كوللاجدى جاساعان زاۋرەش سماعۇل, «EQ»
ادەبي ساۋالدامامىزدىڭ كەزەكتى قوناعى – جازۋشى-دراماتۋرگ نۇرعالي وراز. ءداستۇرلى سۇراق: نە جازىپ ءجۇرسىز؟
– ادەتتە نە جازىپ جۇرگەنىڭ تۋرالى ايتۋ قيىن. سەبەبى, كوڭىلدە ءبىر كۇمان تۋادى. جاڭا شىعارمانىڭ وقيعاسى قالاي ءوربىپ, قالاي اياقتالاتىنىن كەيدە ءوزىڭ دە بىلمەيسىڭ. سەن ەمەس, قالامنىڭ ءوزى جازىپ وتىرعانداي كۇي كەشەتىن كەزدەرىڭ دە بولادى. بۇل, ارينە, جاقسى. قالامگەر كۇتپەگەن اسەر, تىلسىم وي تۇيسىك ارقىلى كەلەدى.
مەنىڭشە, ءاربىر قالامگەر جاڭا شىعارماسىن جازۋعا كىرىسەر الدىندا بۇل كاسىپتى جاڭادان باستايىن دەپ وتىرعانداي سەزىمگە ەنەدى. سوندىقتان دا, ء«ستيلى قالىپتاسقان جازۋشى» دەگەن ماقتاۋعا سەنە قويمايمىن. كەز كەلگەن شىعارمانىڭ وزىنە ءتان ءستيلى, ءپىشىنى بولادى. سوندا عانا ول تارتىمدى, قىزىقتى, وقىرمانعا ۇنايتىن شىعارما بولىپ شىعادى. جازۋشى بارلىق شىعارماسىن ءبىر عانا ستيلمەن, ءبىر عانا ماشىقپەن جازا بەرۋى مۇمكىن ەمەس قوي.
ءوز باسىم, بيىلعى جازدا «اۋىل مەن قالا اڭگىمەلەرى» اتتى اڭگىمەلەر تسيكلىن جازدىم. ول تۋرالى باتىلداۋ ايتىپ وتىرعان سەبەبىم, العاشقىلارىن «جاس الاش» («ۇيات تا بولسا, ايتايىن»), «قازاق ادەبيەتى» («ايبات كوكەمنىڭ اۋىزاشارى») گازەتتەرىندە جاريالاپ تا ۇلگەردىم. وقىعان كىسىلەر جىلى پىكىر ءبىلدىرىپ جاتىر. بۇل اڭگىمەلەردىڭ باس-اياعى جيناقتالىپ, بۇتىندەي ءبىر شىعارما بولىپ شىققاندا بۇدان دا جوعارى باعا الاتىن شىعار دەگەن ءۇمىتىم دە جوق ەمەس.
ەڭ قىزىعى, اۋىل اڭگىمەلەرىن جازعان كەزدە باياعى بالا كۇنىمىزدەگى سوقپاقتار مەن قاسقا جولدارعا قايتىپ ورالعانداي شابىتتانىپ, قالامىم وزدىگىنەن جەلىپ بارا جاتقانداي بولادى. بۇل اڭگىمەلەردىڭ وقيعاسىن مەن نەگىزىنەن اۋىلداستارىمنىڭ, كلاستاستارىمنىڭ اۋىزەكى ەستەلىكتەرىنەن الامىن. ولاردىڭ وزدەرى دە كەيدە مەنىڭ سونداي «ادەتىمنىڭ» بار ەكەنىن ءبىلىپ, ەستەرىنە تۇسكەن قىزىقتى وقيعالاردى ۋاتساپ ارقىلى جازىپ جىبەرىپ وتىرادى.
اڭگىمەلەرىم گازەت-جۋرنال بەتتەرىندە جارىق كورگەن كەزدە, «كەي جەرلەرىن وزگەرتىپ, ويدان قوسىپ جىبەرىپسىڭ عوي» دەپ ازىلدەيتىنى دە بار. ارينە, ولار كوركەم شىعارمانىڭ ءبىر عانا كىسىگە, ءيا بولماسا, ءبىر عانا اۋىلعا ارنالىپ جازىلمايتىنىن جاقسى بىلەدى. ومىردەن الىنعان ساتتەر مەن وقيعالاردى قۇبىلتىپ, دامىتا وتىرىپ وي ايتۋعا كەلگەندە, جازۋشى فانتازياسىنىڭ ءرولى وتە ماڭىزدى ەكەنىن دە تۇسىنەدى.
ال قالا اڭگىمەلەرىن جازۋ مەن ءۇشىن قيىنداۋ. قانشا دەگەنمەن, كىندىگىمىز اۋىلدا كەسىلدى ەمەس پە. جازۋشىلىق دەگەنىڭىزدىڭ ءوزى, بالالىق شاقتان باستاۋ الاتىن وزەن سەكىلدى. بالا كەزدەگى كورگەنىڭ, بىلگەنىڭ, تۇسىنگەنىڭ, ءبىر سوزبەن ايتقاندا, دۇنيەتانىمىڭ ولە-ولگەنشە بويىڭدا ساقتالىپ قالادى. سوندىقتان دا, قالا تاقىرىبى قوزعالعان كەزدە ءبىراز دۇنيە بىزگە ءالى دە جۇمباق سەكىلدى بولىپ تۇرادى.
قالا اڭگىمەلەرىندەگى كەيىپكەرلەرىم – نەگىزىنەن اۋىلدا تۋىپ-وسكەن جاندار. جالپى, بىزدەگى قالا تۇرعىندارىنىڭ دەنى سولاي ەمەس پە. الماتىدا تۋىپ, الماتىدا ءوستى دەگەن ادامداردىڭ ءوزىنىڭ دە ارعى تەگى ءبارىبىر دالادا ءومىر سۇرگەن كىسىلەر. سول سەبەپتى, قالانى دا, اۋىلدى دا جاتسىنبايتىن, كەرىسىنشە, ەكەۋىن رۋحاني بايلانىستىرىپ تۇراتىن كەيىپكەرلەر جاساعىم كەلەدى.
ءبىر قىزىعى, «نە جازىپ ءجۇرسىز؟» دەگەن سۇراقتىڭ جانىندا «قالاي جازىپ ءجۇرسىز؟» «نەگە جازىپ ءجۇرسىز؟» دەگەن سەرىكتەرى بار سياقتى كورىنەدى ماعان. سوندىقتان ولارعا دا ءبىر-ەكى اۋىز جاۋاپ بەرىپ وتكىم كەلەدى.
مەنىڭ قۇرداستارىمنىڭ ىشىندە جازۋشىلىقپەن كاسىبي دەڭگەيدە اينالىسقان قالامگەرلەر جوق سەكىلدى. جالپى, كاسىپ دەگەن نە؟ ول – تابىس اكەلەتىن ەڭبەك قوي. ال بىزدە... قالاماقى جوق. كەڭەستىك داۋىردە بولعان. سول كەزدە ۇزدىك, ياكي, كلاسسيكالىق شىعارمالار دۇنيەگە كەلگەن. ازىرگە ادەبيەتتىڭ التىن عاسىرى دەپ سول ءداۋىردى عانا ايتا الامىز.
بۇگىندە كەز كەلگەن ءبىر بالاعا ءوتىنىش ايتىپ, جۇمىس تاپسىرايىن دەسەڭىز, ەڭ الدىمەن ەڭبەكاقىسىن سۇرايدى. بۇل – كاپيتاليستىك جۇيەنىڭ ەجەلدەن قالىپتاسقان بۇلجىماس زاڭدىلىعى. ال ەندى, اقىل توقتاتقان, جاسىمىز الپىستان اسقان ءبىز نەگە سونشاما ۋاقىتىمىزدى جۇمساپ تەپ-تەگىن دۇنيە جازىپ ءجۇرمىز؟..
مۇنىڭ سەبەبى, مەنىڭشە, بىرەۋ-اق. جازۋشىلىق دەگەنىڭىز – جازىلمايتىن دەرت. ول جامان دەرت ەمەس, جاقسى دەرت. ويتكەنى ىشتەگى دۇنيە قاعازعا ءتۇسىپ, جارىققا شىققان كەزدە جازۋشىدان اسقان باقىتتى جان بولمايدى.
