الدا اسقارالى مىندەتتەر تۇر

وسىدان بەس جىل بۇرىن ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ تىكەلەي باستاماسىمەن قولعا الىنعان ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسى ەل ەكونوميكاسىن ارتاراپتاندىرۋعا, نارىقتاعى قازاقستاندىق ۇلەستى ارتتىرۋعا جانە شاعىن بيزنەستىڭ دامۋىنا اناعۇرلىم سەرپىن بەرگەنىن ءومىردىڭ ءوزى كورسەتىپ وتىر. بۇل باعدارلاما شيكىزات ەكسپورتىن ارتتىرۋعا دا ىقپال ەتۋدە. وتكەن جىلدىڭ جەلتوقسان ايىندا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ جالپىۇلتتىق تەلەكوپىر ءبارىسىنداۇيد باعدارلاماسىنىڭ ءبىرىنشى كەزەڭىن قورىتىندىلاپ, العا جاڭا مىندەتتەر قويعان بولاتىن. بەس جىلدا قازاقستاندا بۇرىن وندىرىلمەگەن 400 جاڭا ءونىم يگەرىلگەنى قازاقستاندىقتاردى جاڭا بيىكتەرگە قۇلشىندىرا ءتۇستى دەۋ ورىندى بولماق. بۇل دەگەنىڭ وتە زور تابىس ەكەنى ءسوزسىز. يندۋستريالىق باعدارلاما اياسىندا 628 ميلليارد تەڭگەنىڭ ءونىمى ەكسپورتتالىپ, جۇمىسشىلارى بىلىكتى, ەڭبەكاقىسى جوعارى 75 مىڭ جاڭا جۇمىس ورنى اشىلعان. قازىرگى تاڭدا ونەركاسىپتىك سەكتوردا جۇمىس ىستەيتىن قازاقستاندىقتاردىڭ جالپى سانى 1 ميلليوننان اسادى. جالپى, ۇلتتىق تەلەكوپىردە ىسكە قوسىلعان15 كاسىپورىننىڭ ىشىندە اقتوبە رەلس-ارقالىق زاۋىتىنىڭ دا تۇساۋى كەسىلدى. بۇل ءوڭىر ەكونوميكاسىن ورگە سۇيرەيتىن ءوندىرىس ورنى بولادى. زاۋىت قۇرىلىسىن سالۋ كەزىندە 500 جۇمىس ورنى اشىلىپ, جۇمىسشىلاردىڭ ءبىر بولىگى رەسەي, بەلارۋس ەلدەرىنەن شاقىرتىلدى. كاسىپورىن پايدالانۋعا بەرىلگەندە مۇندا 1000-عا جۋىق ادام جۇمىس ىستەيتىن بولادى. جالپى, ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسىنىڭ ءبىرىنشى بەسجىلدىعى شەڭبەرىندە ەلىمىزدىڭ يندۋستريالاندىرۋ كارتاسىنا ءبىزدىڭ وبلىستان جالپى قۇنى 660,2 ميلليارد تەڭگە بولاتىن 11,8 مىڭعا جۋىق جۇمىس ورنى اشىلۋىمەن 83 جوبا ەنگىزىلگەن بولاتىن. ونىڭ ىشىندە 547,4 ميلليارد تەڭگە تۇراتىن 75 جوبا ىسكە قوسىلىپ, 6,6 مىڭ جۇمىس ورنى اشىلدى. سونداي-اق, وتكەن جىلى جالپى قۇنى 220,9 ميلليارد تەڭگە بولاتىن سەگىز جوبا جۇزەگە اسىپ, 1,4 مىڭ جۇمىس ورنى اشىلدى. ولار – اقتوبە رەلس-ارقالىق زاۋىتى, «سنپس-اقتوبەمۇنايگاز» اق ءۇشىنشى جاڭاجول گاز وڭدەۋ زاۋىتىنىڭ ەكىنشى جانە ءۇشىنشى كەزەگى, «اقتوبە – جىلىجاي» جشس كەشەنى, «كازتەپلوەنەرگومون­تاج» سەرىكتەستىگىنىڭ فيتينگ­تەر, بۇرمالاۋ بۇيىمدار ءوندىرىسى, «نەوحيم» جشس-ءنىڭ اكتاس ءوندىرۋ زاۋىتى, «جانامي ي ك» سەرىك­­­تەستىگىنىڭ جانار-جاعارماي, حيميا­لىق ونىمدەر مەن موتور مايىن شىعا­راتىن شاعىن زاۋىتى, «يۋج­پرومسناب» جشس-ءنىڭ مۇناي قويماسى, «پريگورودنىي» جشس-ءنىڭ كوكونىس قويماسى. قازىر پاي­دالانۋعا بەرىلگەن كا­سىپ­ورىن­دار­دىڭ بارلىعى قا­لىپتى تەحنو­لو­گيالىق رەجىمدە جۇمىس ىستەپ تۇر. ءۇيد مەملەكەتتىك باعدار­لا­ماسىنىڭ ەكىنشى بەسجىلدىعىندا دا قىرۋار شارۋا اتقارىلاتىن بولادى. تاۋ-كەن ونەركاسىبى, مەتال­لۋرگيا باعىتىندا ءىرى قۇرى­لىس جۇمىستارى جۇرگىزىلەدى. باع­دارلامانىڭ ءبىرىنشى كەزەڭى وبلىستا ويداعىداي جۇزەگە استى. ءىرى ءوندىرىس ورىندارى ىسكە قوسىلىپ, مىڭداعان جۇمىس ورىندارى اشىلدى. تۇرعىنداردىڭ الەۋمەتتىك جاعدايى جاقسارىپ, ازاماتتار تۇراقتى جۇمىسپەن قامتىلدى. الداعى ۋاقىتتا دا بۇل با­عىتتاعى جۇمىستار جۇيە­لى ءجۇر­گىزىلەدى. 2015-2019 جىل­دار­­عا­ ار­نالعان يندۋس­تريا­لىق-يننو­ۆا­تسيالىق دامۋ باعدار­لاماسىنىڭ ەكىنشى بەسجىلدىعى اياسىندا, جاڭا وندىرىستىك تەحنولوگيالاردى پايدالانۋ ارقىلى جوعارى ونىمدىلىگى بار ءىرى ينۆەستيتسيالىق جوبالار جۇزەگە اسىرىلاتىن بولادى. ەكىنشى بەسجىلدىق اياسىندا مۇعالجار اۋدانىنا قاراستى «يۋبيلەينوە» كەن ورنىندا قۇرامىندا التىنى بار كەندى قايتا وڭدەۋ, بايىتۋ كەشەنى سالىنادى. قۇنى 36,2 ميلليارد تەڭگە بولاتىن كەشەن جىلىنا 7,2 توننا دورە قورىتپاسىنداعى التىن وندىرەدى جانە كەشەن ىسكە قوسىلعاندا 1200 جۇمىس ورنى اشىلادى. سونداي-اق, «Chilisai Chemicals» جشس قۇنى 45 ميلليارد تەڭگە بولاتىن جوعارى ساپالى ماف/داف كۇردەلى مينەرالدى تىڭايتقىشتار ءوندىرىسىن ىسكە قوسادى دەپ كۇتىلۋدە. ءوندىرىس جىلىنا 830 مىڭ توننا ءونىم شىعارادى, ەكى مىڭ جۇمىس ورنى اشىلادى. ال «قازحروم» تۇك» اق قۇنى 110 ميلليون اقش دوللارى بولاتىن, قۋاتتىلىعى 46 مۆت ەلەكتر ستانساسىنىڭ قۇرىلىسىن باستايدى. بۇدان بولەك جىلىنا 460 مىڭ توننا جوعارى كومىرتەكتى فەرروحروم وندىرەتىن بەسىنشى تسەحتىڭ قۇرىلىسى قولعا الىنادى دەپ كۇتىلۋدە. ءۇيد باعدارلاماسىنىڭ ەكىنشى بەسجىلدىعىندا جۇزەگە اساتىن, قۇنى 24,1 ميلليارد تەڭگە بولاتىن جوبانىڭ ءبىرى — قارعالى اۋدانىنداعى تەمىر رۋدالى كونتسەنتراتىن شىعاراتىن فابريكا مەن ۆەليحوۆ تەمىر كەن ورنى. «اقتوبە تەمىر ۆس» سەرىكتەستىگى بۇل كەن ورىندارىن ىسكە قوسقاندا جىلىنا ءبىر ميلليون توننا تەمىر وندىرىلەدى جانە 700 جاڭا جۇمىس ورنى اشىلادى. ال «اقتوبە رەلس-ارقالىق زاۋىتى» جشس الداعى بەسجىلدىقتا قۇنى 50,4 ميلليارد تەڭگە, جىلدىق قۋاتتىلىعى 533 مىڭ توننا بولاتىن ەلەكتر بولات بالقىتۋ زاۋىتىن سالادى. سونىمەن بىرگە, ءوندىرىستى ءوز ەلەكتر ەنەرگياسىمەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن قۋاتتىلىعى 150 مۆت بولاتىن ەلەكتر ستانساسىن پايدالانۋعا بەرەدى. بۇل جوبانىڭ قۇنى – 30 ميلليارد تەڭگە. ءۇيد باعدارلاماسى اياسىندا «اقتوبە مىس كومپانياسى» جشس ءتۇستى مەتالل شىعاراتىن كەن ورىندارىن يگەرۋدى كەشەندى تۇردە جۇرگىزبەك. بۇرىندا كوكتاۋ جانە پريورسك كەن ورىندارىندا تاۋ-كەن بايىتۋ كومبيناتى ىسكە قوسىلعان بولسا, ەندى الداعى ەكى-ءۇش جىلدا جالپى ينۆەستيتسيا كولەمى 400 ميلليون اقش دوللارىن قۇرايتىن «ۆەسەننە-ارالچينسكوە» جانە «قۇندىزدى», «ليماننوە» كەن ورىندارىن يگەرۋ جوسپارلانىپ وتىر. «اقتوبە مىس كومپانياسى» جشس-ءىن قازاقستان مەن رەسەي سەرىكتەستىگىنىڭ ناقتى مىسالى دەۋ ورىندى. اتالعان مەكەمە ءوندىرىستى ءارى قاراي دامىتۋ ماقساتىندا زاماناۋي تەحنولوگيا­لار نەگىزىندە مىس بالقىتۋ زاۋىتىن سالۋدى كوزدەۋدە. بۇل ءوز كەزەگىندە جوبانىڭ ەكونوميكالىق تيىمدىلىگىن ارتتىرادى. جوبا ىسكە قوسىلعان كەزدە شيكىزات قورى ارتىپ, ءوندىرىس ورنىنىڭ ۇزاق جىلدارعا ارنالعان جوسپارىن ناقتىلاي تۇسەدى. شىعارىلعان ءونىم رەسەي, قىتاي جانە باسقا دا ەلدەردىڭ نارىعىنا شىعارىلادى. جالپى, ەكىنشى بەسجىلدىقتا جۇزەگە اسىرىلاتىن جوبالار وتە كوپ. ماسەلەن, ۇزاق جىلداردان بەرى يگەرىلمەي تۇرعان قارعالى اۋدانىنداعى نيكەل ءوندىرىسىن قايتا جانداندىرۋ قاراستىرىلۋدا. «قازتسينك» جشس كەمپىرساي نيكەل كەن ورنىندا زاۋىت سالادى. سونداي-اق, قازىرگى تاڭدا «باتىس كالي» جشس قىتايلىق «Sino-Agri Mining Investment Co LTD» كومپانياسىمەن بىرلەسە وتىرىپ, اقتوبە قالاسى ماڭىنداعى جيليانسك كەن ورنىندا مينەرالدى تىڭايتقىشتار وندىرەتىن زاۋىت قۇرىلىسىن سالىپ جاتىر. زاۋىت ىسكە قوسىلعاندا جىلىنا بەس ميلليون تونناعا دەيىن ءونىم شىعارادى. جالپى, بۇل ءبىزدىڭ وڭىردە حيميالىق كلاستەردىڭ دامۋىنا العىشارت جاسايدى. سونداي-اق, «ءۇي قۇرىلىسى كوم­بيناتى» جشس «Weckenman» نەمىس كومپانياسىنىڭ تەحنولو­­گيا­سى بويىنشا, باعاسى 2,2 ميل­لي­ارد تەڭگە بولاتىن قازىرگى زامان­عى ءۇي قۇرىلىسى كومبيناتىن سالۋدى باستادى. ەكونوميكانىڭ باسەكەگە قابى­لەتتى بولۋى شيكىزاتتىق ەمەس سەكتوردى دامىتا وتىرىپ, يننو­ۆاتسيالىق ۇدەرىستەرگە بەت بۇرۋعا تىكەلەي بايلانىستى. مەملەكەت باسشىسى ۇستا­نىپ وتىرعان ين­دۋس­تريالىق-يننو­ۆا­تسيالىق سايا­سات­تىڭ باس­تى ماق­­ساتى باسەكەگە قابى­لەت­تى ۇلت­تىق ونەركاسىپتى جانە جوعا­رى تەح­نولوگيالار يندۋستريا­سىن قالىپتاستىرۋ, وسى باعىتتا كاسىپ­كەرگە جاعداي جاساۋ بولىپ تابى­لادى. وسىعان بايلانىستى اق­توبە قالاسىنىڭ اۋماعىنان يندۋس­تريالىق ايماق قۇرۋ قولعا الىندى. وعان 200 گەكتار جەر ءبولىنىپ, بۇل جەرگە 15 وندىرىستىك نىساندى ورنالاستىرۋ كوزدەلۋدە. ونىڭ ىشىندە كولىك-لوگيستيكالىق, حيميا, مۇناي-گاز, قۇرىلىس, كولىك سالاسىن دامىتۋعا قاتىستى ءوندىرىس ورىندارى بار. قازىرگى كۇنى جوبانىڭ تەحنيكالىق-ەكونوميكالىق نە­گىز­دەمەسى ءازىر تۇر. نىساننىڭ قۇرىلىسىنا رەسپۋبليكالىق جانە جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن 8 ميلليارد تەڭگە بولىنەدى. ۇستىمىزدەگى جىلعى شىلدە ايىنان باستاپ, سىرتقى ينفراقۇرىلىمدى قالىپتاستىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلەدى. ين­دۋس­تريالىق ايماققا وتاندىق جانە شەتەلدىك ينۆەستورلار تارتىلادى. سونداي-اق, العا اۋدانىن­دا دا يندۋستريالىق ايماق قۇرۋ جوباسىنىڭ تەحنيكالىق-ەكو­نوميكالىق نەگىزدەمەسى ازىرلەنىپ جاتىر. بۇل اۋداننان 100 گەكتار جەر بولىنەدى. ەگەر اتالعان جوبالار جۇزەگە اسسا, ءوڭىردىڭ الەۋمەتتىك, ەكونوميكالىق دەڭگەيى كوتەرىلىپ, دامي تۇسپەك. ءبىزدىڭ وبلىستىڭ ەكونوميكالىق الەۋەتى زور, جەر استى قازبا باي­لىقتارى دا مول. تابيعي قازبا بايلىقتارىمىزدى ءتيىمدى وڭدەپ, كادەگە جاراتۋدىڭ كەشەندى شارالارى الىنۋدا. بۇل باعىتتا الدىمىزدا اۋقىمدى مىندەتتەر تۇر. وڭىردەگى قولايلى ينۆەستيتسيالىق احۋال, ءىرى جوبالاردىڭ جۇزەگە اسىرىلۋ قارقىنى دىتتەگەن مەجەدەن كورىنەتىنىمىزگە سەندىرەدى. ونىڭ ۇستىنە مەملەكەت باسشىسىنىڭ كورەگەن دە سارابدال ساياساتى مەن ۇكىمەتتىڭ ەكونوميكانى دامىتۋعا باعىتتالعان ۇستانىمدارى ىلگەرى كۇنگە دەگەن ءۇمىتتى جال­عاي تۇسە­دى. وڭىردە ۇدەمەلى يندۋس­تريا­لىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدار­لاما­سىن جۇزەگە اسىرۋدىڭ ال­عاشقى بەسجىلدىعىنداعى ءساتتى قادامدار الدا دا جالعاسىن تابارى ءسوزسىز. مارات بالمۇقانوۆ, اقتوبە وبلىستىق يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باسقارماسىنىڭ باسشىسى. اقتوبە.