بۇل جونىندە سۋ رەسۋرستارى جانە يرريگاتسيا مينيسترلىگى مەن وبلىس اكىمدىگى بىرلەسىپ جاساعان كەشەندى جوسپار بار. «قوستاناي سۋ شارۋاشىلىعى» مەكەمەسىنىڭ باسشىسى داۋرەن ابدىقاميتوۆتىڭ ايتۋىنشا, سول جوسپارعا سايكەس 2025-2026 جىلدارى جوعارعى توبىل سۋ قويماسى, 2026-2027 جىلدارى قاراتومار, 2027-2028 جىلدارى امانگەلدى سۋ تورابىندا كۇردەلى جوندەۋ جىلدارى جۇرگىزىلەدى.
جالپى, وڭىردە الدى وسىدان 50-60 جىل بۇرىن سالىنعان, سوڭعىسىنىڭ ءوزىنىڭ ىسكە قوسىلعانىنا شيرەك عاسىردان اسىپ كەتكەن التى سۋ قويماسى بار. بۇگىندە ءبارى قالىپتى جۇمىس ىستەپ تۇرعانىمەن, ەشقايسى بۇعان دەيىن بىردە-ءبىر دۇرىس جوندەۋ كورگەن جوق. بۇل سۋ قويمالارىنىڭ قازىرگى جاعدايى قاناعاتتانارلىق دەپ باعالاعان. الايدا ماماندار نىسانداردىڭ جاعدايى سىن كوتەرمەيتىنىن, ءتىپتى, كەيبىرى توتەنشە جاعدايدىڭ الدىندا تۇرعانىن ايتىپ الاڭداپ وتىر.
ماسەلەن, كوكتەمگى سۋ تاسقىنى كەزىندە قوستانايدىڭ ىرگەسىندەگى امانگەلدى سۋ تورابى ارقىلى 2 ملرد تەكشە مەترگە جۋىق سۋ وتكەن. بۇل – بۇرىن-سوڭدى بولماعان رەكوردتىق كورسەتكىش.
ء«بىز سوڭعى 60 جىلدىڭ ىشىندە ءبىرىنشى رەت بوگەت قۇلاقتارىن تۇگەلدەي كوتەرىپ اشىپ تاستادىق. ەگەر قۇلاق قارىسىپ, اشىلماي قالعاندا نەمەسە تاتتانىپ, ءشىري باستاعان تەمىر بەكىتپەنى بۇزىپ كەتكەندە جاعداي ۋشىعىپ كەتەتىن ەدى. گيدروتەحنيكالىق قۇرىلعىنىڭ ءبىرىنشى قۇلاعى عانا كۇردەلى جوندەۋدەن وتكەن. ونىڭ وزىنە كوپ ۋاقىت ءوتتى. قالعاندارى ىسكە قوسىلعالى اۋىستىرىلعان جوق. ۇزاق جىل پايدالانىلعاندىقتان, كەيبىر بولىكتەرى جارامسىز جاعدايعا جەتتى. بۇل سۋ تورابى 5-6 جىل بۇرىن قايتا جاڭعىرتىلۋعا ءتيىس ەدى. بىراق ءالى كۇنگە دەيىن سول قالپى تۇر. بيىلعى جويقىن سۋ تاسقىنى بىزگە نىساندى قايتا جوندەۋدەن وتكىزۋ كەرەك ەكەنىن كورسەتىپ بەردى. جامان ايتپاي جاقسى جوق, ەگەر مۇنداي تابيعي اپات ەكىنشى رەت قايتالاناتىن بولسا, ونىڭ ارتى نە بولاتىنىنا ەش كەپىلدىك بەرە المايمىن», دەيدى امانگەلدى سۋ قويماسى وندىرىستىك ۋچاسكەسىنىڭ باستىعى بەرىك قارساقباەۆ.
اتالعان نىساننىڭ الىپ قاقپا ءتارىزدى تەمىر قۇلاعىن اشىپ-جاۋىپ تۇراتىن تيەككە جالعانعان قالىڭ سىمنىڭ سىرتقى قاباتى دا ءار جەرىنەن جارىلىپ ارشا-ارشا بولىپ كەتكەن. بۇل ەلەكتر سىمى ۇزىلسە, تيەك تە ىستەن شىعادى. اياق استىنان مول سۋ كەلىپ قالعاندا, بوگەتتىڭ سۋ جىبەرەتىن قۇلاعى اشىلماي قالۋى مۇمكىن.
«بۇل تيەككە توق جەتكىزەتىن سىم ۇزىلەيىن دەپ تۇر, كەز كەلگەن ۋاقىتتا ىستەن شىعىپ قالۋى ابدەن مۇمكىن. سىرتقى قاباتىنا زاقىم كەلگەن. كابەل ءار جەرىنەن جارىلىپ, توتتانىپ جاتىر. سوندىقتان مۇنى دا جەدەل تۇردە اۋىستىرۋ كەرەك. ايتپەسە, اپاتتى جاعدايعا تاپ بولۋىمىز ابدەن مۇمكىن», دەيدى «قازسۋ شارۋاشىلىعى» رمك قوستاناي فيليالىنىڭ باس ەنەرگەتيگى مەيرام ورازالين.
دەگەنمەن ماماندار كوكتەمگى سۋ تاسقىنى وڭىردەگى التى سۋ قويماسىنا ايتارلىقتاي ۇلكەن زيان كەلتىرگەن جوق دەپ وتىر. مىسالى, امانگەلدى سۋ تورابىنىڭ ەرنەۋ بەتوندارىنىڭ ءبارى قازىرشە قاناعاتتانارلىق جاعدايدا تۇر.
«قازىر كوكتەمگى تاسقىن كەزىندە ءتۇبىن سۋ شايىپ كەتكەن تىرەك قابىرعالاردى تاس ارالاس قۇممەن قايتا بەكىتىپ, نىعايتىپ جاتىرمىز. ودان كەيىن قابىرعالاردىڭ جاقتاۋلارىنا بەتون قۇيامىز. مۇنى دا كوكتەمدە سۋ شايىپ كەتكەن. جالپى, كوكتەمگى سۋ تاسقىنى كەلتىرگەن زالالدى جويۋ ءۇشىن وڭىردەگى سۋ قويمالارىنىڭ بارىنە 700 ملن تەڭگە قارجى ءبولىندى. ال كەلەسى جىلدان باستاپ كەزەڭ-كەزەڭىمەن كۇردەلى جوندەۋ جۇمىستارىن قولعا الۋدى كوزدەپ وتىرمىز. ەڭ ءبىرىنشى كەزەكتە جوعارعى توبىل سۋ قويماسى قايتا جاڭعىرتىلادى. ارينە, كوپ قارجى كەرەك. ماسەلەن, ءبىر عانا جوعارعى توبىل قويماسىن باستان-اياق قالپىنا كەلتىرۋگە شامامەن 4,8 ميلليارد تەڭگە قاجەت دەپ جوبالاپ وتىرمىز. ءبىر جىلدان بەرى قوستاناي سۋ قويمالارىندا كوپفاكتورلى زەرتتەۋ جۇرگىزىلىپ جاتىر. بۇل جۇمىس كەلەر جىلى اياقتالادى. سونىڭ نەگىزىندە ستراتەگيالىق نىسانداردىڭ ناقتى جاعدايى, جۇمىس اۋقىمى بەلگىلى بولادى», دەيدى داۋرەن ابدىقاميتوۆ.
وڭىردەگى كەيبىر سۋ قويمالارىنىڭ تۇبىنە قالىڭ لاي تۇنىپ, تايىز تارتا باستاعان. الايدا ماماندار كوكتەمگى سۋ تاسقىنى كەزىندە استى-ۇستىنە شىققان قاراتومار, جوعارعى توبىل ءتارىزدى ءىرى سۋ قويمالارىنىڭ تابانى تازارىپ, 83 پايىزعا دەيىن سۋ جينالعانىن ايتىپ وتىر.
قوستاناي وبلىسى
