قازاقستاندىق مازمۇن – ەل مۇددەسى

كەشە پرەمەر-مينيستر كارىم ءماسىموۆ اتىراۋ وبلىسىندا بولدى ۇكىمەت باسشىسى الدىمەن “اتىراۋ” ساۋىقتىرۋ كەشەنىندە وتكەن “نۇر وتان” حدپ-نىڭ ء“بىز كوشباسشىمەن بىرگەمىز” اتتى فورۋمىنا جانە مەكتەپ تۇلەكتەرىنىڭ “اقجەلكەن-2010” شاراسىنا قاتىستى. ۇبت قورىتىندىسى بويىنشا ءجۇز باللدان جوعارى جيناپ, مەكتەپتى ۇزدىك بىتىرگەن تۇلەكتەرمەن كەزدەستى. بيىل اتىراۋلىق مەكتەپ ءبى­تىرۋ­شىلەر اراسىنان ج.مول­دا­عا­ليەۆ اتىنداعى دارىندى بالا­لار­عا ارنالعان وبلىستىق “دارىن” مەكتەپ-ينتەرناتىنىڭ تۇلەگى اي­جامال ەرعاليەۆا 125 بالل جيناپ, وتە جوعارى ناتيجەگە قول جەت­كىز­گەن ەدى. وعان ۇكىمەت باسشىسى كا­رىم ءماسىموۆ “التىن بەلگى” مەن اتتەستات تاپسىردى. بيىل وڭىردە 74 تۇلەك “التىن بەلگى”, 41 وقۋشى “ۇزدىك اتتەستات” يەگەرى اتاندى. سول تۇلەكتەر اتىنان ءسوز العان جاقسىلىق نۇرماحانوۆ ءوز قاتارلاستارىمەن بىرگە تاۋەلسىز قازاقستاندى گۇلدەنگەن جانە بو­لاشاعى زور مەملەكەتكە اينال­دى­رۋعا اتسالىساتىنىن اتاپ ءوتتى. – قازىر جوعارى تەحنولوگيا مەن دامىعان يننوۆاتسيانىڭ ءداۋىرى. ءبىزدىڭ ەلىمىز دە جاڭا ءداۋىر تالابىمەن وركەندەپ, ەكونو­مي­كا­سى قارقىن الىپ كەلەدى. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ وسى ورايدا الدىمىزدا تۇرعان ايقىن ماق­سات­تار مەن مىندەتتەردى ايقىنداپ بەر­دى, – دەدى كارىم قاجىم­قان­ ۇلى اتىراۋلىق تۇلەكتەردى مەكتەپ ءبىتىرۋ قۋانىشىمەن قۇتتىقتاپ. – ءبىزدىڭ ەلىمىز الەمدىك دەڭگەيدەگى ءبىلىم ساپاسىن جەتىلدىرۋدى ءبىرىنشى ورىنعا قويىپ وتىر. ەلىمىز ين­دۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ جولىنا ءتۇستى. وسى باعدارلاما اياسىندا اتىراۋدا 4 ءىرى كاسىپورىن ىسكە قوسىلماق. بۇل – جاڭا جۇ­مىس ورنى, جاس ماماندارعا سۇرا­نىس. داعدارىستان كەيىنگى دامۋعا بەت العان ەلىمىز ءۇشىن باستى قۇندىلىق – باسەكەگە قابىلەتتى ۇلت. ءبارىمىز بارلىق ماقساتتى جۇمىستاردى ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆپەن, “نۇر وتان” پارتياسىمەن بىرگە ىسكە اسىرامىز. بۇدان كەيىن كارىم ءماسىموۆ 2005 جىلى قۇرىلعان “كاسپيان تەح­نيكال رەسۋرسەس” وقۋ ورتالى­عى­نىڭ جۇمىسىمەن تانىستى. وقۋ ورتالىعىنىڭ قىزمەتى –مۇناي-گاز سەكتورىندا جۇمىس جاساۋ ءۇشىن كادرلاردى قايتا دايىندىقتان وتكىزۋ. قازاقستانداعى جالعىز مامانداندىرىلعان ورتالىقتىڭ جالپى اۋماعى –540 شارشى مەتر, 10 انگارى بار. وقىتۋ 14 مامان­دىق بويىنشا جۇرگىزىلەدى. ۇكىمەت باسشىسى وقۋ ورتالىعىنان ار­نايى كۋرس بىتىرۋشىلەرگە “جول كار­تاسى” مەملەكەتتىك باعدار­لا­ما­سى اياسىندا تەحنيكالىق مامان­دىق­تاردىڭ سەرتيفيكاتتارىن تابىس ەتتى. پرەمەر-مينيستر كاسپي تەڭىزىنىڭ قازاقستاندىق بولىگىن يگەرۋگە ءتۇرلى قىزمەت كورسەتەتىن وزەن پورتىندا دا بولدى. وزەن پورتى 1964 جىلى قۇرىلعان بولا­تىن. 2008 جىلى “ىسكەر” كونسورتسيۋمىنا باسقارۋعا بەرىلدى. قازىرگى ۋاقىتتا پورت اۋماعىندا قازاقستاندىق “ىسكەر” جانە يتا­ليالىق “Skema” كومپانيالارى­مەن بىرلەسە “قاشاعان” كەنىشى ءۇشىن 12 ءمودۋلدى عيماراتتى داي­ىن­­داۋ, قۇراستىرۋ, تاسىمالداۋ ءجو­نىن­دە بىرلەسكەن جوبا ىسكە اسى­رىلۋدا. وعان تاپسىرىس بە­رۋشى – ادجيپ قكو كومپانياسى. نىسان­دا جۇمىس جاساۋعا تارتىل­عان 1000 ادامنىڭ 964-ءى جەرگىلىكتى ماماندار. وڭىردەگى بالىق ونەركاسىبىنىڭ كوشباسشىسى سانالعان “اتىراۋ­با­لىقتى” مەملەكەت يەلىگىنە قاي­تارۋ ۇدەرىسى اياقتالىپ كەلەدى. وسى كاسىپورىن نەگىزىندە ەندى “جايىق بالىق” كاسىپورنىن قۇرۋ جوسپا­رى بار. پرەمەر-مينيستر بالىق وڭدەۋ كاسىپورنىن دامىتۋعا قول­داۋ بولاتىنىن ايتا كەلىپ, جاي­ىق وزەنىنىڭ ارناسىن قالپىنا كەلتىرۋ رەسەي ارقىلى شەشىلەتىن ماسەلە. رەسەي ۇكىمەتىنىڭ باس­شى­سىمەن كەزدەسۋدە بۇل ماسەلەنى كوتە­رەتىن بولامىن. ەكىنشىدەن, بالىق پەن قارا ۋىلدىرىقتى تاسى­مالداۋدا كونتراباندا بارىن بىلەمىز. اسىرەسە, بۇعان قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى تاراپىنان قاتى­سى بارلار بولسا, ولار ەندى قاتاڭ جازالانادى. بۇل ماسەلەنى باقىلاۋعا الىپ, كونتراباندانى جويامىز, – دەدى. وبلىسقا جۇمىس ساپارى بارى­سىندا كارىم ءماسىموۆ “الماگۇل” شاعىن اۋدانىندا مەديتسينا قىز­مەتكەرلەرى مەن مۇعالىمدەرگە جاڭا پاتەردىڭ كىلتىن تابىس ەتتى. جاڭا باسپاناعا قول جەتكىزگەندەردىڭ ءبىرى جۇماجان ەلەۋسىزوۆا “بۇگىنگى قۋا­نىشىمدا شەك جوق. بيۋدجەت قىز­مەت­كەرلەرىنە, تۇرمىسى تومەن وت­با­سىلارىنا الەۋمەتتىك قولداۋ كور­سە­تىپ وتىرعان ەلباسىنا راح­مەت” دەدى قۋانىشىن جاسىرا الماي. مۇنايلى اتىراۋدا سالىنىپ جاتقان ءىرى نىساننىڭ ءبىرى – اد­جيپ قكو كومپانياسىنىڭ مۇناي جانە گازدى كەشەندى دايىندايتىن “بولاشاق” قوندىرعىسى. ۇكىمەت باس­شىسى كەشەندى ارالاپ, مۇناي مەن گاز دايىنداۋ قوندىرعى­لارى­مەن تانىستى. بۇل قوندىرعى مۇ­ناي مەن گازدى حالىقارالىق رى­نوك­قا شىعاراتىن مۇناي قۇبىر­لا­رىمەن تاسىمالداۋ ءۇشىن دايىن­داۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. “بولاشاق” زاۋىتىنىڭ قۇرى­لى­سىمەن تانىسقان سوڭ كارىم ءما­سىموۆ كەلىسىم مىندەتتەمەلەرىن ساقتاۋ, ينفراقۇرىلىم جوبالا­رىن جۇزەگە اسىرۋ, ادجيپ قكو, نكوك, “تەڭىزشەۆرويل” كومپا­نيا­لارىنىڭ ەكولوگيالىق قاۋىپ­سىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋگە قاتىسى تۋرالى ماسەلەلەردى تالقىلاعان كە­ڭەس وتكىزدى. وندا اتىراۋ وبلى­سىنىڭ اكىمى بەرگەي رىسقاليەۆ ءبىرىنشى كەزەكتە ايماقتىڭ ەكولو­گيا­لىق جاعدايىنا بايلانىستى نەعۇرلىم وتكىر ماسەلەلەردى اتا­دى. وكىنىشكە قاراي, كوپتەگەن مۇناي كومپانيالارى تابيعات قورعاۋ شارالارىن ىسكە اسىرۋدا وزدەرىنىڭ تىكەلەي مىندەتتەرىن ورىنداۋعا تولىق ق ۇلىقتى ەمەس. سونداي-اق, وبلىس اكىمىنىڭ اتاپ وتكەنىندەي, شەتەلدىك كومپا­نيا­لار تاراپىنان الەۋمەتتىك ينفرا­قۇرىلىم جوبالارىن جۇزەگە اسىرۋدا دا ەلەۋلى پروبلەمالار كەزدەسەدى. پرەمەر-مينيستر كارىم ءماسىموۆ شەتەلدىك كومپانيالار باسشىلارىنا قازاقستاندىق ماز­مۇندى ارتتىرۋ ماڭىزىن ەسكەرتە وتىرىپ, ء“بىز قازاقستاندىق ءمۇد­دەنى بارىنەن جوعارى قويامىز. ءبىز قازاقستاندىق جۇمىسشى مۇددەسىن قورعايمىز. قازاقستاندىق جۇمىس­شىلار شەتەلدىكتەرمەن بىردەي جالاقى الۋى ءتيىس. بۇل ۇنەمى با­قىلاۋدا بو­لادى” دەدى. وسىعان وراي حابار­لاما جاساعان نكوك كونسور­تسيۋمى­نىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى پەر وففان بيىلعى 6 ايدا 600 قازاقستاندىق تۇراقتى جۇمىسقا تارتىلعانىن, سوعان وراي 50 شەت­ەلدىك قىزمەتتەن قىسقارتىلعانىن جەتكىزدى. ال “تەڭىزشەۆرويل” باس­شىسى تودد لەۆي سوڭعى 4 جىلدا ەڭبەكاقى 70 پايىزعا كوتەرىلىپ, ەندى ەڭبەكاقى تولەۋ جۇيەسى باتىس ەلدەرىنىڭ ادىسىنە نەگىزدەلەتىنىن ءمالىم ەتتى. پرەمەر-مينيستر جۇمىس ساپارى بارىسىندا اتىراۋ جىلۋ-ەلەكتر ورتالىعىن جاڭعىرتۋ, تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنا ارنالعان جەڭىل پانەل شىعارۋ زاۋىتىنىڭ, سونىمەن بىرگە, مەديتسينالىق ءبىر رەتتىك شپريتس شىعارۋ زاۋىتىنىڭ جۇمىسىمەن, سارايشىق تاريحي-مەموريالدىق تاريحي كەشەنىنە قاراستى ارحەولوگيالىق قازبا ور­نىمەن تانىستى. يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق باعدارلامانىڭ ىسكە اسىرىلۋىنا وڭ باعا بەردى. جولداسبەك شوپەعۇل.