ينفوگرافيكانى جاساعان – زاۋرەش سماعۇل ,«EQ»
قازىرگى كەزدە حالىق اراسىندا اتوم ەلەكتر ستانساسىن سالۋ جونىندە قىزۋ تالقىلاۋ ءجۇرىپ جاتىر. ارينە, جوبانى قولدايتىندار دا, ونى سىناپ جاتقاندار دا بارشىلىق. ءار ادامنىڭ پىكىرىنە تۇسىنىستىكپەن جانە سىيلاستىقپەن قاراۋ مادەنيەتىن ۇيرەنىپ, قوعامدا وسى ءداستۇردى قالىپتاستىرۋىمىز كەرەك. وسى ورايدا, ەڭ الدىمەن, كەڭ دالامىزدا اتوم ەلەكتر ستانساسىن سالۋ بۇگىنگى كۇننىڭ تالابى ەكەنىن تولىق ءتۇسىنىپ العانىمىز ءجون. كەيبىر ساراپشىلاردىڭ بولجامىنا سۇيەنىپ, ەلىمىزدەگى گاز بەن مۇنايدىڭ قورى 60-100 جىلعا جەتەدى دەپ ەسەپتەسەك, بولاشاق ۇرپاقتىڭ قامىن ويلاۋ تۇرعىسىنان دا اتوم ەنەرگەتيكاسىن دامىتۋ كەرەكتىگى كورىنىپ تۇر.
سونىمەن قاتار ەلىمىز الەمدە ۋران كەنىنىڭ قورى بويىنشا ەكىنشى ورىندا, ونى ءوندىرۋ بويىنشا ءبىرىنشى ورىندا ەكەنىنەن حاباردارمىز. شيكىزات كوزىنەن تاپشىلىق كورمەۋىمىز دە اتوم ستانساسىن سالۋدىڭ تاعى ءبىر نەگىزى.
كەيبىر ساراپشىلار بۇل ستانسالاردا قىزمەت اتقاراتىن كادرلار تۋرالى ماسەلەنى دە كوتەرىپ جاتىر. بۇل – ارينە, وتە ماڭىزدى سۇراق. دەگەنمەن ەلىمىزدە بۇگىننىڭ وزىندە اتالعان سالادا جۇمىس ىستەۋگە دايىن ماماندار بار جانە ولاردى جەدەل دايارلاۋدى قولعا الۋعا بولادى. 1993 جىلدان باستاپ «بولاشاق» حالىقارالىق ستيپەندياسى اياسىندا 13 مىڭنان استام جاس الەمنىڭ الدىڭعى قاتارلى وقۋ ورىندارىندا وقىپ, مۇناي, گاز, حيميا, عارىش قىزمەتى جانە باسقا دا سالالاردا جۇمىس ىستەۋگە قاجەتتى ماماندىقتاردى مەڭگەرىپ ورالدى.
كوپتى مازالايتىن نەگىزگى سۇراقتاردىڭ ءبىرى – ستانسالاردىڭ قاۋىپسىزدىگى ماسەلەسى. الايدا ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا, سالاداعى قاتەرلەر, بۇرىن بولعان ءبىرلى-جارىم اپاتتاردىڭ سەبەبى جان-جاقتى تالدانىپ, تەكسەرىلىپ, ەسكەرىلىپ, ءتۇرلى كولەمدەگى, بارىنشا قاۋىپسىز رەاكتور مودەلدەرى ۇسىنىلىپ وتىر. بۇل رەتتە ەرەكشە كوڭىل قويىپ, باسا ءمان بەرەتىن ءبىر ماسەلە – اتومنان باسقا وتىن تۇرلەرىن (كومىر, گاز, بەنزين, مازۋت, سولياركا, ديزەل, ت.ب.) پايدالانۋ اتموسفەرالىق اۋاعا كۇكىرت قىشقىلى گازىن كوپ شىعارىپ, پارنيكتىك اسەردى كوبەيتىپ, كليماتتىڭ جىلىنۋ قاۋپىن ودان ءارى ەسەلەيدى. سوندىقتان بۇۇ ادامزاتتىڭ, جالپى جەر بيوسفەراسىنىڭ بولاشاق تىنىس-تىرشىلىگىنە ءتونىپ تۇرعان قاۋىپتى ەسكەرىپ, كليماتتىڭ وزگەرۋى بويىنشا نەگىزدەمەلىك كونۆەنتسيانى قابىلدادى.
اتالعان حالىقارالىق قۇجاتقا قوسىلعان الەمنىڭ 197 مەملەكەتىمەن قاتار ءبىزدىڭ ەلىمىز دە كومىرتەگى شىعارىندىلارىن ازايتۋ, بالامالى ەنەرگيا كوزدەرىن پايدالانۋدى ارتتىرۋ جونىندە مىندەتتەمە قابىلدادى. بىلتىر مەملەكەت باسشىسى جارلىعىمەن كومىرتەگى بەيتاراپتىعىنا قول جەتكىزۋدىڭ 2060 جىلعا دەيىنگى ستراتەگياسى بەكىتىلدى. اتوم ەنەرگياسىن يگەرۋ – بۇل باعىتتاعى پروبلەمانى شەشۋدىڭ نەگىزگى جولدارىنىڭ ءبىرى.
جالپى, اتوم ەنەرگياسى تازا ەنەرگيا تۇرلەرىنىڭ ءبىرى, ال ونى يگەرۋ ەلىمىز ەكونوميكاسىنىڭ قارقىنداپ وسۋىنە, بولاشاقتا ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ ارزانداۋىنا جول اشادى. قازىر الەمنىڭ 30-دان اسا ەلىندە 200-دەن اسا اتوم ستانساسى جۇمىس ىستەپ تۇر جانە كوپتەگەن مەملەكەت ولاردى جاڭا تەحنولوگيالىق ادىستەرمەن سالىپ جاتىر. بۇعان ءححى عاسىردا جەر جۇزىندە 90-عا جۋىق رەاكتور ىسكە قوسىلىپ, تاعى 50-دەن استامى جاڭادان سالىنىپ جاتقانىن دا دالەل رەتىندە كەلتىرۋگە بولادى. جالپى, ەۋروپا وداعىنا كىرەتىن مەملەكەتتەردە ەنەرگيانىڭ 25 پايىزىن, ال ونىڭ ىشىندەگى كەيبىر ەلدەردە 50-60 پايىزعا دەيىنگىسىن اتوم ەلەكتر ستانسالارى بەرىپ وتىرعانىن دا اتاپ ءوتۋ قاجەت.
جاڭا ونەركاسىپ سالۋدىڭ, زاماناۋي تەحنولوگيانى مەڭگەرۋدىڭ, وزىق ءونىم تۇرلەرىن شىعارۋدىڭ قۋات كوزىن بارىنشا قاجەت ەتەتىنىن, بۇل قاجەتتىلىك جىل ساناپ ارتا تۇسەتىنىن ساراپتاعان ابزال. وسى ورايدا ۋراننىڭ وتىن رەتىندە كوپ جۇمسالمايتىنىن, كوپ شىعىندى تالاپ ەتپەيتىنىن, بىراق باسقالاردان گورى ەنەرگيانى كوپ بەرەتىنىن ەسەپكە الىپ, ەلدە ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ تاپشىلىعىن تۇبەگەيلى جويۋ ءۇشىن اتوم ەلەكتر ستانساسىن سالۋ كەرەك دەپ سانايمىن.
دانا حالقىمىز «كەڭەسىپ پىشكەن تون كەلتە بولمايدى» دەپ ايتقانداي, الدىمىزدا تۇرعان شەشۋشى ءسات – رەفەرەندۋمعا بەلسەندى تۇردە قاتىسىپ, مەملەكەت باسشىسىنىڭ باستاماسىن قولداۋ.
ەرسۇلتان بەكتۇرعانوۆ,
الماتى وبلىسىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى
