بەس قۇرلىقتىڭ باسىن قوسقان باسەكە

الىستاعى اۋستراليا قىزىققان دودا

بيىلعى بەسىنشى مارتە الاۋى تۇتا­نىپ, الەمدى وزىنە قاراتقان ازيا­داعى ايتۋلى الامانعا العاش رەت بارلىق قۇر­لىق ەلدەرىنەن سپورتشىلار جينالدى. ەڭ قىزىعى, كەيبىر ەلدەر بۇل ويىندارعا تۇڭعىش رەت قاتىسىپ وتىر. ءتىپتى سوناۋ ەكۆاتوردىڭ ەتەگىندەگى ماڭگى جاسىل تروپيكادان جەتكەن اۋستراليا وكىلدەرى ەڭ قاشىقتان كەلگەندەر دەپ تانىلدى.

قىسقاسى, ۇلى دالا توسىندەگى «كوش­پەلىلەر وليمپياداسىندا» ءتۇبى ءبىر تۇركى جۇر­تى عانا ەمەس, بار قۇرلىقتىڭ بالاسى تۇگەل باس قوستى.

بۇل دودا بارىسىندا سپورتشىلاردىڭ بابى عانا ەمەس سىرتتان كەلگەن كورەرمەن, تۋريست, سپورتشىلارعا دا كورسەتىلەر قىزمەت, سەرۆيس ساپاسى دا سىنالماق. سول سەبەپتى قازىر استانادا دارىگەر, پوليتسەي, ۇلتتىق ۇلان, تازالىقشىلاردان بولەك, بارلىعى 1 300 ۆولونتەر ەرىكتى تۇردە قىزمەت اتقارىپ ءجۇر. ولار بىرنەشە ءتىل مەڭگەرگەن. سونداي-اق باق-قا ارنالعان اككرەديتاتسياعا جالپى 64 ەلدەن 1 185 ءوتىنىم كەلىپ تۇسكەن. ولاردىڭ قاتارىندا CNN, BBC, Euronews, CCTV, Rai, CBC TV, Balkan Trip TV, TRT Türk تەلەارنالارى, National Geographic, Agence-France Presse (كانادا), Lonely Planet, Nikkei Asia جانە باسقا دا ءىرى باق وكىلدەرى بار. ميلليونداعان اۋديتورياسى بار بلوگەرلەر دە الەمدىك جارىستى ناسيحاتتاۋعا كىرىسىپ-اق كەتتى. ياعني استاناعا الەم كوز تىگىپ وتىر دەپ ايتۋعا تولىق نەگىز بار.

انكارادان استاناعا – اۆتوبۋسپەن!

ناسيحات دەمەكشى, 1983 جىلعى ەسكى اۆتوبۋسپەن سوناۋ تۇركيادان قازاق جەرىن بەتكە العان باۋىرلار دا ەلورداعا كەلىپ جەتتى. ولار الەۋمەتتىك جەلى ارقىلى ەلىمىزدى جاھانعا كورسەتىپ, كوشپەلىلەر ويىن­دارىنىڭ كورىگىن وزدەرىنشە قىز­دىرىپ-اق جاتىر. ولارمەن بىرگە گۇنەش ەسىمدى بالاسى مەن «انادولى» اقپارات اگەنتتىگىنىڭ ءتىلشىسى جانە ەرىپ ءجۇر.

تۇركيانىڭ انكارا قالاسىنان استا­ناعا اۆتوبۋسپەن شىققان بۋراك پەن يديل ەسىم­دى ەرلى-زايىپتىلار 5400 شاقىرىم جول­­دى ارتقا تاستاپ, ويىنداردى كورۋگە كە­لىپ وتىر.

«قازاقستاننىڭ دالاسى بايتاق ەكەن. ءبىر قالادان كەلەسى قالاعا جەتۋدىڭ ءوزى اجەپ­تاۋىر ۋاقىت الدى. دەسە دە, دالاعا كوز تاستاپ, جولدا كەزدەسكەن اڭ-قۇسقا قا­راپ, قازاق حالقىنىڭ ەركىندىگىن, قوناق­جاي­لىلىعىن سەزىنە تۇستىك. كولىگىمىز بۇزى­لىپ, قيىندىقتار تۋعان كەزدە جەرگىلىكتى جەر­دىڭ اكىمدىك وكىلدەرى قۇراق ۇشىپ, قو­ناق­­جايلىق تانىتىپ, جەدەلدەتىپ كو­مەك­تەرىن كورسەتىپ جاتتى», دەيدى يديل دۋران.

بۋراكتىڭ ايتۋىنشا, بۇل ساپار ونىڭ وتباسى ءۇشىن ەڭ ۇزاق ساياحات بولىپتى. كوشپەلىلەر ويىنى اياقتالعان سوڭ دا ءبىزدىڭ ەلدىڭ ءار ءوڭىرىن, قالالارىن اسىقپاي ارالاپ شىعۋعا بەكىنىپ وتىر.

«بۇل ساپاردىڭ ماڭىزى زور. ءبىزدىڭ بابالارىمىز كوشپەلى بولعان, قانشاما شا­قىرىم جولدى اتپەن ءجۇرىپ وتكەن. ونىڭ قاسىندا اۆتوبۋسپەن جولعا شى­عۋىمىز تۇككە دە تۇرمايدى. كوشپەلى حالىق­تىڭ ۇرپاعى بولعان سوڭ ارنايى سايا­حات ۇيىم­داستىرىپ, پاتريوتتىق رۋحى­مىز­دى كو­تەر­گىمىز كەلدى», دەدى بۋراك دۋران.

بۋراكتىڭ وتانداسى, دۇنيەجۇزى­لىك ەتنوسپورت كونفەدەراتسياسىنىڭ پرەزي­دەنتى ءبىلال ەردوعان دا استانا­­دا­عى V دۇنيەجۇزىلىك كوشپەلىلەر ويىن­­دا­رىنىڭ اشىلۋ سالتاناتىنا قاتىس­تى. سالتاناتتى ساتتە ءسوز تىزگىنى وزىنە كەلگەندە بۇل ءىس-شارانى تەك ءداستۇرلى سپورت تۇرلەرىن بىرىك­تىرۋ ءۇشىن عانا ەمەس, الەمگە ورتاق مادەني مۇرامىزدى ساقتاپ قالۋعا, ونى بولاشاق ۇرپاققا تابىستاۋعا بەل بۋعانىمىزدى كورسەتەتىن ماڭىزدى وقيعا دەپ باعالادى.

– قازاقستان كوشپەلىلەر ويىندارىن ۇيىمداستىرۋعا كوپ كۇش جۇمسادى. بۇل قازاق حالقىنىڭ كۇش قۋاتىن, داستۇرگە دەگەن ادالدىعىن ايقىن كورسەتتى. استانادا ۇلى دالا ۇرانىمەن وتەتىن بۇل قۇندى ءىس-شارا تەك سپورتسۇيەر قاۋىمنىڭ عانا ەمەس, بارلىق ەلدىڭ, اسىرەسە تۇركيا مەن قازاقستاننىڭ جاڭا دوستىققا, ىنتىماقتاستىققا, مادەني الماسۋعا سەرپىن بەرەتىنىنە نىق سەنەمىن», دەگەن ءبىلال ەردوعان مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆقا العىسىن ءبىلدىردى.

تۇركى ەلدەرىنىڭ تىلەگى

سونداي-اق ەلىمىزگە قاراتىپ جىلى لەبىزىن بىلدىرگەندەردىڭ قاتارىندا تۇركى مەملەكەتتەرى ۇيىمىنىڭ باس حاتشىسى كۋبانىچبەك ومىراليەۆ تە بار. ول ­ويىندار قارساڭىندا تۋريزم جانە سپورت ءمينيسترى ەربول مىرزابوسىنوۆپەن بولعان كەزدەسۋدە تۇركى مەملەكەتتەرى ۇيىمىنا مۇشە ەلدەر اراسىنداعى تۋريزم جانە سپورت سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋعا مۇددەلى ەكەنىن جەتكىزدى.

ەلىمىزگە ەرەكشە ىقىلاس تانىت­قانداردىڭ قاتارىندا كورشى قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك حاتشىسى سۇيۇنبەك قاسمامبەتوۆ تە قازاقستان ءۇشىن تاقىم قىسىپ وتىرعانىن ايتادى. ويتكەنى ول وسى ويىنداردى العاش وتكىزگەن ەلدىڭ وكىلى رەتىندە ۇيىمداستىرۋ جۇمىستارىنىڭ وڭايعا سوقپايتىنىن باعامداسا كەرەك.

«باۋىرلاس, ءبىر تۋعان قازاق ەلى, قازاق تۋعاندار بۇل ءىس-شاراعا بارىنشا تىڭعىلىقتى دايىندالدى, ۇيىمداستىرۋ جۇمىستارىن جوعارى دەڭگەيدە جۇرگىزدى. ءبىز ءبارىمىز باس بىرىكتىرىپ, دۇنيە جۇزىنە كوشپەلىلەر مادەنيەتىن, تۇركى مادەنيەتىن ناسيحاتتاپ جاتىرمىز. ونى بۇقارالىق سپورت ارقىلى ايگىلەيمىز», دەيدى قىرعىز­ستاننىڭ مەملەكەتتىك حاتشىسى.

س.قاسمامبەتوۆتىڭ ايتۋىنشا, كەزىندە كوپتەگەن ويىنعا كوشپەلى جۇرت كۇندەلىكتى جاتتىعۋ رەتىندە قاراسا, كەيىنىرەك بۇل ويىندار تۇركى دۇنيەسىنە كەڭ تاراعان ورتاق ويىندارعا اينالعان. «باۋىرلاس قازاق ەلىمەن بىرگە دەمىمىزدى ىشكە تارتىپ, قاتىسۋشىلار ىنتىماقتا بولسا ەكەن, ىمىراسىز سايىسسا ەكەن دەيمىز, ويىنداردىڭ جوعارى دەڭگەيدە ءوتۋىن تىلەيمىز», دەيدى سۇيۇنبەك قاسمامبەتوۆ.

استانا تورىندەگى V دۇنيەجۇزىلىك كوشپەلىلەر ويىندارىنىڭ اشىلۋ سالتاناتىنا كۋا بولعان قازاقستان باس رەداكتورلار كلۋبىنىڭ توراعاسى, سەنات دەپۋتاتى بيبىگۇل جەكسەنباي «استانا ارەنا» ستا­ديونىندا ۇسىنىلعان قويىلىم­دار ارقىلى الەمگە ەلىمىزدىڭ مادەني مۇرا­سىن, مەملەكەت دامۋىنىڭ ماڭىزدى بەلەس­تەرىن كورسەتە العانىمىزدى اتاپ ءوتتى.

«كوشپەلىلەر ويىندارى وسىدان 10 جىل بۇرىن قىرعىز ەلىنىڭ باستاماسىمەن قولعا الىنىپ, ءۇش رەت سول ەلدە, سوسىن تۇركيادا وتكىزىلىپ, ەندى ەلىمىزدە جالعاسىن تاپتى. الەمدە وسىنداي اۋقىمدى دەڭگەيدە ۇلتتىق سپورت تۇرلەرىنەن ءىرى دودا بۇرىن-سوڭدى بولماعان. سوندىقتان شىعار الىستاعى اۋستراليا, ارگەنتينا, امەريكانى ايتپاعاندا, افريكانىڭ اتىن عانا ەمىس-ەمىس ەستىگەن ەلدەردىڭ كوماندالارى تۋرا ماعىناسىندا ات ارىتىپ ەلوردامىزعا جەتكەنى. ءتۇرى, ءدىلى, ءدىنى بولەك بەس قۇر­لىقتىڭ وكىلدەرىن قوسقان مۇنداي حالىقارالىق سايىستى مەملەكەت باسشىسى ايتپاقشى, راسىندا كوشپەلىلەر وليمپياداسى دەۋگە تولىق نەگىز بار», دەيدى سەناتور.

امەريكالىق كوۆبويلاردىڭ العاشقى قادامى

جالپى, كەز كەلگەن ىرگەلى ءىس العاشقى قادامنان باستالاتىنى زاڭدىلىق. وسىن­داي اۋقىمدى سپورتتىق ءىس-شارالار ارقىلى كوپشىلىكتىڭ كوڭىلىنەن شىق­قان كەي سپورت تۇرلەرى بولاشاقتا وليم­پيالىق باعدارلاماعا ەنگىزىلىپ جاتسا نەسى ايىپ. تۇركى ەلدەرىنىڭ بۇل باس­تاماسىن دالالىق بولمىسقا ءتان ويىنداردى الەمدىك ارەناعا شىعارۋ جولىندا جاسالىپ جاتقان العاشقى قادامدار دەپ قابىلداعانىمىز ءجون-اق.

وسى ويىنداردىڭ ناسيحاتىنىڭ ارقاسى شىعار, مۇحيت اسىپ, اقش-تىڭ كوۆبويلار كومانداسى دا استانادان تابىلدى. نيك ۋيللارد ەسىمدى اتقۇمار ازامات باستاعان امەريكالىقتار كوشپەلىلەر ويىندارىنا وسىمەن ءۇشىنشى رەت قاتىسىپ وتىر. ال قازاقستانعا العاش اياق باسىپتى.

«مەنى ورتالىق ازيانىڭ, اسىرەسە قازاقستان مەن قىرعىزستاننىڭ مادە­نيەتى ۇنەمى قىزىقتىراتىن. سوندىقتان كوشپەلىلەر ويىندارىنا قاتىسۋ مۇم­كىن­دىگىن جىبەرمەۋگە تىرىستىم. بۇل مەن ءۇشىن ۇلكەن مارتەبە, ويىنعا ۇزاق دا­يىن­دالىپ, وسى ءساتتى تاعاتسىزدانا كۇتتىم», دەيدى نيك ۋيللارد.

قانشا جەردەن ات قۇلاعىندا ويناعان كوۆبوي بولعانىمەن, ناعىز كوشپەلى جۇرتقا ءتان كوكپارعا كەلگەندە كىمنىڭ بولسا دا جۇرەكسىنەتىنى راس. جەڭىستەن ءۇمىتتى بولسا دا, امەريكالىقتار بويدا ءبارىبىر قوبالجۋ بارىن جاسىرمادى. كوك­پار­دان اقش كومانداسىنىڭ قۇرا­مىن­دا 7 ويىنشى بار. كەيبىرى العاش رەت سەركە ۇستاعالى تۇر. سونىڭ ءبىرى – ۋيلل گرانت.

«مەن بۇرىن كوكپار تارتىپ كورمە­گەنمىن. كوماندالاستارىمنىڭ ءبىرازى العاش رەت ويناعالى وتىر. دەگەنمەن ويىن ەرەجەسىن بىلەمىز, قيىن ەمەس سياقتى. بۇعان دەيىن كوكپارعا ۇقساس ويىندارعا قاتىسقانبىز. ونىڭ ۇستىنە اتقا ءمىنۋ, شابۋدان حابارىمىز بار», دەيدى ۋ.گرانت.

وسىلايشا, كوشپەلى مادەنيەتتى, دالا حالىقتارىنىڭ ناعىز كۇش پەن ەپتىلىكتىڭ, اقىل مەن ايلانىڭ ۇيلەسىمدىلىگىن تالاپ ەتەتىن ۇلتتىق سپورت تۇرلەرىن دوڭ­گەلەنگەن دۇنيەگە تاعى ءبىر مارتە تانىتىپ, جاھان نازارىن وزىنە اۋدارتاتىن دۇنيەجۇزىلىك دودانىڭ بۇگىن ءۇشىنشى كۇنى ءوتىپ جاتىر.

ايتپاقشى, بەسىنشى مارتە وتكى­زىلىپ جاتقان ويىنداردىڭ اشىلۋ ءراسىمىن الەمنىڭ 19 تەلەارناسى كورسەتتى. قازاقستان ما­دە­­نيەت جانە اقپارات مينيسترلىگىنىڭ قولداۋىمەن كوشپەلىلەر ويىندارى تاريحىندا مۇنداي حالىقارالىق دەڭگەيدە اۋقىمدى تەلەحابار تاراتۋ العاش رەت ءبىزدىڭ ەلدە قولعا الىندى.