ەلىمىزگە تانىمال جوعارى مەكتەپتىڭ بىلىكتى ۇيىمداستىرۋشىسى, ماتەماتيك, پەداگوگيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور, حالىقارالىق اقپاراتتاندىرۋ مەن ەكولوگيا, ادام جانە تابيعات قاۋىپسىزدىگى عىلىم اكادەميالارىنىڭ اكادەميگى, «قۇرمەت» وردەنىنىڭ يەگەرى, عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم سالاسىنىڭ بەدەلدى ساراپشىسى سارسەنعالي ابدىعالي ۇلىنىڭ ەڭبەك جولىنا نازار اۋدارىپ, ونىڭ ازاماتتىق كەلبەتى, تۇلعاسى جايىندا وي تولعاعانىمىزدا, ۇرپاق تاربيەسىنە, ۇلتتىق قۇندىلىقتارعا قاتىستى بىرقاتار تاعىلىمدى پىكىر كوڭىلگە ۇيالايدى.
«عىلىم تاپپاي ماقتانبا, ورىن تاپپاي باپتانبا...» دەپ ۇلى اقىن اباي ايتقانداي, اقىن وسيەتىن جاستايىنان كوكەيىنە ءتۇيىپ, وقۋ-ءبىلىم, عىلىمعا ۇمتىلعان سارسەنعالي ابدىعالي ۇلى ەسەيە كەلە ومىردەن ءوز ورنىن تاۋىپ, ءبىلىم-عىلىم سالاسىندا تانىمال تۇلعاعا اينالدى. ونىڭ ءومىر جولى مەن اتقارعان ءىسى – بارلىق زامانداسىنا دا ونەگە. ء«بىلىمدى بولۋدىڭ ماقساتى مانساپ ەمەس, قوعام مەن حالقىڭا قىزمەت ەتۋ» دەپ بىلگەن ۇلاعاتتى ۇستازدىڭ ءاربىر ارەكەتى, بەرگەن ءبىلىمى – جاس بۋىن ءۇشىن قاشاندا ۇمىتىلماس دۇنيە.
عالىم-ۇستاز جارتى عاسىردان استام پەداگوگيكالىق قىزمەتىندە ونداعان وقۋلىقپەن قاتار, 400-دەن استام عىلىمي ماقالا جاريالاپ, ەل عىلىمى مەن بىلىمىنە زور ۇلەس قوستى. بۇل ەڭبەكتەرىندە اۆتور الەمدىك ادامزات قۇندىلىقتارى, مەملەكەتتىك ساياسات پەن ءتىل ماسەلەسى, ستۋدەنت-جاستار بولاشاعى, ءوز زامانداستارى, ارىپتەستەرى, ۇستازدارى تۋرالى تولعانۋمەن قاتار, ماتەماتيكا عىلىمى سالاسىننىڭ وزەكتى زارۋلىكتەرىن زەردەلەگەن. عالىمنىڭ وسىناۋ قاجىرلى ەڭبەگىن ەسكەرگەن يسپانيا كورولدىگىنىڭ دوكتورلار اكادەمياسى ونى تولىق مۇشەلىككە قابىلدادى.
بايسالدى باسشى, ەرىك-جىگەرگە تولى ازامات العاشقى ەڭبەك جولىن ەلىمىزدەگى جەتەكشى جوعارى وقۋ ورنى ە.ا.بوكەتوۆ اتىنداعى قاراعاندى مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىندە «ديففەرەنتسيالدىق جانە ينتەگرالدىق تەڭدەۋلەر» كافەدراسىنىڭ اسسيستەنتىنەن باستاپ, وقۋ ءىسى پرورەكتورىنا دەيىن كوتەرىلدى. 28 جىل بويى وسى وقۋ ورنىندا قىزمەت اتقارىپ, ءوز ءىسىن جەتىك بىلەتىن, ءبىلىمدى دە بىلىكتى باسشى ەكەنىن تانىتتى.
ەڭبەك جولىندا مول تاجىريبە جيناقتاپ, كاسىبي كەمەلىنە كەلگەن تۇستا 2000-2004 جىلدارى ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ءبىرىنشى پرورەكتورى, 2004-2008 جىلدارى – وسى ماڭدايالدى ۋنيۆەرسيتەتتىڭ رەكتورى قىزمەتىن اتقاردى. وقۋ ورنىنىڭ بەدەلىن زاماناۋي تالاپقا ساي يدەيالارىمەن كوتەردى. ارينە, مۇنىڭ ءبارى – عالىمنىڭ ىزدەنىستى ەڭبەگىنىڭ جەمىسى.
س.ابدىعالي ۇلىنىڭ تىكەلەي قاتىسۋىمەن ەۇۋ بازاسىندا م.ۆ.لومونوسوۆ اتىنداعى ماسكەۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ قازاقستان فيليالى اشىلىپ, بۇگىندە ول دەربەس وقۋ ورنى رەتىندە ويداعىداي جۇمىس ىستەپ كەلەدى. ال 2012–2022 جىلدارى قازاق ەكونوميكا, قارجى جانە حالىقارالىق ساۋدا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى قىزمەتىن ابىرويمەن اتقاردى.
«جاقسىنىڭ جاقسىلىعىن ايت, نۇرى تاسىسىن» دەيدى دانا حالقىمىز. جانى جايساڭ, ءجۇزى جارقىن, ونەگەلى ءىس-ارەكەتتەرىمەن جان-جاعىنا نۇرىن شاشقان س.ابدىعالي ۇلىنىڭ بويىنان ۇستازعا ءتان پاراساتتى, عالىمعا ءتان ىزدەنىمپازدىقتى, مامانعا ءتان بىلىكتىلىكتى, جەتەكشىگە ءتان تالاپشىلدىقتى, ادامعا ءتان قاراپايىمدىلىقتى, اعاعا ءتان قامقورلىقتى ءجيى كورىپ كەلەمىز. عالىمنىڭ كىسىلىك كەلبەتى مەن بولمىس-بىتىمىنە كەلسەك, سانالى دا سىرباز, شىنشىل دا سىپايى, قامقور دا قاراپايىم قالپىنان اينىمايتىنى, كىمگە دە بولسا قولۇشىن بەرۋگە ءاردايىم دايىن تۇراتىندىعى سۇيسىندىرەدى. ورنىقتى ويى, تاباندىلىعى مەن تياناقتىلىعى, ۇستامدىلىعى, اينالاسىنا شۋاق شاشىپ جۇرەتىن جانى جايساڭ, كىشىلىگى مەن كىسىلىگى جۇزىنەن ءبىلىنىپ تۇراتىن, ىشكى مادەنيەتى جوعارى, تابيعاتىنان سىپايى, اقجارقىن جانعا ورتاسى زور قۇرمەتپەن قارايدى.
مەن ءۇشىن سارسەنعالي اعا – وسىنداي اسىل قاسيەتتىڭ بارلىعىن ءبىر بويىنا سىڭىرە بىلگەن ونەگەلى ءومىر يەسى. 2015 جىلى قازاق ەكونوميكا, قارجى جانە حالىقارالىق ساۋدا ۋنيۆەرسيتەتىنە پرورەكتورلىق قىزمەتكە كەلگەن كەزىمدە ول كىسى اعالىق ءىلتيپاتىن كورسەتتى. قانداي دا بولسىن جۇمىستى مەڭگەرۋ ءۇشىن ءبىر-اق ءادىس بار, ول – ۇيرەنۋ. مەنىڭ دە ايتۋلى عالىمنان ۇيرەنگەنىم اۋىز تولتىرىپ ايتارلىقتاي. باسشىلىق قابىلەتتى, ۇيىمداستىرۋشىلىق شەبەرلىكتى ۇيرەندىم, ادامدارمەن ىسكەرلىك قارىم-قاتىناس ورناتۋدا, كوپشىلىكپەن ساناسىپ جۇمىس ىستەۋدە كوپ ساباق الدىم دەسەم بولادى.
قاجىرلى ەڭبەك جولىندا س.ءابدىماناپوۆتىڭ ەسىمى وتاندىق جانە الەمدىك ءتۇرلى انىقتامالىقتارمەن ەنتسيكلوپەديالارعا ەنگەن. ول – قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى. پەداگوگيكا جانە جوعارى ءبىلىم سالاسى بويىنشا ء«ححى عاسىردىڭ 2000 كورنەكتى زياتكەرلەرى» باسىلىمىندا عالىمنىڭ اتى جوعارى باعالانعان. «قازاقستاننىڭ ءبىلىم بەرۋ ءىسىنىڭ ۇزدىگى», «قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ءبىلىم قىزمەتكەرى», «تاڭداۋلى رەكتور», «ىبىراي التىنسارين» توسبەلگىسىنىڭ يەسى – قاراعاندى, استانا, جامبىل وڭىرلەرىنىڭ ابىرويلى تۇلعاسى.
عالىم, پەداگوگ, قوعام قايراتكەرى س.ءا.ءابدىماناپوۆ تىندىرىمدى ىستەرىمەن, باتىل باستامالارىمەن قازىرگى زاماننىڭ سەگىز قىرلى, ءبىر سىرلى ازاماتىنىڭ كەلبەتىن قالىپتاستىرا ءبىلدى. ابىروي-بەدەلىنىڭ كەڭدىگىنە قاراماستان قاراپايىم بولۋى – ول كىسىنىڭ تەكتىلىگىن كورسەتىپ, ۇرپاقتار ساباقتاستىعىنا اسا ءمان بەرۋى, جاسى ۇلكەن ازاماتتارعا ىزگىلىك ءىلتيپات جاساۋى, جاستارعا ارقا سۇيەر قامقور اعا بولا ءبىلۋى ونىڭ كوڭىل دارقاندىعىن كورسەتكەندەي.
عالىمنىڭ ءاربىر اڭگىمەسىنىڭ استارىندا ادامگەرشىلىك قۇندىلىق جاتادى. ءوسىپ-ونگەن ورتاسى, اتا-اناسىنىڭ مەيىرىمى, تۋعان جەرگە ساعىنىشى تۋرالى كەي-كەيدە اڭگىمەلەگەندە تاربيەلىك ءمانى تەرەڭ مالىمەتكە قانىعاسىڭ. مۇنى ۇستازعا ءتان قاسيەت دەپ بىلەمىن.
سارسەنعالي ابدىعالي ۇلى ساليقالى باسشى, پاراساتتى زيالى ەكەنىن بارشا ارىپتەسى مويىندايدى. ول – جاستاردىڭ جاناشىرى. قاسىندا جۇرگەن ءىنى-قارىنداستارىنىڭ, ءىزباسار شاكىرتتەرىنىڭ, قامقورلىققا مۇقتاج كەز كەلگەن جاستىڭ تۇرمىستىق, قارجىلىق ماسەلەلەرىن شەشۋگە كەلگەندە ول كىسىدەي قامقور جان كەمدە-كەم.
كەلىستى كوركى, تاماشا تابيعاتىمەن تامساندىرعان قاسيەتتى اۋليەاتا وڭىرىنەن تۇلەپ شىققان سارسەنعالي ابدىعالي ۇلى اتا-بابالارىنىڭ اسىل قاسيەتتەرىن بويىنا جيناپ, ارقا جۇرتىنا دا قادىرلى بولا ءبىلدى.
اعامىزدىڭ بۇگىن اۋىز تولتىرىپ ايتاتىن پاراساتتىلىق بيىگى, بەدەلى, قۇرمەتى ونىڭ ايانباي جاساعان جەمىستى دە جەڭىستى ەڭبەگىنىڭ ناتيجەسى دەپ بىلەمىز. بۇگىندە جوعارى ءبىلىم سالاسىندا ء«ابدىماناپوۆتىڭ باسقارۋ ءستيلى» ۇعىمى قالىپتاسقان. ۇلى ابايدىڭ: «تەگىندە, ادام بالاسى – ادام بالاسىنان اقىل, عىلىم, ار, مىنەز دەگەن نارسەلەرمەن وزادى» دەگەن ۇلاعاتتى ءسوزىن ول بويتۇمار دەپ قابىلدادى. جوعارى مەكتەپ اكادەميگى سارسەنعالي ءابدىماناپوۆتىڭ ونەگەسى سارقىلمايتىن بۇلاق ەكەنى دە وسىدان.
ەرجان امىربەك ۇلى,
ى.التىنسارين اتىنداعى ارقالىق پەداگوگيكالىق ينستيتۋتىنىڭ باسقارما توراعاسى – رەكتور
