1993 جىلى ورتالىق ازيانىڭ بەس مەملەكەتى – قازاقستان, قىرعىزستان, وزبەكستان, تاجىكستان جانە تۇرىكمەنستان حالىقارالىق ارالدى قۇتقارۋ قورىن قۇرۋعا ۋاعدالاستى. ۇيىمدى قۇرۋداعى ماقسات ارالدىڭ قۇرعاۋىنىڭ قورشاعان تابيعي ورتاعا جانە ءوڭىر حالقىنا تەرىس اسەرىن ازايتۋ جونىندەگى ەلدەردىڭ كۇش-جىگەرىن بىرىكتىرۋ بولدى. قور بىرلەسكەن مەملەكەتارالىق ەكولوگيالىق جانە عىلىمي-پراكتيكالىق باعدارلامالار مەن جوبالاردى ىسكە اسىرادى.
كەزدەسۋ بارىسىندا ترانسشەكارالىق سۋ رەسۋرستارىن بىرلەسىپ پايدالانۋ ماسەلەلەرى, سونداي-اق ارال تەڭىزى باسسەينىندەگى ەكولوگيالىق جانە الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ماسەلەلەردى ودان ءارى شەشۋ شارالارى قارالدى.
«بۇگىندە مەملەكەتتەرىمىزدىڭ باسشىلارى سۋ سالاسىنا ەرەكشە كوڭىل ءبولىپ وتىر. قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ ارالدى قۇتقارۋ ۇزاقمەرزىمدى حالىقارالىق ىنتىماقتاستىقتىڭ باسىم باعىتىنا اينالۋعا ءتيىس ەكەنىن باسا ايتتى. قوردىڭ باستى مىندەتى – ورتالىق ازيانىڭ سۋ-ەنەرگەتيكالىق رەسۋرستارىن قورعاۋ, ولاردىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق, ەنەرگەتيكالىق, يرريگاتسيالىق جانە ەكولوگيالىق ماڭىزدىلىعىن ەسكەرە وتىرىپ, ولاردى كەشەندى ءارى ۇتىمدى پايدالانۋ. ورتاق كۇش-جىگەرىمىزدىڭ ارقاسىندا ەلدەرىمىز ءۇشىن ماڭىزدى سانالاتىن بىرەگەي سۋ ايدىنىنىڭ جاعدايىن ساپالى تۇردە جاقسارتا الامىز دەپ ۇمىتتەنەمىن», دەپ اتاپ ءوتتى و.بەكتەنوۆ.
قابىلدانىپ جاتقان شارالارعا قاراماستان, ارال تەڭىزى باسسەينىندەگى سۋ رەسۋرستارىنىڭ, ونىڭ ىشىندە كليماتتىڭ وزگەرۋىنە بايلانىستى ءوسىپ كەلە جاتقان تاپشىلىعىن ەسكەرە وتىرىپ, حاقق الدىندا مۇددەلى مەملەكەتتەردىڭ شوعىرلانۋىن كۇشەيتۋ مىندەتى تۇر.
ولجاس بەكتەنوۆ وڭىرلىك ىنتىماقتاستىق ينستيتۋتىنىڭ ماڭىزدى رولىنە توقتالىپ, حاقق مۇشە مەملەكەتتەرى باسشىلارى ەلىمىزدىڭ توراعالىق ەتۋ كەزەڭىندە قوردىڭ الدىنا قويعان باسىم مىندەتتەرىن اتاپ ءوتتى.
بارلىق تاراپتىڭ مۇددەسىن ەسكەرە وتىرىپ, ورتالىق ازياداعى سۋ-ەنەرگەتيكالىق ىنتىماقتاستىقتىڭ كەشەندى جانە ءوزارا ءتيىمدى تەتىگىن ودان ءارى پىسىقتاۋ قاجەتتىگى اتاپ ءوتىلدى. اتاپ ايتقاندا, جاڭا تسيفرلىق تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ, جەردى قاشىقتان زوندتاۋدىڭ سپۋتنيكتىك دەرەكتەرىن پايدالانۋ – ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋعا جانە سۋ رەسۋرستارىنىڭ ەداۋىر كولەمىن ۇنەمدەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
بۇعان قوسا, ەنەرگەتيكالىق جانە يرريگاتسيالىق ۇدەرىستەردى رەتتەۋدىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ماقساتىندا ءوڭىر ەلدەرىنىڭ ارال تەڭىزى باسسەينىندە سۋ رەسۋرستارىن ەسەپكە الۋدىڭ, مونيتورينگ جۇرگىزۋدىڭ, باسقارۋدىڭ جانە ءبولۋدىڭ بىرىڭعاي اۆتوماتتاندىرىلعان جۇيەسىن ازىرلەۋ ءارى ەنگىزۋ جونىندەگى جۇمىس جاندانادى. بۇل شارالار مەملەكەتتەردىڭ قاجەتتىلىگىن جابۋداعى تەپە-تەڭدىككە قول جەتكىزۋگە جانە كۇزگى-قىسقى كەزەڭدە ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ, جازعى كەزەڭدە سۋارمالى سۋدىڭ تاپشىلىعىنا جول بەرمەۋگە باعىتتالعان.
بيىل ارال تەڭىزىنىڭ قۇرعاعان تابانىنا 275 مىڭ گەكتار سەكسەۋىل ەگىلەدى. 2025 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن بۇل اۋماق 1,1 ملن گەكتاردى قۇرايدى. اتالعان مىندەتتى مەملەكەت باسشىسى 2021 جىلى ارال ءوڭىرىنىڭ ەكولوگيالىق جاعدايىن جاقسارتۋ ماقساتىندا قويعان ەدى.
كەزدەسۋ بارىسىندا تاجىكستان پرەمەر-ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى زيوزودا سۋلايمون, تۇرىكمەنستان مينيسترلەر كابينەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى تانگرىگۋلي اتاحاللىەۆ, وزبەكستان پرەزيدەنتىنىڭ كەڭەسشىسى شۋحرات گانيەۆ ۇسىنىستارىن ايتتى.
تالقىلاۋ قورىتىندىسى بويىنشا ولجاس بەكتەنوۆ ءوڭىردىڭ ەكوجۇيەسىن جاقسارتۋ جونىندەگى جالپى ىسكە قوسقان ۇلەسى ءۇشىن دەلەگاتسيا باسشىلارىنا العىسىن ءبىلدىرىپ, قازاقستان ۇكىمەتىنىڭ بىرلەسكەن جوسپارلاردى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن سىندارلى ديالوگكە مۇددەلى ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
سونداي-اق استانادا وتكەن حالىقارالىق ارالدى قۇتقارۋ قورى باسقارماسىنىڭ ءبىرىنشى وتىرىسىندا اتقارۋ كوميتەتىنىڭ جۇمىس جوسپارى بەكىتىلدى. جوسپار قۇرىلتايشى مەملەكەتتەردىڭ باسشىلارى مەن حاقق پرەزيدەنتىنىڭ تاپسىرمالارىن ىسكە اسىرۋدى, قوردىڭ ۇيىمدىق قۇرىلىمى مەن شارتتىق-قۇقىقتىق بازاسىن جەتىلدىرۋدى, حالىقارالىق ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋ مەن كەڭەيتۋدى, حاقق اتقارۋ كوميتەتىنىڭ قۇرىلىمدىق بولىمشەلەرىنىڭ جۇمىسىن ۇيلەستىرۋدى, تابيعي رەسۋرستاردى قورعاۋ جونىندەگى اقپاراتتىق, تالدامالىق جانە ۇگىت-ناسيحات جۇمىستارىن, وڭىرلىك جانە حالىقارالىق ءىس-شارالاردى ۇيىمداستىرۋدى, وتكىزۋدى جانە ولارعا قاتىسۋدى قامتيدى.
