقات. ۇيقىدا. ءتاپ-ءتاتتى تىنىستاپ, تىنىعۋدا. سەكىلدى. توزاق قارماعىنا قارمالعان ءوزى عانا. سياقتى. جانىنا جانالعىش كەپ تۇرىپتى. «ومىردەرەك!» – دەپ زىركىلدەدى جانالعىش كۇندەلىكتى گازەت-جۋرنال تىلىمەن. «بۇل ءوزى شىنىمەن جانالعىش پا, الدە كوپ ءجۋرناليستىڭ بىرەۋى مە؟ سۇحبات الماق پا؟ ءازىلى مە, شىنى ما؟» – دەپ ويلانىڭقىراعان قاناعات مىرزا ميىعىنان كۇلمەككە, ازداپ جاعىمپازدانباققا ارەكەت جاساعان. «جاعىمپازدىق جۇرمەيدى! جىلدامدات! بۇكىل عۇمىرىڭا جارىق جىلدامدىعىمەن شولۋ جاسا! ومىردەرەك!» – دەدى الگى. قاناعات مىرزاڭىز وتكەن عاسىردىڭ ەلۋ جەتىنشى جىلى تۋعانىن كۇبىرلەدى. اكەسىن ويلادى. شەشەسىن ەلەستەتتى. بالالىق شاعى. اكەسىنىڭ اڭگىمەلەرى. ءبىر جۇتىم اۋا. جۋالدىزدار. جەندەتتەر. الماتىدا حالىق شارۋاشىلىعى ينستيتۋتىن بىتىرگەنى. جىلدام جىلجىپ وسكەنى. قىزمەتتەرى. لاۋازىمدارى. عاسىر سوڭىنا تامان ەلىنىڭ ەگەمەندىك العانى. وعان دەيىن-اق تالاي-تالاي بەل-بەلەستەرگە, اسۋ-اسۋ بەلدەرگە كوتەرىلگەنى. تاۋەلسىزدىكتىڭ اۋەلگى كەزىنەن-اق كاسىپكەرلىكتىڭ كىلتىن ىزدەمەككە كىرىسكەنى. بيزنەسكە بەل شەشە بۇلقىنعانى. قۇلشىنعانى. بىرقانشا جىل بۇرىنىراقتا بۇنى اكىمدىك باسقارۋ جۇيەسىنە بۇرعانى. بارعانى. اۋدان اكىمى. وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى. بولعانى. ۋاقىت اعىمدارىنىڭ, قوعامدىق دامۋ اعىستارىنىڭ الماعايىپقا اينالعانى. تۇسىنىكتى-تۇسىنىكسىز قۇبىلىستاردىڭ قابىزداعانى. الەۋمەتتىك جىكتەلىستەردىڭ ۇدەگەنى. مەنشىكتىڭ مەملەكەت يەلىگىنەن الىنۋىنداعى انايىلىقتار. جابايىلىقتار. پەيىل-پيعىلداردىڭ بۇزىلۋى. م ۇلىك تەڭسىزدىگىنىڭ دەرتىپ, كەرتىپ قانا ەمەس, قارپىپ قالماقتىڭ قابىنۋى...
«ومىردەرەك دەگەنىڭىز قىسقا-نۇسقا بولۋشى ەدى. ءجۇدا شىلي تەرەڭىرەك كەتتىم-اۋ», – دەگەن. تۇسىندە. ۇشاق ۇستىندە ءتۇس كورىپ, تۇسىندە نە ايتىپ وتىرعانىن انىق بىلەدى-ءاي. پاۋزا جاساپ بايقاماقتۇعىن.
«كىدىرمە! – دەدى جانالعىش. – ەلىڭنىڭ ەسى شىعىپ, جۇرتىڭ جادىنان جاڭىلىپ, الىپ مەملەكەتىڭنىڭ الپاۋىت زاۋىتتارى اراسىنداعى شىنجىرلار مەن شىلبىرلار بىرت-بىرت ءۇزىلىپ كەتكەندەگى كەپكە قاراي كەيبىر كۇنالارىڭ كەشىرىلەر. ازداپ-ازداپ اقتالارسىڭ. الايدا, اللا تاعالا كوركەمنيەتتى ۇلت ەتىپ جاراتقان قازاقتىڭ ءوز ورنەكتەرىن, ونەگەلى ءداستۇر-سالتتارىن ەسكەرمەي, ەلەمەي, بىرىڭعاي ەۋروپاشا ەلىرگەندەر مەن ەسىرگەندەردىڭ قاتارىنداسىڭ, قاناعات پەندە! اتىڭدى اقتاماعان جاقتارىڭ جەتىپ-ارتىلار. ادەمى ۇلتىڭنىڭ الەۋمەتتىك مىنەزىن بۇلدىرۋشىلەردىڭ بىرىنەن سانالاسىڭ سەن! بىلەسىڭ بە؟! كوزىڭ تىرىدە كەمشىلىكتەرىڭدى مويىنداساڭ دا, جاسىرساڭ دا, ءوز قالاۋىڭدا. ايتا ءتۇس تاعى دا...».
«ايتايىن... ايتايىن... مويىنداماي قايتەيىن... جەكەشەلەندىرۋدىڭ قالىڭ-قويۋ قايماقتارىنان قالقىپ ءىشىپ, قىلعىتا جۇتقانىمىز راس. بىراق, ءدال سونداي كەزەنەيلى كەزەڭدە ويتپەسكە دە بولمايتىن ەدى عوي. جىرعاپ جۇرگەندەر از ەمەس-ءتى, ارينە. قولىنان كەلگەندەر قارمادى, البەتتە. جالمادى ابدەن-اق. الايدا, اسىرا سىلتەۋشىلىكتەر اسقىنا تۇرا, قۇنىعۋشىلىق پەن قاناعاتسىزدىق قابىنا تۇرا, ءبارىبىر, جەكەشەلەندىرۋىمىز جالپى بايلىقتى, م ۇلىك-مۇكامال اتاۋلىنى تالانعا ءتۇسىرىپ, تاراجعا ۇشىراۋدان, قوعامىمىزدى قيراندىعا اينالۋدان امان الىپ قالدى ەمەس پە؟ جا-جا-جا...».
قاناعات مىرزاڭىز سوندا: «جا-جا-جاقا-ا-ا-ا!» دەپ جىلامسىراعانداي بولعان. جانالعىشتى جاقا دەۋگە بولماس دەپ ءتىلىن تىستەگەن.
«جالعاي بەر, – دەدى جاڭاعى بەينە. – جالعاي ءتۇس, پەندە».
«جالعايىن... جالعايىن... جاڭاشالانعان, باسقاشالانعان تىرلىكتىڭ كوزىن تابا بىلگەن تىنىمسىز تاباندىلاردىڭ, ورەلەرى ورىستىلەردىڭ, شەتەلدىك الپاۋىتتارمەن يىق تەڭەستىرىپ, تىزە تىرەستىرە الاتىنداي, ءتىل تابىساتىنداي تۇلعالاردىڭ ارقاسىندا عانا ساقتالىپ قالدى عوي, جاراتۋشى يە جاراتقان ءبىر ۇلتىڭىز. ءبىر ەلىڭىز. ارينە, الەۋمەتتىك مىنەزدىڭ ب ۇلىنگەنى, ق ۇلىقتىڭ بۇزىلعانى راس... كىنامىز دە, كۇنامىز دە كوپ...».
«جارايدى, – دەدى جانالعىش. – اسپانداعى ارىلۋىڭ دا تىركەلەر. ءنات-نيەتىڭ دە ەسكەرىلەر. جۇگىڭ جەڭىلدەدى, كۇناڭ كەمىدى دەي المان, الايدا. وسى وبلىسىڭداعى ونشاقتى وليگارحتىڭ بىرەگەيى بولعانىڭمەن, وزگەلەردەي نە مەكتەپ سالمادىڭ, نە مەشىت تۇرعىزبادىڭ, نە كوپىر كوتەرمەدىڭ. مادەنيەتكە مەتسەناتتىق جاساماققا كەلگەندە, كەجەگەڭ كەگجەڭدەپ, تارىلىپ, قاتىپ قالار قازاقسىڭ. جاۋاپ بەرەسىڭ ءالى بارىنە...».
قاناعات قالعىپ بارىپ, قايتا ءبىر سەرگەكتەنىپ, ساناسى ايقىندالعاندا, جاڭاعى ءتۇسى جالعاستى. الگى بەينەنىڭ ورنىندا باسقا تۇلعا تۇرىپتى. «ءما, ءبىر جۇتىم اۋانى اساپ العىن, – دەدى ول. – اجالىڭ جاقىن. اقىل تىڭداساڭ, اڭعارتارىم بار. جانالعىش جاڭا سەزدىردى عوي. كور ازابى, قابىر تەرگەۋى مىنا سەندەيلەر ءۇشىن اسا اۋىر بولارى ايان. جەڭىلدەتۋدىڭ ءبىر جولىن ويىڭا سالايىن. العاشقى تۇنگى تەرگەۋدە جانىڭدا جاتىپ, جازاڭدى بولىسەر جان تابىلار ما؟ ادال-اڭعال, كەدەي-كەمباعال ادام تابا الارمىسىڭ سەن پەندە؟ ول ادامىڭ ولمەيدى. تەك ءبىر ءتۇن وزىڭمەن بىرگە جاتادى. ەرتەڭىنە كوردەن شىعارىپ الاتىن شىن جاناشىرلارىڭ جاڭاعى ادال-اڭعالعا, كەدەي-كەمباعالعا بۇكىل بايلىعىڭنىڭ تەڭ جارتىسىن بەرۋى كەرەك. باستى شارت – وسى. قيساڭدار, ارينە. ارتىڭدا قالار مۇراگەر قيسا, البەتتە. قيماسا, قابىر تەرگەۋى, كور ازابى تەڭدەسسىز ءھام توزگىسىز بولار. ويلان. ويلانىپ كورگىن وسىنى».
قاناعات مىرزاڭىز ەڭ سەنىمدى سانالاتىن كۇزەت باستىعى مەن زۇلپىقارىن اقىرعى امانات ايتپاققا شاقىردى. ەكى كۇننەن كەشىكتىرمەي كەدەي-كەمباعال, ادال-اڭعال, اۋزىنا ايرىقشا بەرىك ادام تابىلۋى ءتيىس. ونىڭ قاناعاتتىڭ ارتىنشا قابىرگە تۇسىرىلمەگى, بىرگە تۇنەپ, ەرتەڭىنە سىرتقا شىعارىلماعى جاسىرىن جۇزەلەنۋى ءجون. ءبارى ويداعىداي ورىندالسا, بۇكىل بايلىقتىڭ, ياعني شاعىن زاۋىتتاردىڭ, فيرمالاردىڭ, كوتتەدج-كەشەندەر مەن مەيرامحانالاردىڭ, تاعىسىن-تاعىلاردىڭ تەڭ جارتىسى مىندەتتى ءتۇردە, ءبىر شوكىمىنە جانە جالعىز تەڭگەسىنە دەيىن تەپە-تەڭ ءبولىنىپ بەرىلۋى كەرەك. زاڭ-زاكۇنگە ءسايكەس. رەسىمدەلىپ.
«اقىرعى امانات», – دەدى قاناعات. «تۇسىنىكتى مە؟» – دەپ قوستى تاعى دا. «انت ەتىڭدەر», – دەپ ۇستەمەلەدى ۇدەتە.
«انت ەتەمىز!» – دەستى كۇزەت باستىعى مەن جالعىز ۇلى قوسارلانا.
ءۇش كۇن وتەر-وتپەستە, نەمىسشە دالدىكپەن العاندا, التى ايىڭىز تولعاندا, قاناعات مىرزا قاتتى قىسىلدى. ونشاقتى وليگارح قانا سىياتىنداي بولمەدە قىرىق شاقتى الپاۋىت تىكەسىنەن تىك تۇرىپتى. دەيدى. ارالارىندا ينە شانشىلارداي ورىن جوق. قالعاندارى ەمىن-ەركىن, ەمەن-جارقىن سىڭايلى. جالعىز بۇعان ءبىر جۇتىم اۋا ارمانعا اينالىپتى. دەيدى. تىنىسى تارىلىپ, قىرىلداپ, تۇنشىعادى-اي قينالىپ. كەنەت الگى تار قاپاستان, توزاقى قينالىستان اكەسى جەتەلەپ الا جونەلگەنىن قاراڭىزشى.
قاناعات مىرزانىڭ ەڭ سوڭعى ءسوزى: «ءبىر جۇتىم اۋا!» بولدى.
مارقۇمدى اقتىق ساپارعا شىعارىپ سالۋشىلار شەكتەن تىس كوپ ەدى.
...وسى وبلىسىڭىز بويىنشا ەلەۋسىزدەيىن ادال-اڭعالدى, كەدەي-كەمباعالدى تابۋ قيىنداۋتۇعىن. تابىلۋىن تابىلعان. كونبەگەن. ات-تونىن الا قاشقان. كۇزەت باستىعى مەن زۇلپىقار مىرزاڭىز ەكى ءتۇن بويى ەكەۋلەپ, ەلەۋسىزدى ۇيىقتاتپاعان. «كىجىنۋمەن كەلەسىڭ. وكىنۋمەن وتەسىڭ. ءبىر بالاڭ مەن كەلىنىڭ, نەمەرەلەرىڭ ءۇيسىز-كۇيسىز تەنتىرەپ ءجۇر. قولىڭداعى ەكىنشى ۇلىڭ بازاردا اربا سۇيرەيدى. وقۋعا ازەر ىلىككەن قىزىڭنىڭ ءبىر جىلدىق اقشاسىن تولەي الماي وتىرىسىڭ مىناۋ. قاتىنىڭنىڭ اۋىرىپ جاتقانى اناۋ. ويلانساڭشى, بەيشارا. سورلىنىڭ سور كۇيىن كەشىپ وتە بەرمەكپىسىڭ ومىردەن؟ بۇل بۇيىرماق بايلىق – سەنىڭ نەسىبەڭ ەمەس پە؟! بىلە بىلسەڭ! ويعا سالشى. ءبىر تۇنگى قابىر قورقىنىشى تۇك ەمەس. عاسىرلار بويى ادال ادامدار بەيىتكە, مولالارعا تۇنەگەن. مازاراتتاردان سەسكەنبەگەن. ءبىر عانا ءتۇن. بىلەسىڭ بە؟! تۇسىنەسىڭ بە؟! ءبىر ءتۇن ءۇشىن پالەن زاۋىت, بىرنەشە مەيرامحانا, كوتتەدج-كەشەن, «دجيپكە» قوسا الدەنەشە كولىك, ميلليونداعان تەڭگە مەن دوللار. كاللاڭ ىستەي مە, كوكە-ە-ە؟!».
ەندى, مىنە. ەلەۋسىزىڭىز قاپ-قاراڭعى, سۇپ-سۋىق كوردە جاتىپتى. قاناعات مىرزانىڭ قاسىندا. ارنايى جابدىق باسىندا. جارىق دۇنيەنىڭ اۋاسىن شىم-شىم جۇتادى. توپىراقتىڭ استىندا.
ءتۇن جارىقتىق جىلدام وتەر دەپ ويلاعان. ءجۇز جىلعا سوزىلارداي. ىڭىرسىپ ىشقىندى. ىشتەي. قايران جۇرەگى وقپان ارىققا تىعىلعان ىردۋان ارباداي وشارىلىپ بارىپ, قايتا سوعاتىنداي. ولىك ءتىرىلىپ كەتىپ, باس سالاتىنداي. قاتتى قاپالانىپ, بارماعىن شايناعىسى بار. قوزعالۋعا قورقادى.
تالىقسىپ بارىپ, ەسىنەن تاندى-اۋ. الدە كوزى ءىلىندى مە ەكەن؟ ءتۇسى مە, الدە ءوڭى مە؟ ءولى مە, الدە ءتىرى مە؟ بەلگىسىز. ەكى جاعىندا ەكى ءداۋ پايدا بولدى. ماڭكۇر مەن ناڭكۇر دەۋشى مە ەدى؟ اڭىز ايتاتىندار. بىلگىشتەر. سولار بولار, ءسىرا.
– ەي, كۇناھار, ەڭ الدىمەن, ۇرلىعىڭدى مالىمدە! – دەدى ءبىرى.
– جاسىرما. ءبارى جازۋلى. تەك ءوز اۋزىڭنان, ءوز تىلىڭمەن, ءوز دىلىڭمەن بايان ەتۋگە ءتيىسسىڭ, – دەدى ەكىنشىسى.
ەلەۋسىز ويلانىڭقىرادى. قالتىراپ.
– بول! – دەدى ەكى ءداۋ داۋىستارىن بىرگە قوسىپ.
– باسقالارمەن سالىستىرعاندا... ادال سياقتىمىن, – دەدى دىرىلدەپ.
وسىلاي باستاي بەرگەندە, ونشاقتى جۋالدىز با, الدە وتىزشاقتى ينە مە, ون ساۋساعىنىڭ تىرناقتارى استىنان كىرىپ كەپ-كەپ جونەلدى. ەسىنەن تاندى-اۋ. ەلەۋسىزىڭىز. ونداي سۇمدىق اۋىرسىنۋدى بۇرىن باستان كەشپەگەنى شۇيدەسىن شانشىلادى. ساناسىندا تىركەلدى.
– بالا كەزىڭدە بەلەسەبەت ۇرلاعانىڭ ءتىزىمنىڭ باسىندا تۇر, – دەدى بىرەۋى. مۇمكىن ماڭكۇر مۇنىسى.
– باسقالارمەن سالىستىرىپ ساندالماعىن ءوزىڭدى. ءار پەندە ءوز كۇناسى ءۇشىن تەك ءوزى عانا جاۋاپ بەرەدى, – دەدى ەكىنشىسى. ناڭكۇر شىعار.
يليچ كەنتىندەگى ينتەرناتتا ءجۇرىپ, ونبىرجىلدىق مەكتەپتە وقيتىن ەدى. الىستاعى ماقتالى اۋىلدا جارىماي وسكەنى جاسىرىن ەمەس. بەس-التى جاسىنان-اق بەلەسەبەتتى اڭساعان. ارمانداعان. اۋەلگىدە سەلسەبەتتىڭ بالاسى بەلەسەبەتتى بولدى. گاگارين عارىشقا ۇشقان كوكتەمدە. بولىمشە باسقارۋشىسىنىڭ ەكى ۇلى بىردەي بەلەسەبەت الدى. سول جازدا. اۋىلدا بەلەسەبەت كوبەيە بەردى. بۇلارعا بىتپەدى. باقىت قونبادى. وزىنە دە. ىنىسىنە دە. قارىنداسىنا دا. اكەلەرى كيروۆ كانالىنا باتىپ كەتكەن. شەشەلەرىنىڭ قولدارى كوسەۋ. شاشى سىپىرعى. ماقتادان بوساماس. ءبارىبىر, بۇلار جارىماعان.
يليچتە دە بەلەسەبەتى بارلارعا قاراپ, اۋزىنىڭ سۋى قۇريتىن. كۇندەردىڭ كۇنىندە بەل بايلادى. اپتالار مەن ايلار بويى ويلانعان. ينتەرناتتان تاياق تاستام جەردە ەكى قاباتتى, امبەباپ دۇكەن بولاتىن. ماڭدايىندا «ۋنيۆەرماگ» دەگەن ۇلكەن جازۋ بار. سول ۋنيۆەرماگتىڭ سۇرعىلت ىرگەتاسىنا بەلەسەبەتتەرىن سۇيەي سالا ىشكە كىرىپ كەتەتىندەردى بايقايتىن. ءبىر جولى ەگدە تارتقان ەڭكىش ورىس ەسكى بەلەسەبەتىن مۇقياتتاپ تىكىرەيتىپ قويىپ, امبەباپ دۇكەننىڭ ەكىنشى قاباتىنا كوتەرىلدى.
مىنە, ۇرىمتال ءسات. دەپ ءتۇيدى بۇل. بەلەسەبەت ەسكى. يەسى ەگدە. ونشا وبال بولماس. قاتتى قينالماس. ەگەسى. بەرىلە سارىلىپ ىزدەمەس. دەپ جۇباتتى. ءوزىن. كەي تۇستارىن توت باسقان, جۇمىر تەمىرلەرى اقجەمدەنە جۇقارعان توزىڭقى بەلەسەبەتتى مىنەردە اياق-قولدارى قالتىرادى. باسى دىڭ-دىڭ ەتتى. بەتى دۋ-دۋ. ءتىسى-تىسىنە تيمەي ساقىلدادى. اسفالت جولعا تۇسەردەگى ۇرەيدى ويلاسا, وسى ۋاقىتقا دەيىن ۇرەگەيلەنەتىن.
اۋىلىنا قاراي زۋىلدادى. بولار ءىس بولدى. الدەبىر ماشينەنىڭ داۋسى زاۋلاي ەستىلسە, وزىنەن-ءوزى: «ا-ا-ا-ا-ا! ا-ا-ا-ا-ا!» دەپ ايقايلايدى. كوكقاسقا دەپ اتالاتىن جۇك ماشينەسى باسىپ وزا توقتاعان. ەلەۋسىز بەلەسەبەتتى تاستاي سالا, جاندالباسا كۇيدە: «ا-ا-ا-ا-ا! ويبا-ا-اي, ءولدى-ءى-م-م!» دەپ قوزاپايا كەشىپ, بەزىپ قاشقان. بالاعى جىرتىلىپ, بالتىرى ءتىلىنىپ, قالىڭ تۇت اعاشىنىڭ اراسىنا تىعىلعان. ابايلاپ قاراسا, كوكقاسقادان تۇسكەن ەكەۋدىڭ بەلەسەبەتتە شارۋاسى جوق. ىشقىرلارىمەن الەكتەنىپ, ماشينەلەرىنە ءمىنىپ جاتىپتى.
ابىرويى ازداپ-ازداپ وسكەن. اۋىلىندا. ەلەۋسىزىڭىز ەلەۋلىلەر قاتارىنا قوسىلعانداي ەدى-اۋ. ۇزاققا بارمادى بىراق. «ەسكى بەلەسەبەت قوي. ماقتا تەرىمنەن تاۋىپ, ساقتاپ جۇرگەن ون سوم اقشاما ورىستان ساتىپ الدىم», – دەيتىن ەدى. كوپ ۇزاماي-اق كيرەلەڭدەپ, قيراپ, جىڭعىل شارباقتىڭ ءبىر بۇرىشىن نىعايتتى. ودان كەيىن ەلەكەڭدەرگە ەشقانداي تەمىر كولىك بىتكەن ەمەس-ءتى. ەكى عاسىردىڭ توعىسىندا وبلىستىڭ ورتالىعىنا كوشتى. جارىمادى.
– بەلەسەبەت ۇرلاعانىم راس. مويىندايمىن, – دەدى ەلەۋسىزىڭىز كوردە جاتقان كۇيىندە كەمسەڭدەي جىلاپ. – كەشىرىم وتىنەمىن. ءومىر بويى وكىنۋمەن كەلەمىن. كۇنام كەمىرەك, وبالى ازىراق بولار دەپ, ورىس كىسىنىڭ توزىق بەلەسەبەتىن الىپ قاشىپ ەم. ەسكى ەدى.
– مۇساپىرلەنىپ, مايموڭكەلەۋىڭ قابىلدانبايدى. اقتالا المايسىڭ! – دەدى ءبىرىنشى بەينە.
– الاسىڭ جازاڭدى! – دەدى ەكىنشىسى.
– ويباي-اي! ويباي-اي! جاڭاعى جۋالدىزدار بەلەسەبەتتىڭ جازاسى ەمەس پە ەدى-ءى-ءى-ءى؟! – دەپ ەڭىرەدى ەلەۋسىز. ءوڭى مە, ءتۇسى مە؟ ءولى مە, ءتىرى مە؟ بەلگىسىز.
– سول بەلەسەبەت يەسىنىڭ كەمپىرى ون جىل بويى ومىرتقادان شويىرىلىپ جاتقان مۇگەدەك ەدى. شالى الىستاعى ءدارىحانادان دارمەك تاسيتىن. بەلەسەبەتپەن. ءبىلدىڭ بە؟ سوندىقتان جازاڭ جەتى ەسە اۋىرلايدى! سازايىڭدى تارتاسىڭ! – دەدى ءبىرىنشىسى. ماڭكۇر-اۋ.
– جاڭاعىدان جەتى ەسە! ءتۇسىندىڭ بە؟ – دەدى ەكىنشىسى. ناڭكۇر بولار.
ءسال عانا پاۋزا جاسالعاندا, ەلەكەڭ كىتاپتاردان وقىعاندارىن ويعا ورالتقان. پايىمداسا, باياعى وتىز جەتىنشى جىلدىڭ تۇرمەلەرىندەگى جۋالدىزدار مەن قىرىق ءبىرىنشى ءھام قىرىق بەسىنشى جىلداردىڭ كونتسلاگەرلەرىندەگى ينەلەردى سۇمىراي جەندەتتەر سۇققىلايتىن ەدى عوي. ال, مىنا جاعدايىڭىزدا جۋالدىزدار مەن ينەلەر وزدىگىنەن-اق سۋماڭ قاعادى ەكەن ءدا-ءا-ءا.
تىرناقتارىنىڭ استىنان شىڭىل-ىسىلمەن كىرگەن جۋالدىزدار مەن ينەلەردىڭ نەشە ەسەگە كوبەيگەنىن كىم بىلەر. جان بالاسى توزگىسىز, ادام ايتسا نانعىسىز ازاپتى شانشۋلار تۇلا بويىن تىنتكىلەپ, سۇيەك-سۇيەكتەرىن ارالاي, تامىر-تامىرلارىن قۋالاي جونەلگەندە, ەلەۋسىزىڭىزگە اۋەلگىدەگى, العاشقى اۋىرسىنۋلار جاي عانا ويىنشىق سەكىلدەنگەندەي...
ەرتەڭىنە تاڭ اتار-اتپاستا شالا-جانسار ادال-اڭعالىڭىز قابىردەن شىعارىلىپ الىنعان.
بۇل باسقاشالانعان ەلەۋسىز ەدى.
قابىر ازابىن تىرىدەي تارتقاندىعىمەن ايرىقشالاناتىن ادامتۇعىن.
اقىسى قىمبات اۋرۋحانادا ەكى اپتاداي ەمدەلدى. ەسى-باسى ازەر-ازەر بەرى قارادى. زۇلپىقار قاناعات ۇلى كومەكتەستى, ارينە. راقمەت, البەتتە.
امانات پەن انتتىڭ جۇزەلەنبەگى ءجون عوي. وبالى نەشىك, قاناعات مىرزاڭىزدىڭ جالعىز ۇلى مەن باس كۇزەتشىسى بارشا بايلىقتى تۇگەل تىزىمدەپ, تەڭ جارتىسى تىركەلگەن اق قاعازدى الدىنا تاستادى. ەلەۋسىزىڭىزدىڭ. رەسىمدەمەككە.
بىراق. كەدەي-كەمباعال, ادال-اڭعال ادامىڭىز بۇل عاجايىپ بايلىقتان ءبىرجولاتا باس تارتتى. پالەن زاۋىت, بىرنەشە مەيرامحانا, كوتتەدج-كەشەن, «دجيپپەن» قوسا تاعى دا بىرنەشە تەمىر كولىك, ميلليونداعان تەڭگە مەن مىڭداعان دوللاردان باسىن الا قاشتى. دۇنيە يەلەرىنە دە, و دۇنيەلىك بولعان الپاۋىتقا دا العىس جاۋدىردى. ەشقانداي وكپەسى دە, ءوتىنىشى دە جوق. ءجۇدا. تالاپ-تىلەكتى اتاماڭىزدار. ءتىپتى.
ءبىر عانا بەلەسەبەت ءۇشىن باسىنان وتكەرگەن ءبىر تۇندىك ازاپتىڭ اۋىرتپالىقتارىن, تاتىپ ۇلگەرگەن تاقسىرەتتەرىن جان بالاسىنا بەرمەگەي. دەيدى. ىشىنەن عانا. شەگىپ شىققان جاپاسىن, كەشىپ كورگەن جازاسىن جاۋىنا دا تىلەمەس. ويعا الماققا دا شوشىنار.
سۋ جاڭا وليگارح سانالار زۇلپىقار قاناعات ۇلى مەن باس كۇزەتشىسى ەلەۋسىزىڭىزدىڭ الدىنا قايتا-قايتا بارعان. كونبەگەن. ەڭ سوڭعى سۇحباتتان كەيىن ەكەۋى ءبۇي دەگەن:
– ەلەكە! ەڭ بولماسا, بىزدەن بىردەڭە سۇراڭىزشى. قازاقشالاپ «قالادىم» دەڭىزشى. ولەتىنگە اينالدىق. شارشادىق. ەڭ قۇرىعاندا, «ءدجيپتى», ايتپەسە كەز كەلگەن باسقا ءبىر كولىكتى الىڭىزشى!
– قويمادىڭدار عوي, بالدار, – دەدى سوندا ەلەۋسىزىڭىز قارا جەرگە قادالا قاراعان قالپىندا. – جاراتقان يەمىز كەشىرگەي. كىشى نەمەرەم, الگى بازاردا اربا يتەرەتىن ءيتتىڭ كۇشىگى, بەلەسەبەت دەپ قىڭقىلداپ ءجۇر ەدى... وزدەرىڭ قويمادىڭدار... ءبىر بەلەسەبەت جەتەدى, بالدار...
وسىنداي وقيعانىڭ بولعانىنا بىرەۋ بالكىم سەنەر, ەكەۋ مۇلدە سەنبەس, ارينە. ماسەلە كىمنىڭ يلانىپ, كىمدەردىڭ كۇدىك كەلتىرۋىندە ەمەس, البەتتە. نەگىزىنەن اتالمىش جاعداي قۇپيا قالۋى تيىستۇعىن. وقيعاعا تىكەلەي قاتىسقان ۇشەۋ ەشكىمگە, ەشقاشان ءتىس جارماسقا انتتاسقان. دەگەنمەن, سىپسىڭ-سىپسىڭ سۋسىلداپ بارىپ باسىلعان. سەنىڭكىرەگەندەر: «نە شىقسا دا ن. ءۋالاياتىنان شىعادى», – دەستى دە, تەز تىنشىدى. يلانباعاندار زاۋلاعان زامان يلەۋىنەن يىق تىكتەي الماي, لەز-دەمدە ۇمىتىپ ۇلگەرگەن.
مارحابات بايعۇت.
شىمكەنت.
سوڭعى جاڭالىقتار
مۋزىكا مۇعالىمدەرى مەملەكەتتىك ناگرادالارمەن ماراپاتتالدى
مادەنيەت • بۇگىن, 22:34
شىمكەنتتە مادەنيەت جانە ونەر ۋنيۆەرسيتەتى قۇرىلادى
ايماقتار • بۇگىن, 22:23
ەلىمىزدە 103 سۋارۋ كانالى اۆتوماتتاندىرىلادى
شارۋاشىلىق • بۇگىن, 22:15
شىمكەنتتە كورتەج جاساعان جۇرگىزۋشىلەر جازاعا تارتىلدى
ايماقتار • بۇگىن, 21:44
«AMANAT» پارتياسى جاڭا جوبانى ىسكە قوستى
پارتيا • بۇگىن, 21:14
گەرمانيا ۋكرايناعا اۋە قورعانىسىن كۇشەيتۋگە ميللياردتار ءبولدى
الەم • بۇگىن, 21:00
جاس عالىمدار پرەزيدەنت تابىستاعان پاتەرلەرگە قونىستاندى
پرەزيدەنت • بۇگىن, 20:14
الماتى زووباعىندا قونجىقتارعا ات قويۋ ناۋقانى باستالدى
تابيعات • بۇگىن, 20:00
«قازتەمىرترانستىڭ» بۇرىنعى ۆيتسە-پرەزيدەنتى 5,2 ملرد تەڭگە جىمقىردى دەگەن كۇدىككە ءىلىندى
جەمقورلىق • بۇگىن, 19:40
استانا اۋەجايىندا رەيستەر كەستەسى ۋاقىتشا وزگەرەدى
ەلوردا • بۇگىن, 19:10
استانادا قۇرىلىس كرانىنىڭ كابيناسى ورتەندى
وقيعا • بۇگىن, 19:05
تۇركيادا وقۋشى مەكتەپتە اتىس شىعاردى: 16 ادام زارداپ شەكتى
الەم • بۇگىن, 18:40
بلوگەرلەرگە 600 ملن تەڭگە سالىق تولەۋ مىندەتتەلدى
سالىق • بۇگىن, 18:22
STEM زەرتحاناسى: جاركەنتتىك وقۋشىلار 3D تەحنولوگياسى مەن ءىت-باعدارلامالاۋدى مەڭگەردى
كەلەشەك مەكتەپتەرى • بۇگىن, 18:02
جەمىس-كوكونىستى وڭدەۋدىڭ جاڭا تەحنولوگياسى ازىرلەندى
ەكونوميكا • بۇگىن, 18:00
