- قازاق ءتىلىن ۇلتارالىق قاتىناس تىلىنە اينالدىرۋ جولىندا ءبىلىم وردالارى قانداي جۇمىستار اتقارىپ جاتىر؟
- پرەزيدەنتىمىز «قازاقستان حالقىن ۇيىستىراتىن تاعى ءبىر سيمۆول – مەملەكەتتىك ءتىل», دەدى. رەسەيگە بارساڭىز ورىس ءتىلى, گەرمانياعا بارساڭىز نەمىس ءتىلىن بىلمەسەڭىز جۇمىسقا ورنالاسا المايسىز. دامىعان مەملەكەتتەردە مەملەكەتتى قۇراۋشى ۇلت 70 پايىزدان اسسا ءتىل ماسەلەسى بولمايدى. بىزدە دە ءتىل ماسەلەسى تولىعىمەن شەشىلەتىن ۋاقىت كەلدى. قازىرگى مەملەكەتتىڭ ساياساتى - انا ءتىلىمىزدى ترەندكە اينالدىرىپ, بەيبىت تۇردە قازاق ءتىلىنىڭ مارتەبەسىن كوتەرە بەرۋ. مەملەكەتتىك تىلگە دەگەن قۇلشىنىستى وياتۋ ءۇشىن, مەملەكەتتىك تىلگە دەگەن قاجەتتىلىك بولۋى شارت. سوندا عانا قازاق ءتىلى قازاقستان حالقىن ۇيىستىراتىن مەملەكەتتىك ءتىل بولماق. ءبىلىم بەرۋ وردالارىندا قازاق ءتىلىن وقىتۋدا ساعات سانى جەتكىلىكتى. وقۋ باعدارلامالارى, وقىتۋ ماقساتى تىلدىك داعدىلاردى قالىپتاستىرۋعا ىقپال ەتە الادى. الەمدىك تاجىريبە بويىنشا ءتىلدى ءتيىمدى مەڭگەرتۋ قازاقستان مەكتەپتەرىندە ءتورت داعدى ارقىلى جۇزەگە اسىرىلادى. وقىلىم, تىڭدالىم, جازىلىم جانە ايتىلىم داعدىلارى كوممۋنيكاتيۆتىك داعدىلار بولىپ تابىلادى. اتالعان داعدىلاردىڭ ارقايسىسىنىڭ وزىنە ءتان ىشكى داعدىلارى مەن ونى ۇيرەتۋ جولدارى, ياعني ەرەكشەلىكتەرى بار. ساباقتى اتالعان داعدىلار ەرەكشىلىگىن ەسكەرىپ قۇرۋ, ءتىلدى ءتيىمدى مەڭگەرۋگە سەپتىگىن تيگىزەدى. كوممۋنيكاتيۆتى داعدىلاردى باسشىلىققا الىپ وقىتۋ فۋنكتسيونالدى ساۋاتتىلىقتى قالىپتاستىرۋعا, ياعني ءتىلدى مەڭگەرۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. قازاقشا كونتەنتتى كوبەيتۋ ارقىلى دا جاستاردىڭ مەملەكەتتىك تىلگە قىزىعۋشىلىعىن قالىپتاستىرا الامىز.
- بالالاردىڭ انا تىلىنە دەگەن سۇيىسپەنشىلىگىن مەكتەپ قابىرعاسىنان قالاي قالىپتاستىرۋعا بولادى؟
- باستى نازار اۋداراتىن ماسەلەلەردىڭ ءبىرى – وتانسۇيگىشتىك. وتانشىلدىق وتانسۇيگىشتىك تاربيە قۇندىلىقتارى ارقىلى جۇزەگە اساتىنى بەلگىلى. مەكتەپتە وقۋشىلاردى وقۋ ساباعى, تاربيە ساعاتتارى, سىنىپتان, مەكتەپتەن تىس جۇمىستار ارقىلى تانىمدىق, تاربيەلىك ارەكەتتەرىن قالىپتاستىرۋ جۇمىستارىن جانداندىرۋ كەرەك. وقۋ ادامنىڭ جەكە باسى تانىمىنىڭ ەرەكشە ءتۇرى. وقي ءجۇرىپ وقۋشىلار وزدەرىن قورشاعان دۇنيەنى, ەلىن, جەرىن, ۇلتىن, مادەنيەتىن, ءتىلىن تانيدى. ءومىر اعىمى تالاپ ەتىپ وتىرعان جاڭا قوعامعا لايىقتى سانالى, ءبىلىمدى, جەتىلگەن جەكە تۇلعانى دايىنداۋ بۇگىنگى مەكتەپ الدىندا تۇرعان نەگىزگى مىندەت.
- مامانداردىڭ ايتۋىنشا بالالار الەۋمەتتىك كوممۋنيكاتسيالاردىڭ العاشقى داعدىسىن قۇرداستارىمەن ارالاسۋ كەزىندە الاتىن كورىنەدى. ولاردىڭ باستاپقى ءتىل دايارلىعىندا مەكتەپكە دەيىنگى مەكەمەلەر زور ءرول اتقارادى. بالاباقشاعا باراتىن بالالار ءبىر بىرىمەن قازاقشا سويلەسسە, وسە كەلە بۇل داعدىعا اينالا ما؟
-مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ 2021 جىلعى جولداۋىندا قازاق ءتىلىنىڭ شىن مانىندە, ءبىلىم مەن عىلىمنىڭ, مادەنيەت پەن ءىس جۇرگىزۋدىڭ تىلىنە اينالىپ كەلە جاتقانىن ايتقان ەدى. انا ءتىلىمىزدىڭ ءبىلىمنىڭ تىلىنە اينالىپ كەلە جاتقانى سول, قازىرگى تاڭدا بالاسىن قازاقتىلدى ءبىلىم بەرۋ ۇيىمىنا بەرەتىندەر كوبەيدى. ولاردىڭ اراسىندا وزدەرى قازاقشا سويلەمەسە دە بالاسىن ءبىلسىن, ۇيرەنسىن دەپ بەرەتىندەر بار. مەنىڭ ويىمشا, بالاباقشالاردىڭ بارلىعىن مەملەكەتتىك تىلدە بولۋىنا نازار اۋدارۋ كەرەك. بالاباقشادا قازاقشا سويلەپ كەلگەن بالا قازاق مەكتەبىنە بارادى. اتا-انالاردىڭ اراسىندا ناسيحات جۇمىستارىن كوپتەپ جۇرگىزۋىمىز كەرەك.
- كوركەم ادەبيەت, جالپى كىتاپ وقىعان بالانىڭ ءتىل بايلىعى مول بولاتىنى بەلگىلى. قازىر كىتاپ وقىماعاندىقتان جاسوسپىرىمدەر قازاق تىلىندە ويلارىن اشىق جەتكىزە المايدى. وسى ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتىرۋ, بالالاردىڭ كىتاپقا دەگەن قىزىعۋشىلىعىن وياتۋ باعىتىندا نە ىستەۋگە بولادى؟
- كىتاپ وقۋدى وتباسىنان باستاۋ كەرەك. اكە-شەشە بالاسىمەن بىرگە كىتاپ وقۋ ءداستۇرىن ەنگىزۋ ماڭىزدى. «وقۋعا قۇشتار مەكتەپ» جوباسى مەكتەپتەردە ىسكە اسىرىلىپ جاتىر. جوبانىڭ ماقساتى مەكتەپ قىزمەتكەرلەرىنىڭ, وقۋشىلاردىڭ, اتا-انالاردىڭ وقۋ مادەنيەتتىلىكتەرىن دامىتۋ,وقۋشىلاردىڭ وقۋ مادەنيەتىنىڭ جانە كىتاپ وقۋ بەلسەندىلىگىنىڭ دەڭگەيىن ارتتىرۋ, كوپشىلىك الدىندا ءوز ويىن ەركىن جەتكىزۋگە, ءتىل بايلىعىن ارتتىرۋعا ىقپال ەتۋ, كىتاپتىڭ ادام ومىرىندەگى ماڭىزىن ءتۇسىندىرۋ. جوبانى ىسكە اسىرۋ بارىسىندا كىتاپحانالار قورىن كوركەم ادەبيەتتەرمەن تولىعادى, وقۋشىلاردىڭ وقۋ قۇزىرەتتىلىگى ارتادى, وتباسىلىق وقۋ ناسيحاتتالىپ, اتا-انالار كىتاپ وقۋ جوباسىن ىسكە اسىرۋ جونىندەگى ءىس-شارالارعا تارتىلادى. «وقۋعا قۇشتار مەكتەپ» جوباسى بويىنشا ءىس-شارالار مەكتەپ سايتىندا سالىنىپ, الەۋمەتتىك جەلىلەردە جاريالانادى. وقۋشىلارعا ىنتالاندىرۋ سىيلىقتارى بەرىلەدى. مەكتەپ قىزمەتكەرلەرى اراسىندا «وقۋعا قۇشتار مەكتەپ» جوباسىن ۇجىم بويىنشا تالقىلاۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلەدى. وسىنداي جۇمىستار ارقىلى ءبىز وقۋشىلاردىڭ كىتاپ وقۋعا دەگەن قىزىعۋشىلىعىن وياتامىز.
