سوڭعى كەزدەرى الەمدىك ءباسپاسوز بەتتەرىندە ەۋروپادا ورىن الىپ وتىرعان داعدارىس ناتيجەلەرى تۋرالى ءارتۇرلى پىكىرلەر بىلدىرىلۋدە. جالپىلاي العاندا, ول پىكىرلەردى قايشىلىقتى دەپ باعالاۋعا بولادى. مۇنى بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ بەتتەرىندە جاريالانىپ جاتقان جاڭالىقتار مەن قوعامدىق كوڭىل-كۇيدىڭ ءارى-سارىلىگى قۋاتتاي تۇسەدى.
ساراپشىلاردىڭ بىرقاتارى قازىرگى ءسال-ءپال العا باسۋشىلىقتى كوپ ۇزاققا سوزىلمايتىن ۇدەرىسكە بالاپ وتىر. ولاردىڭ پىكىرىنشە, جاعدايدى تۇزەتۋ ءۇشىن جۇيەلى شارالار قاجەت. سونداي-اق, ەۋروپالىق وداققا كىرەتىن ەلدەر جاعدايىندا دا اركەلكىلىكتىڭ باسىم ەكەندىگى كوزگە ۇرىنىپ كورىنەتىندەي. مۇنى تومەندە بەرىلىپ وتىرعان حابارلاردان دا اڭعارۋعا بولادى.
گرەكيا: ءبىلىم مەن دەنساۋلىق ساقتاۋ سالالارى ساۋىقتىرۋدى قاجەت ەتەدى
ءبىلىم بەرۋ مەن دەنساۋلىق ساقتاۋ – كەز كەلگەن قوعامنىڭ باستى ماسەلەسى. گرەكيادا بۇل سالالارداعى پروبلەمالار بۇرىننان دا بايقالعان بولاتىن. الايدا, 2008 جىلى باستالىپ كەتكەن بورىش داعدارىسى وسى جاعدايدى ودان ءارى ۋشىقتىرا ءتۇستى.
بۇگىنگى كۇنى مۇعالىمدەر مەن وقۋشىلار, اتا-انالار ءبىلىم بەرۋ سالاسىنىڭ ەلدەگى ىشكى ساياساتتىڭ باستى باعىتى بولۋدان قالعاندىعىن ابدەن مويىنداپ وتىر. قاتاڭ ۇنەمدەۋ شارالارى وعان بولىنەتىن مەملەكەتتىك شىعىنداردى ايتارلىقتاي ازايتىپ جىبەردى. داعدارىس باستالعاننان بەرى مۇعالىمدەردىڭ جالاقىسى ءتورتتىڭ ءبىر شيرەگىنە دەيىن قىسقارىپ كەتتى.
نيكوس پەن ماريا – جوعارى سىنىپتارعا ساباق بەرەدى. ولاردىڭ وزدەرىنىڭ ءتورت بالاسى بار. «ءبىز سەكىلدى كوپ بالالى وتباسىلار تاپقان ەڭبەكاقىلارىن ايدىڭ اياعىنا دەيىن زورعا جەتكىزەدى. ويتكەنى, مۇعالىمدەردىڭ جاعدايى بۇرىنعىعا قاراعاندا, الدەقايدا اۋىرلاپ كەتتى عوي. ولاردىڭ قايسىبىرى ەندىگى ۋاقىتتا شتاتتان تىس جاعدايدا جۇمىس ىستەۋگە ءماجبۇر بولىپ ءجۇر», دەيدى نيكوس.
«بۇگىنگى گرەكيادا وقىتۋشىلىقپەن اينالىسۋ ءۇشىن ەڭ الدىمەن ەنتۋزياست بولۋ قاجەت. ويتكەنى, الداعى كۇنگە بىردەمە وزگەرەدى-اۋ دەگەندەي سەنىممەن قاراماساق, قازىرگى جاعدايدا جۇمىس ىستەۋ وتە اۋىرلاپ بارادى. ارينە, ءبىزدىڭ ماقساتىمىز – بالالارعا ءبىلىم بەرۋ. وسىنىڭ قوعامعا پايدالى ءىس ەكەندىگىنىڭ وزىنەن قۋات الىپ وتىرمىز. اتا-انالار دا ءوز تاراپتارىنان بالالارىنىڭ دۇرىس ءبىلىم العاندىعىن قالايدى. وسى جاعداي ءبىزدى العا سۇيرەپ كەلەدى», دەيدى ماريا.
ازىرگە نيكوس پەن ماريا ءوز قىزمەتتەرىن ءساتتى جالعاستىرىپ كەلە جاتقاندار قاتارىندا. ال تولەماقىسىز ەڭبەك دەمالىسىنا شىعارىلعان مۇعالىمدەردىڭ جاعدايى بۇدان دا قيىنداي تۇسكەن سەكىلدى.
«جالپى, ونداي جاعداي دا مەنىڭ باسىمنان وتكەن. مەن مەكتەپتە سۋرەتتەن ساباق بەرگەن كەزىمدە جۇمىستان قىسقارىپ ءبىر جارىم جىلداي ۇيدە وتىرىپ قالدىم. سول كەزدە قاتتى قينالدىم. ەڭ باستىسى, بوسقا ءوتىپ جاتقان ۋاقىتىما جانىم اشىدى. سونان كەيىن ءۇي جۇمىستارىمەن بەلسەندى تۇردە شۇعىلدانا باستادىم. تاماق ءازىرلەدىم. سالونيكيدە وقيتىن قىزىما ازىق-ت ۇلىكتەن سالەم-ساۋقات جىبەرىپ تۇردىم. ۇلىما كومەكتەستىم. ءسويتىپ, قول بوستىقتان تۋىندايتىن كۇيزەلىستى جاعدايدان امان قالدىم. اقىرىندا مەنى مەكتەپ قايتادان جۇمىسقا شاقىردى», دەيدى نيكوس.
ول ءوزىنىڭ بوس وتىرعان كەزىندە گرەكياداعى ءبىلىم بەرۋ سالاسىنىڭ بولاشاعى تۋرالى كوپ ويلانعاندىعىن ايتادى. ونىڭ پىكىرىنشە, ساياساتكەرلەردىڭ بۇل پروبلەماعا ۇزاق مەرزىمدى كوزقاراسى ءالى كۇنگە دەيىن قالىپتاسا قويعان جوق.
ديميتريس – ۋنيۆەرسيتەت ستۋدەنتى. ول ەۋروپالىق وداق ەلدەرى اراسىندا گرەكيا باسشىلىعىنىڭ ءبىلىم بەرۋ سالاسىنا كوپ كوڭىل بولمەيتىندىگىن ايتىپ شاعىنادى. «سوندىقتان دا ءبىز ۇكىمەت باسىنا جاڭا بيلىكتىڭ كەلگەندىگىن قالايمىز», دەيدى ول.
ءديميتريستىڭ ءسوزىنىڭ دە ءجونى بار سەكىلدى. گرەكيا داعدارىسقا كىرگەننەن بەرى ءبىلىم سالاسىن قارجىلاندىرۋدى بارعان سايىن تومەندەتىپ كەلەدى. قازىرگى كۇنى بۇل ەل ءبىلىم سالاسىنا ىشكى جالپى ءونىمنىڭ 4 پايىزىن عانا جۇمسايدى. ال ەۋروپالىق وداقتاعى ورتا كورسەتكىش 5,26 پايىز بولىپ وتىر.
ەندى دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا كەلەتىن بولساق, بۇل سالالارداعى ولقىلىقتاردى گرەكيانىڭ بارلىق ازاماتتارى ايقىن سەزىنىپ وتىر دەپ ايتۋعا بولادى. اسىرەسە, تۇرمىستىق جاعىنان كوپ قورعالىنباعان ازاماتتارعا قيىن تيۋدە.
«دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا جاعداي ابدەن ۋشىعىپ تۇر. جاقسى دارىگەردى تابۋ وتە قيىن. دارىلەر مەن دارىگەرلىك قىزمەت بارعان سايىن قىمباتتاپ بارادى. ال ولاردىڭ قىزمەتتەرىنىڭ ساپاسى تومەندەي تۇسۋدە. سوندىقتان دا كەيدە ءدارى ساتىپ الۋ ءۇشىن ناننان دا باس تارتۋعا تۋرا كەلەدى», دەيدى افينالىق زەينەتكەر.
دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا بيۋدجەتتەن بولىنەتىن شىعىندار دا جىل وتكەن سايىن تومەندەپ كەلەدى. ەگەر 2012 جىلى بۇل كورسەتكىش 5 ميلليارد 280 ميلليون ەۋرونى قۇراسا, 2015 جىلدىڭ بيۋدجەتىنەن بار بولعانى 4 ميلليارد 220 ميلليون ەۋرو قاراستىرىلىپ وتىر.
ەلدەگى جۇمىسسىزدىق بۇل ءماسەلەنى ودان ءارى ۋشىقتىرا ءتۇسكەندەي. ويتكەنى, گرەكيادا مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جۇمىس ورنى بويىنشا عانا جۇزەگە اسىرىلادى.
«مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ ءبىزدىڭ ەلىمىزدە ءسىزدىڭ جۇمىسىڭىزدىڭ بارى مەن جوعىنا قاتىستى, داعدارىستىڭ العاشقى جىلدارىنداعى جۇمىس ورىندارىنىڭ جاپپاي قىسقارۋى ەلدەگى 2 ميلليونعا جۋىق ادامدى الەۋمەتتىك قورعاۋسىز قالدىرىپ وتىر», دەيدى افينالىق دارىگەر.
مەديتسينا سالاسىنداعى جۇمىس ورىندارىنىڭ قىسقارۋى ءوز الدىنا, سونىمەن قاتار, ءدارىگەرلەردىڭ جالاقىسى دا ازايتىلۋدا. بۇل جالپى بيۋدجەت ارقىلى قارجىلاندىراتىن بارلىق سالالارعا قاتىستى بولىپ وتىر. سوندىقتان گرەكيانىڭ مىڭداعان مىقتى دەگەن ماماندارى سوڭعى جىلدارى ەۋروپانىڭ باسقا ەلدەرىنەن جۇمىس قاراستىرۋدا.
«سوڭعى التى جىلدا جەتى جارىم مىڭنان استام جوعارعى مەديتسينالىق كەڭەستىڭ مۇشەلەرى شەتەلدەردەن جۇمىس تاۋىپ وتىر. ولار كوبىنەسە ۇلىبريتانيا مەن گەرمانياعا جانە باسقا دا سكانديناۆيالىق ەلدەرگە بارىپ قىزمەت ىستەۋدە», دەيدى جوعارىداعى دارىگەر.
دەنساۋلىق ساقتاۋ مەن ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى جاعدايدىڭ ۋشىعۋى گرەكياداعىلاردىڭ بارلىعىن ويلاندىرۋدا. قوعامداعى كوڭىل-كۇي ساياسات سالاسىنا دا ۇلكەن اسەر ەتۋدە. ءبىلىم بەرۋ مەن دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسى بۇرىنعى كەزدەگىدەي ەلدىڭ باستى باسىمدىقتارىنىڭ بىرىنە اينالۋى كەرەك. وسىنى اركىم ءتۇسىنىپ وتىر. بىراق قارجىعا كەلگەندە وسى تۇسىنۋشىلىكتەردىڭ ءوزى تۇككە دە اسپاي قايتادان سەيىلىپ سالا بەرەتىن سەكىلدى.
ەستونيالىق توپ-مەنەدجەرلەردىڭ ەكونوميكالىق ءوپتيميزمى قۇلدىراي تۇسۋدە
«زەرتتەۋ دەرەكتەرى كورسەتكەنىندەي, ەستونياداعى توپ-مەنەدجەرلەردىڭ ەكونوميكالىق وپتيميزمى سوڭعى جىلدارى ەداۋىر تومەندەي ءتۇستى. قازىر بۇل كورسەتكىش سكانديناۆيا ەلدەرىندەگى توپ-مەنەدجەرلەرىنىڭ كوڭىل-كۇيىمەن تەڭەستى», دەپ مالىمدەدى جۋىقتا ەستون تەلەديدارى ارقىلى PricewaterhouseCoopers (PwC) Eesti اۋديتورلىق كومپانياسىنىڭ باسشىسى اگو ۆيلۋ.
داۆوس قالاسىندا جۋىقتا عانا بولىپ وتكەن الەمدىك ەكونوميكالىق فورۋمدا PwC الەمدەگى توپ-مەنەدجەرلەردىڭ كوڭىل-كۇيىنە جاسالاتىن زەرتتەۋلەرىنىڭ كەزەكتى قورىتىندىسىن شىعارعان بولاتىن. بۇل زەرتتەۋلەر 180-نەن استام ەلدە جۇرگىزىلگەن. قازىرگى ەكونوميكالىق جاعدايعا بايلانىستى وزدەرىنىڭ پىكىرلەرى مەن باعالارىن 1300-گە جۋىق توپ-مەنەدجەرلەر بىلدىرگەن.
زەرتتەۋ جالپى توپ-مەنەدجەرلەردىڭ كوڭىل-كۇيى بىلتىرعى دەڭگەيدە قالعاندىعىن كورسەتتى. كومپانيالارى وتكەن جىلدى تابىسپەن قورىتىندىلاعان توپ-مەنەدجەرلەر سانى دا بىلتىرعى جىلعى دەڭگەيمەن شامالاس شىققان.
«ەگەر جالپى كارتينا بىلتىرعى دەڭگەيمەن شامالاس دەپ باعالاساق, ال ءاربىر ەلدەگى ناقتى جاعدايعا كەلگەندە كورسەتكىشتەردىڭ نەعۇرلىم قۇبىلا تۇسكەندىگىن بايقايمىز. ماسەلەن, اقش-تاعى وپتيميزم دەڭگەيى بۇرىنعىمەن سالىستىرعاندا, ەداۋىر ارتا تۇسسە, ۇلىبريتانيا مەن باتىس ەۋروپادا ازداپ قانا العا باسۋشىلىق سەزىلەدى. ال ەندى وسىنىڭ الدىندا عانا ەكونوميكالىق جۇلدىزدارعا اينالعان كەيبىر ەلدەردە ەكونوميكالىق ءوپتيميزمنىڭ دەڭگەيى قۇلدىراي باستاپتى. وسىنداي تۇجىرىمدى ءىرى ەكونوميكالاردىڭ ءبىرى قىتايعا قاتىستى دا قولدانۋعا بولادى. توپ-مەنەدجەرلەردىڭ كوڭىل-كۇيى اسىرەسە, ەستونيادا تومەندەپ كەتكەنى بايقالادى», دەيدى اگو ۆيلۋ فورۋمدا جاساعان ەسەبىندە.
اگو ۆيلۋ بۇل رەتتە ەستونيا توپ-مەنەدجەرلەرىنىڭ كوڭىل-كۇيىنە بەكەردەن-بەكەر نازار اۋدارىپ وتىرماعان سەكىلدى. ەگەر وسىدان ءبىر جىل بۇرىن عانا ەستونياداعى توپ-مەنەدجەرلەردىڭ 41 پايىزى وزدەرى باسقاراتىن كاسىپورىنداردىڭ اينالىم قارجىسى ارتا تۇسەتىندىگىنە سەنىمدى بولسا, قازىرگى كۇنى بۇل كورسەتكىش 25 پايىزدىڭ اينالاسىندا عانا بولىپ وتىر. ياعني, كوڭىل-كۇيدىڭ كوپ قۇلدىراعاندىعى سەزىلەدى.
«ءبىر كەزدەرى ەستونيا توپ-مەنەدجەرلەرى وزدەرىنىڭ شارىقتاۋ ساتتەرىن باستان كەشىرگەن بولاتىن. سول كەزدە مۇنداعى كوڭىل-كۇي كورسەتكىشى كوپ جوعارىلاپ كەتكەن ەدى. ەندى ول سكانديناۆيا ەلدەرىنىڭ, اتاپ ايتقاندا, فينليانديا جانە شۆەتسيامەن تەڭەسىپ وتىر. دەمەك, قازىرگى كەز ءۇشىن مۇنىڭ ءوزى سونشا ءبىر جامان كورسەتكىش تە ەمەس», دەپ جۇباتتى جينالعانداردى اگو ۆيلۋ.
تۇرعىن ۇيلەر قىمباتتاي باستادى
لاتۆيادا وتكەن جىلدىڭ ءۇشىنشى توقسانىندا تۇرعىن ءۇي باعالارى 2013 جىلدىڭ وسى مەرزىمىمەن سالىستىرعاندا 11,7 پايىزعا وسكەن.
«بۇل – جالپى ەۋروپالىق وداق ەلدەرى بويىنشا ءۇشىنشى كورسەتكىش», دەپ مالىمدەدى Eurostat بيۋروسىنىڭ ستاتيستيكالىق ءمالىمەتتەرىنە سۇيەنە كەلە وسى جاعدايعا تالداۋ جاساعان LETA اگەنتتىگى.
اگەنتتىكتىڭ كەلتىرگەن دەرەكتەرى بويىنشا ۇلىبريتانيادا دا تۇرعىن ۇيلەر 11,7 پايىزعا قىمباتتاپتى.
ال تۇرعىن ءۇي باعاسىنىڭ جىل ىشىندەگى ەڭ شارىقتاۋى يرلانديادا بايقالعان. مۇنداعى ءوسىم كورسەتكىشى 15 پايىزدى قۇراعان. ەستونيادا ول – 13,2, شۆەتسيادا 10,3 پايىزدى قۇراسا, ليتۆادا 10,1 پايىز بولعان.
اگەنتتىكتىڭ كەلتىرگەن دەرەكتەرى بويىنشا, جىل ىشىندەگى تۇرعىن ءۇي باعاسىنىڭ ەڭ كوپ قۇلدىراۋى سلوۆەنيادا بايقالىپ وتىر. مۇندا باعا تومەندەۋى 5,4 پايىز بولعان. يتاليادا تۇرعىن ءۇي باعاسى 3,8 پايىز تومەندەسە, رۋمىنياداعى تومەندەۋ كورسەتكىشى – 2,3 پايىز.
سونىمەن بۇتىندەي العاندا, ەۋروپالىق وداق ەلدەرىندە تۇرعىن ءۇي باعالارى 2013 جىلدىڭ ءۇشىنشى توقسانىمەن سالىستىرعاندا 2,3 پايىزعا وسە تۇسكەن. ال ەۋروايماق ەلدەرىندە ول ءوسىم 0,5 پايىز كورسەتكىشتى قۇراعان.
ەۋروپالىق ورتالىق بانك جاڭا ىنتالاندىرۋ شارالارىنا كىرىستى
بۇدان بۇرىن كۇتىلگەنىندەي, ەۋروپالىق ورتالىق بانك جاڭا ىنتالاندىرۋ شارالارىن قولعا العاندىعىن مالىمدەدى. بانكتىڭ جوسپارى بويىنشا ەۋروپالىق وداق ەلدەرىنىڭ قارىزدارى 550 ميلليارد ەۋرو كولەمىندە ساتىپ الىنباق. وسىعان بايلانىستى بىرقاتار ساراپشىلار وزدەرىنىڭ پىكىرلەرىن بىلدىرۋدە.
ولاردىڭ پىكىرىنشە, ورتالىق بانكتىڭ باسشىسى ماريو دراگي وسى شارانى قولعا الۋ ارقىلى ينۆەستورلاردى ەۋروپالىق ەلدەردىڭ وبليگاتسيالارى مەن بانكتەردىڭ اكتيۆتەرىن اشىق ساۋدا ارقىلى ساتىپ الۋ قاجەتتىگىنە تۇبەگەيلى سەندىرگىسى كەلەدى. وسى رەتتە Bioomberg ساۋالداماسىنا تارتىلعان ەكونوميستەردىڭ باسىم بولىگى بانكتىڭ نەگىزىنەن العاندا مەملەكەتتىك وبليگاتسيالاردى ساتىپ الاتىندىعىن اتاپ كورسەتكەن. Spiegel جۋرنالىنىڭ دەرەكتەرى بويىنشا, وبليگاتسيالار ەۋروايماقتاعى ەلدەر ەكونوميكاسىنىڭ كولەمىنە سايكەس ساتىپ الىناتىن بولادى. ساتىپ الۋدىڭ باسىم بولىگى (18 پايىزى) نەمىس قارىزدارىنا, 14 پايىزى فرانتسۋزدارعا, 12 پايىزى يسپاندارعا, 9 پايىزى يتاليالىقتارعا تيەسىلى. باسقا قالعان ەلدەردە بۇل كورسەتكىش 5 پايىزدى قۇرايتىن بولادى.
الدىن-الا ءمالىم بولعانىنداي, ساتىپ الۋ كولەمى ءاربىر ەل قارىزىنىڭ تورتتەن ءبىر بولىگىنەن اسپاۋى ءتيىس.
گرەكيا باعالى قاعازدارى بۇل باعدارلاماعا قاتىستىرىلمايدى. سەبەبى, ولار قويىلعان تالاپقا سايكەس كەلمەيدى.
ەۋروپالىق ورتالىق بانكتىڭ باعدارلاماسى بويىنشا ەلدەردىڭ ۇلتتىق بانكتەرى بولۋى مۇمكىن شىعىنداردىڭ كەم دەگەندە تەڭ جارىمىن ءوز مويىندارىنا الۋعا ءتيىس, دەپ حابارلاعان نەمىس ءباسپاسوزى.
Financial Times گازەتىنىڭ ەسەپتەۋىنشە, ەۋروايماق ەلدەرىنىڭ اينالىمدا جۇرگەن كىرىستىلىگى جوق كەرىسىنشە, شىعىندى سانالاتىن باعالى قاعازداردىڭ كولەمى بۇگىنگى كۇنى رەكوردتىق كورسەتكىشكە جەتىپ, 1,2 تريلليون ەۋرونى قۇراپ وتىر. وسىعان بايلانىستى ساراپشىلار پىكىرىنشە, ەۋرونىڭ دوللارعا قاتىستى باعامى تومەندەي تۇسەتىن بولادى.
ەۋروپالىق بانك اتالعان شەشىمدى قابىلداۋ ساتىندە ەۋرونىڭ باعامى 11 جىلدىق تومەنگى كورسەتكىشتى كورسەتىپ, 1 ەۋرونىڭ قۇنى 1 دوللار 15 تسەنتتى قۇراعان.
دايىنداعان
سۇڭعات ءالىپباي,
«ەگەمەن قازاقستان».
بۇگىنگى كۇنى مۇعالىمدەر مەن وقۋشىلار, اتا-انالار ءبىلىم بەرۋ سالاسىنىڭ ەلدەگى ىشكى ساياساتتىڭ باستى باعىتى بولۋدان قالعاندىعىن ابدەن مويىنداپ وتىر. قاتاڭ ۇنەمدەۋ شارالارى وعان بولىنەتىن مەملەكەتتىك شىعىنداردى ايتارلىقتاي ازايتىپ جىبەردى. داعدارىس باستالعاننان بەرى مۇعالىمدەردىڭ جالاقىسى ءتورتتىڭ ءبىر شيرەگىنە دەيىن قىسقارىپ كەتتى.
نيكوس پەن ماريا – جوعارى سىنىپتارعا ساباق بەرەدى. ولاردىڭ وزدەرىنىڭ ءتورت بالاسى بار. «ءبىز سەكىلدى كوپ بالالى وتباسىلار تاپقان ەڭبەكاقىلارىن ايدىڭ اياعىنا دەيىن زورعا جەتكىزەدى. ويتكەنى, مۇعالىمدەردىڭ جاعدايى بۇرىنعىعا قاراعاندا, الدەقايدا اۋىرلاپ كەتتى عوي. ولاردىڭ قايسىبىرى ەندىگى ۋاقىتتا شتاتتان تىس جاعدايدا جۇمىس ىستەۋگە ءماجبۇر بولىپ ءجۇر», دەيدى نيكوس.
«بۇگىنگى گرەكيادا وقىتۋشىلىقپەن اينالىسۋ ءۇشىن ەڭ الدىمەن ەنتۋزياست بولۋ قاجەت. ويتكەنى, الداعى كۇنگە بىردەمە وزگەرەدى-اۋ دەگەندەي سەنىممەن قاراماساق, قازىرگى جاعدايدا جۇمىس ىستەۋ وتە اۋىرلاپ بارادى. ارينە, ءبىزدىڭ ماقساتىمىز – بالالارعا ءبىلىم بەرۋ. وسىنىڭ قوعامعا پايدالى ءىس ەكەندىگىنىڭ وزىنەن قۋات الىپ وتىرمىز. اتا-انالار دا ءوز تاراپتارىنان بالالارىنىڭ دۇرىس ءبىلىم العاندىعىن قالايدى. وسى جاعداي ءبىزدى العا سۇيرەپ كەلەدى», دەيدى ماريا.
ازىرگە نيكوس پەن ماريا ءوز قىزمەتتەرىن ءساتتى جالعاستىرىپ كەلە جاتقاندار قاتارىندا. ال تولەماقىسىز ەڭبەك دەمالىسىنا شىعارىلعان مۇعالىمدەردىڭ جاعدايى بۇدان دا قيىنداي تۇسكەن سەكىلدى.
«جالپى, ونداي جاعداي دا مەنىڭ باسىمنان وتكەن. مەن مەكتەپتە سۋرەتتەن ساباق بەرگەن كەزىمدە جۇمىستان قىسقارىپ ءبىر جارىم جىلداي ۇيدە وتىرىپ قالدىم. سول كەزدە قاتتى قينالدىم. ەڭ باستىسى, بوسقا ءوتىپ جاتقان ۋاقىتىما جانىم اشىدى. سونان كەيىن ءۇي جۇمىستارىمەن بەلسەندى تۇردە شۇعىلدانا باستادىم. تاماق ءازىرلەدىم. سالونيكيدە وقيتىن قىزىما ازىق-ت ۇلىكتەن سالەم-ساۋقات جىبەرىپ تۇردىم. ۇلىما كومەكتەستىم. ءسويتىپ, قول بوستىقتان تۋىندايتىن كۇيزەلىستى جاعدايدان امان قالدىم. اقىرىندا مەنى مەكتەپ قايتادان جۇمىسقا شاقىردى», دەيدى نيكوس.
ول ءوزىنىڭ بوس وتىرعان كەزىندە گرەكياداعى ءبىلىم بەرۋ سالاسىنىڭ بولاشاعى تۋرالى كوپ ويلانعاندىعىن ايتادى. ونىڭ پىكىرىنشە, ساياساتكەرلەردىڭ بۇل پروبلەماعا ۇزاق مەرزىمدى كوزقاراسى ءالى كۇنگە دەيىن قالىپتاسا قويعان جوق.
ديميتريس – ۋنيۆەرسيتەت ستۋدەنتى. ول ەۋروپالىق وداق ەلدەرى اراسىندا گرەكيا باسشىلىعىنىڭ ءبىلىم بەرۋ سالاسىنا كوپ كوڭىل بولمەيتىندىگىن ايتىپ شاعىنادى. «سوندىقتان دا ءبىز ۇكىمەت باسىنا جاڭا بيلىكتىڭ كەلگەندىگىن قالايمىز», دەيدى ول.
ءديميتريستىڭ ءسوزىنىڭ دە ءجونى بار سەكىلدى. گرەكيا داعدارىسقا كىرگەننەن بەرى ءبىلىم سالاسىن قارجىلاندىرۋدى بارعان سايىن تومەندەتىپ كەلەدى. قازىرگى كۇنى بۇل ەل ءبىلىم سالاسىنا ىشكى جالپى ءونىمنىڭ 4 پايىزىن عانا جۇمسايدى. ال ەۋروپالىق وداقتاعى ورتا كورسەتكىش 5,26 پايىز بولىپ وتىر.
ەندى دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا كەلەتىن بولساق, بۇل سالالارداعى ولقىلىقتاردى گرەكيانىڭ بارلىق ازاماتتارى ايقىن سەزىنىپ وتىر دەپ ايتۋعا بولادى. اسىرەسە, تۇرمىستىق جاعىنان كوپ قورعالىنباعان ازاماتتارعا قيىن تيۋدە.
«دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا جاعداي ابدەن ۋشىعىپ تۇر. جاقسى دارىگەردى تابۋ وتە قيىن. دارىلەر مەن دارىگەرلىك قىزمەت بارعان سايىن قىمباتتاپ بارادى. ال ولاردىڭ قىزمەتتەرىنىڭ ساپاسى تومەندەي تۇسۋدە. سوندىقتان دا كەيدە ءدارى ساتىپ الۋ ءۇشىن ناننان دا باس تارتۋعا تۋرا كەلەدى», دەيدى افينالىق زەينەتكەر.
دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا بيۋدجەتتەن بولىنەتىن شىعىندار دا جىل وتكەن سايىن تومەندەپ كەلەدى. ەگەر 2012 جىلى بۇل كورسەتكىش 5 ميلليارد 280 ميلليون ەۋرونى قۇراسا, 2015 جىلدىڭ بيۋدجەتىنەن بار بولعانى 4 ميلليارد 220 ميلليون ەۋرو قاراستىرىلىپ وتىر.
ەلدەگى جۇمىسسىزدىق بۇل ءماسەلەنى ودان ءارى ۋشىقتىرا ءتۇسكەندەي. ويتكەنى, گرەكيادا مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جۇمىس ورنى بويىنشا عانا جۇزەگە اسىرىلادى.
«مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ ءبىزدىڭ ەلىمىزدە ءسىزدىڭ جۇمىسىڭىزدىڭ بارى مەن جوعىنا قاتىستى, داعدارىستىڭ العاشقى جىلدارىنداعى جۇمىس ورىندارىنىڭ جاپپاي قىسقارۋى ەلدەگى 2 ميلليونعا جۋىق ادامدى الەۋمەتتىك قورعاۋسىز قالدىرىپ وتىر», دەيدى افينالىق دارىگەر.
مەديتسينا سالاسىنداعى جۇمىس ورىندارىنىڭ قىسقارۋى ءوز الدىنا, سونىمەن قاتار, ءدارىگەرلەردىڭ جالاقىسى دا ازايتىلۋدا. بۇل جالپى بيۋدجەت ارقىلى قارجىلاندىراتىن بارلىق سالالارعا قاتىستى بولىپ وتىر. سوندىقتان گرەكيانىڭ مىڭداعان مىقتى دەگەن ماماندارى سوڭعى جىلدارى ەۋروپانىڭ باسقا ەلدەرىنەن جۇمىس قاراستىرۋدا.
«سوڭعى التى جىلدا جەتى جارىم مىڭنان استام جوعارعى مەديتسينالىق كەڭەستىڭ مۇشەلەرى شەتەلدەردەن جۇمىس تاۋىپ وتىر. ولار كوبىنەسە ۇلىبريتانيا مەن گەرمانياعا جانە باسقا دا سكانديناۆيالىق ەلدەرگە بارىپ قىزمەت ىستەۋدە», دەيدى جوعارىداعى دارىگەر.
دەنساۋلىق ساقتاۋ مەن ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى جاعدايدىڭ ۋشىعۋى گرەكياداعىلاردىڭ بارلىعىن ويلاندىرۋدا. قوعامداعى كوڭىل-كۇي ساياسات سالاسىنا دا ۇلكەن اسەر ەتۋدە. ءبىلىم بەرۋ مەن دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسى بۇرىنعى كەزدەگىدەي ەلدىڭ باستى باسىمدىقتارىنىڭ بىرىنە اينالۋى كەرەك. وسىنى اركىم ءتۇسىنىپ وتىر. بىراق قارجىعا كەلگەندە وسى تۇسىنۋشىلىكتەردىڭ ءوزى تۇككە دە اسپاي قايتادان سەيىلىپ سالا بەرەتىن سەكىلدى.
ەستونيالىق توپ-مەنەدجەرلەردىڭ ەكونوميكالىق ءوپتيميزمى قۇلدىراي تۇسۋدە
«زەرتتەۋ دەرەكتەرى كورسەتكەنىندەي, ەستونياداعى توپ-مەنەدجەرلەردىڭ ەكونوميكالىق وپتيميزمى سوڭعى جىلدارى ەداۋىر تومەندەي ءتۇستى. قازىر بۇل كورسەتكىش سكانديناۆيا ەلدەرىندەگى توپ-مەنەدجەرلەرىنىڭ كوڭىل-كۇيىمەن تەڭەستى», دەپ مالىمدەدى جۋىقتا ەستون تەلەديدارى ارقىلى PricewaterhouseCoopers (PwC) Eesti اۋديتورلىق كومپانياسىنىڭ باسشىسى اگو ۆيلۋ.
داۆوس قالاسىندا جۋىقتا عانا بولىپ وتكەن الەمدىك ەكونوميكالىق فورۋمدا PwC الەمدەگى توپ-مەنەدجەرلەردىڭ كوڭىل-كۇيىنە جاسالاتىن زەرتتەۋلەرىنىڭ كەزەكتى قورىتىندىسىن شىعارعان بولاتىن. بۇل زەرتتەۋلەر 180-نەن استام ەلدە جۇرگىزىلگەن. قازىرگى ەكونوميكالىق جاعدايعا بايلانىستى وزدەرىنىڭ پىكىرلەرى مەن باعالارىن 1300-گە جۋىق توپ-مەنەدجەرلەر بىلدىرگەن.
زەرتتەۋ جالپى توپ-مەنەدجەرلەردىڭ كوڭىل-كۇيى بىلتىرعى دەڭگەيدە قالعاندىعىن كورسەتتى. كومپانيالارى وتكەن جىلدى تابىسپەن قورىتىندىلاعان توپ-مەنەدجەرلەر سانى دا بىلتىرعى جىلعى دەڭگەيمەن شامالاس شىققان.
«ەگەر جالپى كارتينا بىلتىرعى دەڭگەيمەن شامالاس دەپ باعالاساق, ال ءاربىر ەلدەگى ناقتى جاعدايعا كەلگەندە كورسەتكىشتەردىڭ نەعۇرلىم قۇبىلا تۇسكەندىگىن بايقايمىز. ماسەلەن, اقش-تاعى وپتيميزم دەڭگەيى بۇرىنعىمەن سالىستىرعاندا, ەداۋىر ارتا تۇسسە, ۇلىبريتانيا مەن باتىس ەۋروپادا ازداپ قانا العا باسۋشىلىق سەزىلەدى. ال ەندى وسىنىڭ الدىندا عانا ەكونوميكالىق جۇلدىزدارعا اينالعان كەيبىر ەلدەردە ەكونوميكالىق ءوپتيميزمنىڭ دەڭگەيى قۇلدىراي باستاپتى. وسىنداي تۇجىرىمدى ءىرى ەكونوميكالاردىڭ ءبىرى قىتايعا قاتىستى دا قولدانۋعا بولادى. توپ-مەنەدجەرلەردىڭ كوڭىل-كۇيى اسىرەسە, ەستونيادا تومەندەپ كەتكەنى بايقالادى», دەيدى اگو ۆيلۋ فورۋمدا جاساعان ەسەبىندە.
اگو ۆيلۋ بۇل رەتتە ەستونيا توپ-مەنەدجەرلەرىنىڭ كوڭىل-كۇيىنە بەكەردەن-بەكەر نازار اۋدارىپ وتىرماعان سەكىلدى. ەگەر وسىدان ءبىر جىل بۇرىن عانا ەستونياداعى توپ-مەنەدجەرلەردىڭ 41 پايىزى وزدەرى باسقاراتىن كاسىپورىنداردىڭ اينالىم قارجىسى ارتا تۇسەتىندىگىنە سەنىمدى بولسا, قازىرگى كۇنى بۇل كورسەتكىش 25 پايىزدىڭ اينالاسىندا عانا بولىپ وتىر. ياعني, كوڭىل-كۇيدىڭ كوپ قۇلدىراعاندىعى سەزىلەدى.
«ءبىر كەزدەرى ەستونيا توپ-مەنەدجەرلەرى وزدەرىنىڭ شارىقتاۋ ساتتەرىن باستان كەشىرگەن بولاتىن. سول كەزدە مۇنداعى كوڭىل-كۇي كورسەتكىشى كوپ جوعارىلاپ كەتكەن ەدى. ەندى ول سكانديناۆيا ەلدەرىنىڭ, اتاپ ايتقاندا, فينليانديا جانە شۆەتسيامەن تەڭەسىپ وتىر. دەمەك, قازىرگى كەز ءۇشىن مۇنىڭ ءوزى سونشا ءبىر جامان كورسەتكىش تە ەمەس», دەپ جۇباتتى جينالعانداردى اگو ۆيلۋ.
تۇرعىن ۇيلەر قىمباتتاي باستادى
لاتۆيادا وتكەن جىلدىڭ ءۇشىنشى توقسانىندا تۇرعىن ءۇي باعالارى 2013 جىلدىڭ وسى مەرزىمىمەن سالىستىرعاندا 11,7 پايىزعا وسكەن.
«بۇل – جالپى ەۋروپالىق وداق ەلدەرى بويىنشا ءۇشىنشى كورسەتكىش», دەپ مالىمدەدى Eurostat بيۋروسىنىڭ ستاتيستيكالىق ءمالىمەتتەرىنە سۇيەنە كەلە وسى جاعدايعا تالداۋ جاساعان LETA اگەنتتىگى.
اگەنتتىكتىڭ كەلتىرگەن دەرەكتەرى بويىنشا ۇلىبريتانيادا دا تۇرعىن ۇيلەر 11,7 پايىزعا قىمباتتاپتى.
ال تۇرعىن ءۇي باعاسىنىڭ جىل ىشىندەگى ەڭ شارىقتاۋى يرلانديادا بايقالعان. مۇنداعى ءوسىم كورسەتكىشى 15 پايىزدى قۇراعان. ەستونيادا ول – 13,2, شۆەتسيادا 10,3 پايىزدى قۇراسا, ليتۆادا 10,1 پايىز بولعان.
اگەنتتىكتىڭ كەلتىرگەن دەرەكتەرى بويىنشا, جىل ىشىندەگى تۇرعىن ءۇي باعاسىنىڭ ەڭ كوپ قۇلدىراۋى سلوۆەنيادا بايقالىپ وتىر. مۇندا باعا تومەندەۋى 5,4 پايىز بولعان. يتاليادا تۇرعىن ءۇي باعاسى 3,8 پايىز تومەندەسە, رۋمىنياداعى تومەندەۋ كورسەتكىشى – 2,3 پايىز.
سونىمەن بۇتىندەي العاندا, ەۋروپالىق وداق ەلدەرىندە تۇرعىن ءۇي باعالارى 2013 جىلدىڭ ءۇشىنشى توقسانىمەن سالىستىرعاندا 2,3 پايىزعا وسە تۇسكەن. ال ەۋروايماق ەلدەرىندە ول ءوسىم 0,5 پايىز كورسەتكىشتى قۇراعان.
ەۋروپالىق ورتالىق بانك جاڭا ىنتالاندىرۋ شارالارىنا كىرىستى
بۇدان بۇرىن كۇتىلگەنىندەي, ەۋروپالىق ورتالىق بانك جاڭا ىنتالاندىرۋ شارالارىن قولعا العاندىعىن مالىمدەدى. بانكتىڭ جوسپارى بويىنشا ەۋروپالىق وداق ەلدەرىنىڭ قارىزدارى 550 ميلليارد ەۋرو كولەمىندە ساتىپ الىنباق. وسىعان بايلانىستى بىرقاتار ساراپشىلار وزدەرىنىڭ پىكىرلەرىن بىلدىرۋدە.
ولاردىڭ پىكىرىنشە, ورتالىق بانكتىڭ باسشىسى ماريو دراگي وسى شارانى قولعا الۋ ارقىلى ينۆەستورلاردى ەۋروپالىق ەلدەردىڭ وبليگاتسيالارى مەن بانكتەردىڭ اكتيۆتەرىن اشىق ساۋدا ارقىلى ساتىپ الۋ قاجەتتىگىنە تۇبەگەيلى سەندىرگىسى كەلەدى. وسى رەتتە Bioomberg ساۋالداماسىنا تارتىلعان ەكونوميستەردىڭ باسىم بولىگى بانكتىڭ نەگىزىنەن العاندا مەملەكەتتىك وبليگاتسيالاردى ساتىپ الاتىندىعىن اتاپ كورسەتكەن. Spiegel جۋرنالىنىڭ دەرەكتەرى بويىنشا, وبليگاتسيالار ەۋروايماقتاعى ەلدەر ەكونوميكاسىنىڭ كولەمىنە سايكەس ساتىپ الىناتىن بولادى. ساتىپ الۋدىڭ باسىم بولىگى (18 پايىزى) نەمىس قارىزدارىنا, 14 پايىزى فرانتسۋزدارعا, 12 پايىزى يسپاندارعا, 9 پايىزى يتاليالىقتارعا تيەسىلى. باسقا قالعان ەلدەردە بۇل كورسەتكىش 5 پايىزدى قۇرايتىن بولادى.
الدىن-الا ءمالىم بولعانىنداي, ساتىپ الۋ كولەمى ءاربىر ەل قارىزىنىڭ تورتتەن ءبىر بولىگىنەن اسپاۋى ءتيىس.
گرەكيا باعالى قاعازدارى بۇل باعدارلاماعا قاتىستىرىلمايدى. سەبەبى, ولار قويىلعان تالاپقا سايكەس كەلمەيدى.
ەۋروپالىق ورتالىق بانكتىڭ باعدارلاماسى بويىنشا ەلدەردىڭ ۇلتتىق بانكتەرى بولۋى مۇمكىن شىعىنداردىڭ كەم دەگەندە تەڭ جارىمىن ءوز مويىندارىنا الۋعا ءتيىس, دەپ حابارلاعان نەمىس ءباسپاسوزى.
Financial Times گازەتىنىڭ ەسەپتەۋىنشە, ەۋروايماق ەلدەرىنىڭ اينالىمدا جۇرگەن كىرىستىلىگى جوق كەرىسىنشە, شىعىندى سانالاتىن باعالى قاعازداردىڭ كولەمى بۇگىنگى كۇنى رەكوردتىق كورسەتكىشكە جەتىپ, 1,2 تريلليون ەۋرونى قۇراپ وتىر. وسىعان بايلانىستى ساراپشىلار پىكىرىنشە, ەۋرونىڭ دوللارعا قاتىستى باعامى تومەندەي تۇسەتىن بولادى.
ەۋروپالىق بانك اتالعان شەشىمدى قابىلداۋ ساتىندە ەۋرونىڭ باعامى 11 جىلدىق تومەنگى كورسەتكىشتى كورسەتىپ, 1 ەۋرونىڭ قۇنى 1 دوللار 15 تسەنتتى قۇراعان.
دايىنداعان
سۇڭعات ءالىپباي,
«ەگەمەن قازاقستان».
