ەكونوميكالىق بايلانىستاردى تەرەڭدەتەتىن يگى قادام

پرەزيدەنت ارنايى ءسوزىن گەرما­نيا­­نىڭ فەدەرالدىق كانتسلەرى ولاف شولتس پەن وسى ەلدىڭ ءىرى بيزنەس وكىلدەرىنە اتالعان فورۋمعا قاتىسقانى ءۇشىن ريزاشىلىق بىلدىرۋمەن باستادى. مەملەكەت باس­شىسىنىڭ ايتۋىنشا, كانتس­لەردىڭ رەسمي ساپارى قازاق-گەرمان قاتىناستارىندا ماڭىزدى كەزەڭ باستالعانىن بىلدىرەدى ءارى ءوزارا ىقپالداستىقتى تەرەڭدەتۋ ءۇشىن مول مۇمكىندىككە جول اشادى.

– ەلدەرىمىز اراسىنداعى تىعىز ديپ­لوماتيالىق قارىم-قاتى­ناس­تار كەڭ اۋقىمدى ەكونو­ميكالىق بايلانىستاردىڭ دامۋىنا ىقپال ەتەتىن نەگىزگى فاكتور سانالادى. گەرمانيا دۇنيەجۇزىندەگى ءىرى ءارى ەڭ دامىعان ەكونوميكالاردىڭ ءبىرى رەتىندە ءوندىرىس, تەحنولوگيا, جاسىل ەكونوميكا جانە يننوۆاتسيا سالالارىن­دا الەمدىك ستاندارتتاردى اي­قىندايدى. نەمىس ءونىمى ءوزى­نىڭ ەرەكشە ساپاسىمەن جانە سەنىمدىلىگىمەن بارشاعا ءمالىم, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.

قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ايتۋىنشا, بىلتىر ەكىجاقتى تاۋار اينالىمى 41 پايىزعا ۇلعايىپ, 3,9 ملرد دوللاردى قۇرادى. گەرما­نيا­­دان كەلەتىن تىكەلەي ينۆەستي­تسيا دا ەداۋىر ارتقان. ونىڭ مول­شەرى 64 پايىزعا ءوسىپ, 770 ملن دول­لار­عا جەتتى. بۇل – رەكوردتىق كورسەتكىش.

– ءبىز جالپى قۇنى 55 ملرد دوللار بولاتىن 66 بىرلەسكەن ينۆەستيتسيالىق جوبا بويىنشا ۋاع­دالاستىققا قول جەتكىزدىك. گەر­مانيا كاسىپورىندارى ەلىمىزگە كوبىرەك كەلىپ, «قازاقستاندا نەمىس ساپاسىنا ساي جاسالعان» دەگەن ورتاق برەند اياسىندا جەرگىلىكتى ءوندى­رىس­تى جولعا قويادى دەپ ۇمىتتە­نەمىز, – دەدى پرەزيدەنت.

مەملەكەت باسشىسى قازاقستان ءبىلىم مەن يننوۆاتسياعا نەگىزدەلگەن جاڭا ەكونوميكالىق پاراديگمانى ىلگەرىلەتىپ جاتقانىنا نازار اۋداردى. وسى ماقساتقا جەتۋ ءۇشىن ەلىمىز تۇبەگەيلى ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك رەفورمالار جۇر­گىزىپ جاتىر. ەكونوميكانى ليبە­راليزاتسيالاۋدى كوزدەيتىن مۇن­داي شارالار, ەڭ الدىمەن, ءادىل با­سە­كە­لەستىكتى جانە كاسىپكەرلىكتىڭ ەر­كىن­دىگىن قامتاماسىز ەتۋگە باسىم­دىق بەرەدى. ەكونوميكالىق وسىمگە قول جەتكىزۋ ءۇشىن قازاقستان جاڭا ينۆەس­تيتسيالىق تسيكلدى باستادى. ونىڭ اياسىندا 2029 جىلعا دەيىن شەتەلدەن 150 ملرد دوللار تىكەلەي ينۆەس­تيتسيا تارتۋ جوسپارلانىپ وتىر. 

قاسىم-جومارت توقاەۆ ءوزارا ىنتىماق­تاستىقتىڭ بىرقاتار پەرسپەكتيۆتى باعىتىنا توقتالدى.

– «اسا ماڭىزدى شيكىزاتتى ينۆەستي­تسيا مەن تەحنولوگياعا ايىرباستاۋ» پراگ­ماتيكالىق فورمۋلاسىنا ساي تابيعي رە­سۋرستاردى ءوندىرۋ جانە وڭدەۋ ءىسىن دامىتۋدى ۇسىنامىز. ءبىزدىڭ مينەرالدى-شي­كىزات قورىمىزدا ءالى بارلانباعان 5 مىڭ­نان اسا كەن ورنى بار. بۇل كەنىشتەردىڭ قۇنى تريلليونداعان دوللارعا باعا­لانا­دى. بۇگىندە ءبىز ەۋروپا وداعىنىڭ ەكونوميكاسى ءۇشىن اسا ماڭىزدى 34 سيرەك كەزدەسەتىن ماتەريالدىڭ 19 ءتۇرىن وندىرەمىز. وسىعان وراي مينەرالدىق رەسۋرستار جونىندەگى نەمىس اگەنتتىگى (DERA) مەن قازاق سەرىكتەستەرى ماڭىزدى شيكىزات ساۋ­داسى بويىنشا كونسورتسيۋم قۇرىپ جاتىر. ءبىز بۇل باستامانىڭ تاياۋ ارادا ناقتى ىسكە اسۋىن اسىعا كۇتىپ وتىرمىز. بۇعان قوسا HMS Bergbau كومپانياسىنىڭ شىعىس قازاقستاندا ليتي ەلەمەنتىن قايتا وڭدەيتىن زاۋىت سالۋ ءۇشىن بارلاۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ تۋرالى جوسپارىن قۇپتايمىز. بۇل جوباعا سالىناتىن ينۆەس­تيتسيا كولەمى – 500 ملن دوللار. ەلىمىزدىڭ باي رەسۋرس قورى ونەركاسىپ سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىعىمىزدى كەڭەيتە تۇسۋگە مول مۇمكىندىك بەرەدى, – دەدى پرەزيدەنت.

مەملەكەت باسشىسى تاعى ءبىر پەرسپەك­تيۆتى باعىت رەتىندە ەنەرگەتيكا سالاسىنا توق­تالدى. ونىڭ ايتۋىنشا, قازاقستان بار­لانعان مۇناي قورىنىڭ كولەمى جاعىنان ەۋرازيا قۇرلىعىندا ەكىنشى ورىندا جانە الەمدىك نارىققا ەنەرگيا رەسۋرستارىن جەتكىزۋشى ءىرى ەلدەردىڭ ساناتىنا كىرەدى. ەل مۇنايىنىڭ 70 پايىزى ەۋروپا ودا­عى­نا جونەلتىلەتىنىن ەسكەرسەك, ەلىمىز ەكس­پورت مۇمكىندىكتەرىن ۇلعايتۋعا, وسىلاي­شا جاھانداعى ەنەرگيا رەسۋرستارى تاپشى­لىعىنىڭ ازايۋىنا ىقپال ەتۋگە دايىن.

– گەرمانيانىڭ مۇناي-گاز جابدىقتارى جانە قوسالقى بولشەكتەرى ءوندىرىسىن ەلىمىز­دە لوكاليزاتسيالاۋ – نەگىزگى باسىم­دىق. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, نەمىس ءوندىرىسىنىڭ قازاق­ستانعا كەلگەنىن قالايمىز. بۇل وتان­دىق ونەركاسىپ سالاسىنا وزىق تەحنولو­گيالار­دىڭ ەنگىزىلۋىنە سەپتىگىن تيگىزەر ەدى. قازاقستاننىڭ جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرى سەكتورىنداعى الەۋەتى ءالى دە تولىق پايدالانىلماي كەلەدى. كوپتەگەن الەمدىك ءىرى «ويىنشىلار» بۇعان كوز تىگىپ وتىر. مىسالى, نەمىستىڭ Svevind group كومپانياسى قازاقستانعا 50 ملرد دوللار ينۆەستيتسيا سالىپ جاتىر. بۇل جوبانىڭ ماقساتى – «جاسىل» سۋتەگىن ءوندىرىپ, ونى ەۋروپا نارىعىنا ساتۋ, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.

پرەزيدەنتتىڭ ايتۋىنشا, قازاقستان ەۋر­ا­زيانىڭ تورىندە ستراتەگيالىق تۇرعى­دان ۇتىمدى ورنالاسقان, ول ەلىمىزدىڭ وڭىردەگى ەڭ باستى ساۋدا جانە لوگيستيكا ورتالىعىنا اينالۋىنا مول مۇمكىندىك بەرەدى. مەملەكەت باسشىسى «ورتا ءدالىز» قازىرگى كەزدە ەۋروپا باعىتىنداعى ەڭ قىسقا ءارى سەنىمدى باعدار سانالاتىنىنا نازار اۋداردى. اتالعان كۇرەجول ارقىلى جىلىنا 10 ملن تونناعا دەيىن جۇك جەتكىزۋگە بولا­دى. بۇل رەتتە قاسىم-جومارت توقاەۆ شىعىس پەن باتىس اراسىنداعى ساۋدا-سات­تىق­­­تى ودان ءارى جانداندىرا ءتۇسۋ ءۇشىن «ورتا ءدالىزدى» ترانسەۋروپا كولىك جەلى­سى­­­مەن جانە ەۋروپا وداعىنىڭ «جاھان قاق­پا­سى» باستاماسىمەن ۇشتاستىرۋدى ۇسىندى.

سونىمەن قاتار مەملەكەت باسشىسى گەرمانيامەن فارماتسەۆتيكا سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى كەڭەيتۋدىڭ كەلەشەگى زور دەپ سانايدى. ەلىمىز ءدارى-دارمەك پەن مەديتسينا جابدىقتارى ءوندىرىسىن بەلسەندى تۇردە دامىتىپ كەلەدى. 2025 جىلعا قاراي ىشكى نارىقتاعى وتاندىق ءونىم ۇلەسىن 50 پايىزعا دەيىن جەتكىزۋ جوسپارلانىپ وتىر.

پرەزيدەنت قازاقستاندا اۋىل شارۋا­شىلىعىن دامىتۋعا دا مەملەكەت تاراپىنان ايرىقشا ءمان بەرىلىپ جاتقانىن ايتتى. الەمدەگى ءىرى بيداي ەكسپورتتاۋشىلاردىڭ ءبىرى رەتىندە ەلىمىز اگروونەركاسىپ كەشەنىن جاڭعىرتۋعا, سالاعا جوعارى تەحنولوگيالار مەن اگروتەحنولوگيالىق يننوۆاتسيالاردى ەنگىزۋگە مۇددەلى.

– قازاقستان ەۋرازياداعى جەتەكشى اقپاراتتىق تەحنولوگيالار ورتالىعىنا اينالۋدى كوزدەيدى. بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى قازاقستاندى تسيفرلىق تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ جاعىنان ۇزدىك 30 ەلدىڭ قاتارىنا قوستى. ءبىز عىلىمي-زەرتتەۋ جوبالارى, ستارتاپتار, تەحنيكالىق ءبىلىم بەرۋ جانە ترەنينگتەر ۇيىمداستىرۋ, سونداي-اق جاساندى ينتەللەكت سالاسىنداعى جاڭا IT-جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ ارقىلى ىنتىماقتاستىقتى بارىنشا كەڭەيتۋگە ۇمتىلامىز,– دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.

مەملەكەت باسشىسى «استانا» حالىقارا­لىق قارجى ورتالىعى گەرمان كومپانيالارىنا جاڭا سەرىكتەستىك قۇرۋ مۇمكىندىكتەرىن ىزدەۋگە كومەكتەسە الاتىنىن ايتتى.

– قازىر احقو ينۆەستيتسيالار, يننوۆاتسيالار جانە قارجى قىزمەتتەرى توعىسقان بىرەگەي وڭىرلىك ورتالىققا اينالدى. فرانكفۋرت, لوندون, دۋباي, نيۋ-يورك جانە سينگاپۋرداعى جەتەكشى حالىقارا­لىق قارجى ورتالىقتارىنىڭ بارلىق ارتىقشىلىعىن مۇندا دا پايدالانۋعا بولادى. ءبىزدىڭ ورتالىق ينۆەستيتسيا تارتۋ ءۇشىن سالىق, ۆيزا جانە ەڭبەك سايا­ساتى جاعىنان بۇرىن-سوڭدى بولماعان قولايلى شارتتار مەن جەڭىلدىكتەر ۇسىنادى. ءار ينۆەستورعا جەكە قولداۋ كورسەتىلەدى. بريتانيا زاڭناماسىنا نەگىزدەلگەن ءادىل سوت جۇيەسى جۇمىس ىستەپ تۇر. «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتا­لىعىندا 80 ەلدەن 3 مىڭعا جۋىق كومپانيا تىركەلگەن. سونىڭ 20 كومپانيا­سى – گەرمانيالىق. ولاردىڭ سانى جۋىق ارادا تاعى دا وسەدى دەپ ۇمىتتەنەمىز, – دەدى پرەزيدەنت.

قاسىم-جومارت توقاەۆ ءسوزىن قورى­تىن­دىلاي كەلە, بۇگىنگى كەزدەسۋ ايتارلىقتاي ناتيجە بەرىپ, قازاقستان مەن گەرمانيا اراسىنداعى ەكونوميكالىق بايلانىستاردى تەرەڭدەتۋ ءۇشىن ماڭىزدى قادام بولاتىنىنا سەنىم ءبىلدىردى.

مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ پەن گەرمانيا كانتسلەرى ولاف شولتس قاتىسقان بيزنەس فورۋم اياسىندا تومەندەگىدەي قول قويىلعان قۇجاتتاردى الماسۋ ءراسىمى ءوتتى:

1. قازاقستان رەسپۋبليكاسى ونەر­­كا­سىپ جانە قۇرىلىس مينيسترلىگى مەن گەر­ما­نيا ەكونوميكاسى شىعىس كوميتەتى ارا­سىن­داعى تەحنيكالىق رەتتەۋ سالاسىن­داعى ىنتىماقتاستىق بويىنشا قازاقستان-گەرمانيا باستامالارىنىڭ جول كارتاسى.
2. قازاقستان رەسپۋبليكاسى عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىگى مەن Svevind Energy كومپانياسى اراسىنداعى «جاسىل سۋتەگى» جوباسىنا بايلانىستى زەرتتەۋ جۇرگىزۋ بويىنشا ىنتىماقتاستىق تۋرالى مەموراندۋم.
3. قر ەكولوگيا جانە تابيعي رەسۋرس­تار مي­نيسترلىگى, قر تسيفرلىق دامۋ, يننوۆا­تسيا­لار جانە اەروعارىش ونەركاسىبى مي­نيسترلىگى مەن «Siemens» جاۋاپكەر­شى­لىگى شەك­تەۋلى سەرىكتەستىگى اراسىنداعى ءوزارا تۇسى­نىستىك تۋرالى ستراتەگيالىق مەموراندۋم.
4. «سامۇرىق-قازىنا» اكتسيونەرلىك قوعامى مەن «Siemens Central Asia» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگى اراسىنداعى ستراتەگيالىق سەرىكتەستىك تۋرالى كەلىسىم.
5. قر كولىك مي­نيسترلىگى مەن «SKYHANSA» جاۋاپ­كەر­شىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگى اراسىنداعى حالىق­ارالىق جۇك جانە جولاۋشىلار اۋە­جايىنىڭ قۇرىلىسى بويىنشا جوبانى بىرلەسىپ ىسكە اسىرۋ جونىندەگى نەگىزگى كەلىسىم.
6. «بايتەرەك» ۇبح» اق مەن «HORSCH Maschinen GmbH» اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىم.
7. «بايتەرەك» ۇبح» اق مەن «KfW Bankengruppe» اراسىنداعى ءوزارا تۇسىنىستىك تۋرالى مەموراندۋم.
8. «بايتەرەك» ۇبح» اق مەن «CLAAS Global Sales GmbH» اراسىنداعى ىنتى­ماقتاستىق تۋرالى كەلىسىم.
9. «ۇلتتىق تەحنولوگيالىق بولجاۋ ورتالىعى» رمك جانە گفر گەوعىلىمدار مەن تابيعي رەسۋرستاردىڭ فەدەرالدىق ينستيتۋتى (BGR) اراسىنداعى نيەت تۋرالى مەموراندۋم.
10. «قازاقستان دامۋ بانكى» اق مەن Deutsche Bank اراسىنداعى مانداتتىق حات.
11. «Qazaq Kalium Ltd.» اق جانە KfW Bankengruppe, Euler Hermes Group اراسىنداعى «باتىس قازاقستان وبلى­سىنداعى ء«ساتىمولا» كەن ورنى بازاسىن­داعى كالي تۇزدارى مەن بور قىشقىلىن وندىرەتىن بايىتۋ-وندىرىستىك كەشەنىن سالۋ» جوباسى بويىنشا ءوزارا ىنتىماقتاستىق تۋرالى مەموراندۋم.
12. «اگروماشحولدينگ» اق جانە Amazonen-werke h. Dreyer Se & Co.Kg. ارا­سىنداعى قوستاناي وبلىسىندا «Condor» سەپكىشتەرىن بىرلەسىپ ءوندىرۋ بويىنشا جوبانى ىسكە اسىرۋ جونىندەگى كەلىسىم.

سونداي-اق گەرمانيا فەدەراتيۆتىك رەسپۋبليكاسى دەلەگاتسياسىنىڭ ساپارى شەڭبەرىندە ەكى ەلدىڭ ءتۇرلى ورتالىق جانە جەرگىلىكتى مەملەكەتتىك ورگاندارى, بيزنەس قۇرىلىمدارى اراسىندا 23 قۇجاتقا قول قويىلدى.