سالىق كودەكسى ءھام كاسىپكەر مۇددەسى

«جاڭا سالىق كودەكسى قازىرگى جۇيەنى قايتا جاڭعىرتۋعا ارنالعان. بۇل قۇجات سالىقتىق اكىمشىلەندىرۋ ءىسىنىڭ سالىق تولەۋشىلەرگە دەگەن سەنىمگە نەگىزدەلگەن مۇلدە جاڭا جۇيەسىن قالىپتاستىرۋعا ءتيىس. سالىق رەجىمدەرىن كاسىپكەرلەرگە جاسالعان قولايلى جاعدايدىڭ ناشارلاپ كەتپەۋىن ەسكەرە وتىرىپ, وڭتايلاندىرعان ءجون», دەدى مەملەكەت باسشىسى.

ەل ەكونوميكاسىنا تۇراقتى مونيتورينگ جۇرگىزەتىن «Ranking» جوباسىنىڭ حابارلاۋىنشا, «اتامەكەن» ۇكپ-مەن بىرلەسە جۇرگىزىلگەن «دەلوۆوي كليمات» الەۋمەتتىك زەرتتەۋلەر قورىتىندىسىندا ورتا بيزنەستى مازالايتىن پروبلەمالار انىقتالعان. بارەردىڭ ءبىرىنشىسى – سالىق جۇكتەمەسىنىڭ ارتۋى. ساۋالناماعا قاتىسۋشىلاردىڭ 36,6 پايىزى وسىلاي جاۋاپ بەرگەن. سونىمەن قاتار كاسىپ يەلەرى كودەكس جوباسىمەن تانىسىپ شىعۋعا تىم از ۋاقىت بەرىلدى دەپ ەسەپتەيدى. ساراپشى, ەكونوميست, كاسىپورىن جەتەكشىلەرىنىڭ پىكىرىنشە, سالىق كودەكسىنىڭ جوباسى بيزنەس ءومىرىن ودان ءارى قيىنداتىپ, سالىقتىق اكىمشىلەندىرۋدى قاتاڭداتىپ جىبەرگەن.

بۇل رەتتە «Ranking» سالىق رەفورما­سى­نىڭ وڭ جانە تەرىس تۇستارىن بىلاي تىزبەلەيدى.

• كورپوراتيۆتى تابىس سالىعى بو­يىن­شا سارالانعان مولشەرلەمەنى ەن­گىزۋدىڭ ارتىقشىلىعى:

كاسىپورىننىڭ رەنتابەلدىلىگى جانە جيىنتىق سالىق جۇكتەمەسى ەسكەرىلە وتىرىپ, جۇكتەمە دەڭگەيى ءادىل بولىنەدى. ياعني تابىسى كوپتەر سالىقتى كوبىرەك تو­لەيدى, تابىسى ازدار ازىراق تولەيدى.

• كەمشىلىگى:

ەگەر سالىق تولەۋشى ەكونوميكانىڭ ءار سالاسىندا جۇمىس ىستەيتىن بولسا, بو­لەك ەسەپتەۋ جۇرگىزىلەدى.

سالىقتىڭ «ەگىز» ستاندارتتارى ءۇشىن نەگىز قالىپتاستىرۋ سالدارىنان جەمقورلىق تاۋەكەلى ارتادى.

كاسىپورىندار اففيليرلەنگەن كوم­پانيالار ارقىلى تابىستىڭ ءبىر بولىگىن شىعىن تۇرىندە قايتا باعىتتايدى.

• ارنايى سالىق رەجىمدەرىن قالىپ­تاستىرۋدىڭ ارتىقشىلىعى:

رەجىم سانى ازايادى.

سالىقتىق اكىمشىلەندىرۋ جەڭىلدە­تىلەدى.

• كەمشىلىگى:

جىلدىق اينالىمى 500 ملن تەڭگە­گە دەيىنگى شاعىن بيزنەستىڭ جاعدايى قيىن­داي­دى.

شاعىن جانە ورتا بيزنەس ءۇشىن ارنايى رەجىمدە كاسىپكەردەن تاۋارلار مەن قىزمەتتەر ساتىپ الۋ كەزىندە شەگەرىمدەر بويىنشا شەكتەۋلەر پايدا بولادى.

• سالىقتىق اكىمشىلەندىرۋدىڭ سەر­ۆيس­­تىك مودەلىنە كوشۋدىڭ ارتىق­شى­لى­عى:

اكىمشىلىك كىدىرىستەر تومەندەيدى.

سالىق جيناۋ ارتادى.

تسيفرلاندىرۋ جەدەلدەيدى.

• كەمشىلىگى:

جاڭا تەحنولوگيالار دەر ۋاقىتىندا ەنگىزىلمەيدى.

مەملەكەتتىك كىرىستەر ورگاندارىنىڭ اقپاراتتىق جۇيەسىمەن ينتەگراتسيالانۋعا مەملەكەتتىك ۋاكىلەتتى ورگاندار دايىن بول­مايدى.

«ارينە, ءبىز باستى وڭ ناتيجە رەتىن­دە جانە وزگەرىستىڭ نەگىزگى ماقساتى دەپ – بيۋدجەت ءتۇسىمىنىڭ ۇلعايۋىن جانە مۇ­ناي ەمەس سەكتوردىڭ ەكونو­مي­كا­داعى ۇلەسىنىڭ ارتۋىن ايتار ەدىك. كاسىپ­كەرلەر دە, كونسۋلتاتيۆتىك قۇ­جاتتى قۇراستىرۋشىلار دا ايتاتىن كەم­شىلىكتەردىڭ ىشىنەن كولەڭكەلى اينا­لىمنىڭ ءوسۋى جانە بيزنەستى بولشەكتەۋ تاۋەكەلدەرى بار. كودەكستىڭ  ءبىرىنشى جانە ەكىنشى نۇسقاسىندا دا كاسىپكەرلىك سەك­توردىڭ ماسەلەلەرىنە تەرەڭ انالي­تيكالىق تالداۋ جاسالماعان. مىسالى, وندا قازاقستاندا باسقا ەلدەرمەن سالىس­تىرعاندا كورپوراتيۆتى تابىس سالىعى (20%) جوعارى ەمەس دەلىنەدى. «Take-profit» بيرجا پورتالىنىڭ دەرەگىنشە,  قازاقستان بىلتىر كتس مولشەرلەمەسى بويىنشا ەلدەر ءتىزىمىنىڭ ورتا شەنىندە تۇردى. جانە ول رەيتينگتە ءبىزدىڭ الدىمىزدا كتس مولشەرلەمەسى تومەن 46 ەل تۇردى. اراسىندا شۆەيتساريا (14,9%), ۇلىبريتانيا (19%), كيپر (12,5%), ءباا (9%), بەلارۋس (18%), ۋكراينا (18%), وزبەكستان (15%) جانە مولدوۆا (12%) بار», دەلىنەدى اقپاراتتا.

سونىمەن قاتار قۇجاتتا مىناداي فاكتىلەر كەلتىرىلەدى: ەلىمىزدەگى 20%-دىق كتس كەزىندە دە كورپوراتيۆتىك سالىقتىڭ ءتيىمدى مولشەرلەمەسى 2,9%–3,8% شەگىندە قۇبىلادى ەكەن. وسى سالىقتىڭ جالپى جينالۋى دا ءتيىمدى مولشەرلەمە دەڭگەيىندە قالىپ وتىر. بۇل تۋرالى ەكونوميكالىق ىن­تىماقتاستىق جانە دامۋ ۇيىمى (OECD) سوناۋ 2020 جىلى ايتىپتى.

«رەسپۋبليكا بويىنشا جاساعان ەسەپ­تەرىندە ولار قازاقستانداعى كتس جينالۋى باسقا ەلدەرمەن سالىستىرعاندا تىم تومەن ەكەنىن مالىمدەيدى. ونىڭ سەبەبى – قىزمەتتىڭ جەكەلەگەن تۇرلەرى ءۇشىن تىم جومارت سالىق جەڭىلدىكتەرىنىڭ ۇسىنىلۋى جانە مولشەرلەمەنىڭ ارنايى ەكونوميكالىق ايماقتارعا تاۋەلدىلىگى. جيناۋ قۇرىلىمى بۇرىنعىداي قالا بەرسە, شوب پەن ەكونوميكانىڭ جەكەلەگەن تۇرلەرىنىڭ كاسىپورىندارى ءۇشىن مولشەرلەمەنىڭ وسكەنىنە قاراماستان سالىق ءتۇسىمى جوعارىلامايدى. سالىقتىڭ تومەن جينالۋىنا قاتىستى نەگىزگى تۇيتكىل شەشىمىن تاپپاي وتىر», دەيدى «Ranking» ساراپشىلارى.

ستراتەگيالىق جوسپارلاۋ جانە رە­فور­­مالار اگەنتتىگى توراعاسىنىڭ ورىن­باسارى ولجاس تولەۋوۆ ەلدەگى سالىق ونىم­دىلىگى كوپ ەلدەن تىم تومەن ەكەنىن ايتىپ, ناقتى مىسالداردى العا تارتادى. مىسالى, بىزدەگى قوسىمشا قۇن سالىعىنىڭ (12%) جينالۋ ونىمدىلىگى قازىرگى 12% جاع­دايىندا نەبارى 0,3-ءتى قۇرايدى ەكەن. گرۋزيادا 18% جاعدايىنداعى ونىم­دىلىك – 0,54. كورسەتكىش نەعۇرلىم 1-گە جاقىنداعان سايىن, سالىقتىڭ جينالۋ كورسەتكىشى دە سوعۇرلىم جوعارى بولماق. كور­پوراتيۆتى تابىس سالىعى ءۇشىن ەلى­مى­ز­دە ونىمدىلىك نەبارى 0,14. رەسەيدە سول 20% مولشەرلەمەمەن ونىمدىلىك 0,19-عا, ازەربايجاندا 0,18-گە جەتەدى. ەكونو­ميس­تىڭ پىكىرىنشە, بۇل قولدانىستاعى سالىق­تىق اكىمشىلەن­دى­رۋ­دىڭ تيىمسىزدىگىن كورسەتەدى.