فوتو: ن.بايبۋلين
ءىس-شارا ء«وڭىردىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىنداعى ورتالىق ازيا پارلامەنتى مەن وكىلدى بيلىك ورگاندارىنىڭ ءرولى» تاقىرىبىنا ارنالدى. سونداي-اق پالاتا سپيكەرى ورتالىق ازيا ەلدەرى پارلامەنتى پالاتالارىنىڭ باسشىلارىمەن ەكىجاقتى كەزدەسۋلەر وتكىزىپ, وڭىردەگى ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋعا قاتىستى وزەكتى ماسەلەلەردى تالقىلادى.
ماۋلەن اشىمباەۆ فورۋمعا قاتىسۋشىلارعا ءىلتيپات ءبىلدىرىپ, ءوڭىردىڭ جالپى كۇن ءتارتىبىن تالقىلاۋ, ورتاق ماقساتتار مەن مىندەتتەردى ايقىنداۋ جانە وعان بىرلەسىپ قول جەتكىزۋ باعىتىندا مۇنداي الاڭنىڭ ماڭىزى زور ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
«قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى توقاەۆ باۋىرلاس ەلدەر اراسىندا ءتيىمدى ديالوگتى دامىتۋعا جانە سىندارلى ءوزارا بايلانىستى ارتتىرۋعا ۇنەمى باسا ءمان بەرىپ كەلەدى. بۇگىنگى كەزدەسۋ بۇكىل ءوڭىردىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋى جولىندا پارلامەنتتىك ديپلوماتيانىڭ الەۋەتىن پايدالانا وتىرىپ, ءوزارا ديالوگتى نىعايتۋعا ىقپال ەتەتىنى انىق. بىلتىر اقپان ايىندا تۇركىستاندا وتكەن العاشقى فورۋمنان كەيىن ءبىز ىنتىماقتاستىعىمىزدى ارتتىرۋ ىسىندە ايتارلىقتاي جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزدىك. تۇركىستان دەكلاراتسياسى پارلامەنتارالىق بايلانىستاردى نىعايتۋدىڭ بەرىك نەگىزىن قالاپ, ءوزارا قارىم-قاتىناسىمىزدى ودان ءارى دامىتۋدىڭ نەگىزگى باعىتتارىن ايقىنداپ بەردى. سونىڭ اياسىندا ءبىز ەكىجاقتى ساپارلاردى جانداندىرىپ, وڭىردەگى كوپجاقتى ءوزارا ءىس-قيمىلدىڭ جاڭا تەتىكتەرىن ىسكە قوستىق. حيۋاداعى بۇگىنگى فورۋم دا پارلامەنتارالىق ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋعا تىڭ سەرپىن بەرەدى دەپ سەنەمىن», دەدى سەنات توراعاسى.
سونىمەن قاتار ماۋلەن اشىمباەۆ قازىرگى تاڭدا جاڭا سىن-قاتەرلەردى بىرلەسىپ ەڭسەرۋدىڭ ماڭىزدى ەكەنىنە نازار اۋداردى. ناقتى ايتقاندا, ول كەزدەسۋگە قاتىسۋشىلاردى ءوڭىردىڭ ەكونوميكالىق ءوسۋى, ورنىقتى دامۋ ماقساتتارىن ىسكە اسىرۋ جانە ادام كاپيتالىن دامىتۋ جولىندا كۇش جۇمىلدىرۋعا شاقىردى.
پالاتا توراعاسى ءوڭىردى دامىتۋدىڭ ماڭىزىنا دا نازار اۋدارىپ, جەرگىلىكتى وكىلدى ورگاندار دەڭگەيىندە, سونداي-اق, تسيفرلاندىرۋ جانە جاساندى ينتەللەكت سالاسىندا ىنتىماقتاستىقتى كەڭەيتۋ قاجەت ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
«دامۋدىڭ ينتەگراتسيالانعان مودەلىن قالىپتاستىرۋ – بارشامىز ءۇشىن ورتاق مىندەت. بۇل جولداعى باستى ماقساتىمىز ورتالىق ازيا تۇرعىندارىنىڭ ءومىر ءسۇرۋ دەڭگەيىن ارتتىرۋ ەكەنى ءسوزسىز. وسىعان بايلانىستى بىرلەسكەن جۇمىسىمىزدى بىرنەشە باعىتتا جالعاستىرۋدىڭ ماڭىزى زور دەپ ەسەپتەيمىن. ءبىرىنشى – ەكونوميكالىق دامۋ جانە ىنتىماقتاستىق. ورتاق ەكونوميكالىق كەڭىستىكتى دامىتۋ, ساۋدا-ساتتىقتى كەڭەيتۋ جانە ونەركاسىپ كووپەراتسياسىن كۇشەيتۋ ءۇشىن قۇقىقتىق بازا قالىپتاستىرۋ ءىسىن جالعاستىرۋدىڭ بەرەرى مول. ەكىنشى – بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ ورنىقتى دامۋ ماقساتتارىن ىسكە اسىرۋ. سۋ رەسۋرستارىن ءتيىمدى پايدالانۋ – وڭىردەگى بارلىق ەل ءۇشىن وزەكتى ماسەلە. بۇل رەتتە ءبىز گيدروەنەرگەتيكالىق نىسانداردى بىرلەسىپ سالۋ جانە سۋ-ەنەرگەتيكالىق كونسورتسيۋمىن قۇرۋ جونىندەگى باستامالاردى قولدايمىز. ءۇشىنشى – ادام كاپيتالىن دامىتۋ. اتالعان باعىت – مەملەكەتتەرىمىزدىڭ باسشىلارى ماقۇلداعان وڭىرلىك ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ جونىندەگى جول كارتاسىندا ايقىندالعان باسىم مىندەتتەردىڭ ءبىرى. ءتورتىنشى – جەرگىلىكتى وكىلدى ورگاندار دەڭگەيىندە ءوزارا ءىس-قيمىلدى كەڭەيتۋ. بەسىنشى – تسيفرلاندىرۋ جانە جاساندى ينتەللەكتتى دامىتۋ سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى ارتتىرۋ», دەدى ماۋلەن اشىمباەۆ.
سونداي-اق فورۋمنىڭ اشىلۋىندا وزبەكستان ولي ءماجىلىسى سەناتىنىڭ توراعاسى تانزيلا نارباەۆا, قىرعىزستان جوگوركۋ كەنەشىنىڭ توراعاسى نۇرلانبەك شاكيەۆ, تاجىكستان مادجليسي نامويانداگون مادجليسي ولي توراعاسى ماحمادتوير زوكيرزودا, تۇرىكمەنستان مەدجليسى ەكونوميكالىق ماسەلەلەر جونىندەگى كوميتەتىنىڭ توراعاسى گۋۆانچمىرات اگاەۆ جانە بۇۇ باس حاتشىسىنىڭ ورتالىق ازيا بويىنشا ارنايى وكىلى كاحا يمنادزە ءسوز سويلەدى.
ءىس-شارا اياسىندا ءتۇرلى تاقىرىپتارعا ارنالعان پانەلدىك سەسسيالار دا ءوتتى. وندا قاتىسۋشىلار پارلامەنتارالىق كوميسسيالار مەن دوستىق توپتارىنىڭ قىزمەتىن ودان ءارى جانداندىرۋ, وڭىرلەردى دامىتۋ باعدارلامالارىنىڭ ىسكە اسىرىلۋىن باقىلاۋ ماقساتىمەن جەرگىلىكتى جەرلەردە وكىلدى بيلىك ورگاندارىنىڭ ءوزارا ءىس-قيمىلىن كەڭەيتۋ جانە نەگىزگى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ماسەلەلەردى شەشۋگە پارلامەنتتەردەگى ايەل دەپۋتاتتار مەن جاستاردىڭ قاتىسۋىن ارتتىرۋ ماسەلەلەرىن تالقىلادى.
پانەلدىك سەسسيالارعا قازاقستان پارلامەنتى سەناتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى جاقىپ اسانوۆ, سەنات دەپۋتاتتارى ءالي بەكتاەۆ, دارحان قىدىرالى, ايگۇل قاپباروۆا, الىشەر ساتۆالديەۆ, ءماجىلىس دەپۋتاتى اينا ءمىسىرالىموۆا جانە اقتوبە وبلىستىق ءماسليحاتىنىڭ توراعاسى گۇلقاسيما سۇيىنتاەۆا قاتىستى.
سونداي-اق فورۋم كەزىندە ورتالىق ازيا ەلدەرى پارلامەنتتەرى اپپاراتتارى باسشىلارىنىڭ ءبىرىنشى وتىرىسى ءوتتى. وعان ەلىمىزدىڭ اتىنان قازاقستان پارلامەنتى سەناتى اپپاراتىنىڭ باسشىسى ماكسيم سپوتكاي قاتىستى.
ماۋلەن اشىمباەۆ فورۋم الاڭىندا وزبەكستان رەسپۋبليكاسى ولي ءماجىلىسى سەناتىنىڭ توراعاسى تانزيلا نارباەۆامەن كەزدەستى. سۇحبات كەزىندە پارلامەنتارالىق ىنتىماقتاستىقتى كەڭەيتۋ, ونەركاسىپ, ترانزيتتىك-كولىك ينفراقۇرىلىمى, ساۋدا جانە ەنەرگەتيكا سالاسىنداعى كووپەراتسيالىق بايلانىستاردى دامىتۋ ماسەلەلەرى تالقىلاندى. تاراپتار الەمدە قالىپتاسقان قازىرگى احۋال مەن جاڭا سىن-قاتەرلەردى ەسكەرە وتىرىپ, ەكى مەملەكەتتىڭ سۋ-ەنەرگەتيكالىق قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ باعىتىنداعى كەشەندى ءوزارا ءىس-قيمىل ماسەلەلەرىنە دە توقتالدى.
سونىمەن بىرگە ماۋلەن اشىمباەۆ قىرعىزستان جوگوركۋ كەنەشىنىڭ توراعاسى نۇرلانبەك شاكيەۆپەن كەزدەستى. وندا ورتاق وزەكتى ماسەلەلەرگە ءمان بەرىلدى. اتاپ ايتقاندا, تسيفرلاندىرۋدى, ينۆەستيتسيالىق ىنتىماقتاستىقتى, سۋ-ەنەرگەتيكا سالاسىنداعى جانە حالىقارالىق ۇيىمدار اياسىنداعى ءوزارا ءىس-قيمىلدى دامىتۋ تۋرالى ءسوز بولدى.
ءوز كەزەگىندە باۋىرلاس ەلدەر پارلامەنتتەرى پالاتالارىنىڭ باسشىلارى قازاقستانمەن ىنتىماقتاستىق ديناميكاسىن جوعارى باعالادى. ولار ورتالىق ازيا ەلدەرى پارلامەنتتەرى دەپۋتاتتارىنىڭ بىرلەسكەن سىندارلى جۇمىسى ستراتەگيالىق ءوزارا ءىس-قيمىلدى نىعايتۋعا وڭ ىقپالىن تيگىزەتىنىنە سەنىم ءبىلدىردى.
