تازالىق ساقتاۋ – تۋعان ەلگە جاناشىرلىق

ەكولوگيانىڭ وزەكتى ماسەلە ەكەندىگىنە قارا­ماي كەيبىر اكىمدەر ورماندى القاپتاردى ساتىپ جى­بەر­گەن. مىسالى, پەتروپاۆل مەن بەسكول اۋلىنىڭ ورتاسىنداعى 5-6 شاقىرىمعا سوزىلاتىن قاراسا كوز تويمايتىن جاپ-جاسىل ورمان القابى ساتىلىپ, الۋشىلار ونىڭ اعاشىن وتاپ, ورنىنا قۇرىلىستار جۇرگىزىپ جاتىر. بۇل ۇزاق ۋاقىتقا سوزىلعان داۋ تۋدىرىپ, قازىر قوعام بەل­سەندىلەرى ءبىراز جەردى سوت ارقىلى قايتارتتى. بىراق ءالى دە وتالۋعا دايىندالعان كوپ القاپتار ادام­نىڭ اراشاسىن كۇتىپ تۇر. بۇل ىستە بەلسەندىلەردى قولداپ, بەسكول اۋلىنىڭ حالىق سايلاعان اكىمى قانات دارىباەۆ الدا ءجۇردى. سول سەبەپتى دە ول حالىق اراسىندا زور بەدەلگە يە بولدى. بىراق ءوزىنىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, قازىر ونىڭ ءوز باسىن «اڭدىعان جاۋلارى» داۋعا قالدىرىپ, اياقتالماعان تالاستار ءجۇرىپ جاتىر.

وسىنداي ارەكەتتەر باسقا وڭىرلەردە دە بار ەكەندىگى ءسوزسىز. مىنە, سوندىقتان دا ەكولوگيا­نى قورعاۋ بۇگىنگىنىڭ وزەكتى ماسەلەسىنە اينالىپ وتىرعانىن پرەزيدەنت ءدوپ باسىپ ايتتى. ەكولوگيانى قورعاۋدىڭ ءبىر سالاسى تابيعاتتى لاستايتىن قالدىق­تاردىڭ ساقتالۋىن ۇتىمدى ۇيىم­­داستىرۋ. «مۇندايلارعا موني­تورينگ جاسايتىن وزىق جۇيە ويداعىداي جۇمىس ىستەۋگە ءتيىس» دەدى پرەزيدەنت جولداۋىندا.

پەتروپاۆل قالاسىنداعى تۇرمىستىق قاتتى قالدىقتاردى ساقتايتىن پوليگونعا «قىزىلجار تازالىق» جشس يەلىك ەتەدى. ال جالپى وبلىس بويىنشا قال­دىق­تار ۇيەتىن 450 ورىن بار. سونىڭ 11-دە عانا رۇقسات بەرۋ قۇجات­تاماسى بار, قالعاندارى بەي-بە­رەكەتسىز ۇيىلە بەرەدى. وسى­­نىڭ ءوزى ەكولوگياعا زيانىن تيگىزۋدە.

پەتروپاۆل قالاسىنىڭ تۇر­مىستىق قاتتى قالدىقتارىن كومەتىن «قىزىلجار تازالىق» جشس قارايتىن پوليگون 1996 جىلدان بەرى قولدانىلىپ كە­لەدى. ونىڭ اۋماعى 28 گەكتارداي. جوبالىق قۋاتى بويىنشا ول 1,5 ملن توننا قالدىقتى قابىلداي الادى. بۇگىنگى تاڭدا ول 94%-عا تولعان. پوليگون جىل سايىن ورتا ەسەپپەن 53-تەن 62 مىڭ تونناعا دەيىن قوقىس قابىلدايدى. بۇل كۇنىنە 150 توننا دەگەن ءسوز.

قاتتى تۇرمىستىق قالدىقتار پوليگونىندا قالدىقتاردىڭ وزدىگىنەن جانۋى ءجيى بولىپ تۇرادى. بۇل قورشاعان ورتانىڭ اۋاسىن لاستايتىندىقتان ونى ءوشىرۋ شارالارى جىلدام قولعا الىنادى. قورشاعان ور­تاعا تەرىس اسەردى ازايتۋ ءۇشىن سۋ, اۋا, توپىراق جانە وسىمدىك جا­مىلعىسىنىڭ سىنامالارىن الا وتىرىپ, قورشاعان ورتاعا وندىرىستىك مونيتورينگ جۇر­­گىزىلەدى. سونداي-اق جىل سايى­ن قورشاعان ورتانى قورعاۋ جونىندەگى ءىس-شارالار جوسپارىنا سايكەس اۋماقتى كوگالداندىرۋ جۇرگىزىلەدى, سانيتارلىق قورعاۋ ايماعىندا جاسىل جەلەكتەر وتىرعىزىلادى.

وبلىستىق ەكولوگيا دەپار­تامەنتىنىڭ مەملەكەتتىك ەكو­لوگيالىق باقىلاۋ ءبولىمىنىڭ باسشىسى اسحات ماپەنوۆتىڭ ايتۋىنا قاراعاندا بۇل پوليگون ەندى ءبىر جىل عانا قوقىس قابىلداي الادى. «قولدانىستاعى ەكولوگيالىق رۇقساتتى جانە قالدىقتاردى كومۋدىڭ قالدىق كولەمىن ەسكەرە وتىرىپ, پوليگوندى پايدالانۋ مەرزىمىنىڭ اياقتالۋى 2025 جىلعا دەيىن كوزدەلگەن, سودان كەيىن بۇل پوليگون رەكۋلتيۆاتسيالاۋعا جاتادى», دەيدى ول.

قازىر رەسپۋبليكالىق قاۋىپ­سىزدىك كەڭەسى وتىرىسىنىڭ 2023 جىلعى 15 مامىرداعى حاتتاماسىنا سايكەس, تۇرمىستىق قاتتى قالدىقتاردىڭ جاڭا پوليگوندارىن سالۋ جانە جۇمىس ىستەپ تۇرعان قۋاتتارىن كەڭەيتۋ, سونىمەن قاتار ولاردى ەكولوگيالىق جانە سانيتارلىق نورمالارعا سايكەس كەلتىرۋ جونىندەگى ءىس-شارالار جوسپارى ازىرلەنگەن. وسى جوسپاردا «قىزىلجار تازالىق» جشس پوليگونىن رەكۋلتيۆاتسيالاۋ بويىنشا ءبىراز ءىس-شارالار كوزدەلگەن, ىسكە اسىرۋ مەرزىمى – 2026 جىل.

سونىمەن قاتار جىل سايى­ن پوليگوندا قالدىقتاردىڭ ارنايى ورتتەۋ بولاتىنىن اتاپ وتكەن ءجون. ماسەلەن, 2024 جىلدىڭ وتكەن كەزەڭىندە تج دەپارتامەنتىنىڭ پەتروپاۆل قالاسىنىڭ توتەنشە جاعدايلار باسقارماسىنىڭ مالىمەتىنە سايكەس قالدىقتار 2 ورتتەلگەن. مۇندايدىڭ پايداسى مەن قاتار زيانى بىرگە جۇرەدى. ەكولوگيا دەپارتامەنتى جۇر­گىزگەن جوس­پاردان تىس تەكسەرۋ ناتيجەلەرى بويىنشا «قىزىلجار تازالىق» جشس كاسىپورنى ەكولوگيالىق تالاپتاردى بۇزعانى ءۇشىن اكىم­شىلىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلدى, بۇزۋشىلىقتى جويۋ تۋرالى نۇسقاما ەنگىزىلدى.

بيىلعى «تازا قازاقستان» شاراسىنا قاتىسقان ازاماتتاردىڭ بويىنا قورشاعان ورتانى لاس­تاماۋ كەرەكتىگى تۋرالى تۇسىنىك قالىپتاستى. جاستار ءوز بەلسەن­دىلىكتەرىمەن قورشاعان ورتانى لاستاۋشىلارمەن قىزۋ كۇرەس جۇرگىزۋدە. كولىكتە وتىرىپ كو­شەگە شىلىمنىڭ تۇقىلىن تاس­تايتىن جۇرگىزۋشىلەردى ولار بەينەكورىنىسكە ءتۇسىرىپ الىپ, پوليتسياعا جولدايدى. جاس با­لالارعا دەيىن قوقىس لاقتىر­عاندارعا ەسكەرتۋ جاساۋ ءداستۇرى قا­­لىپتاسىپ كەلەدى. «تازا قازاق­ستان» شاراسىنا بىرنەشە ايدىڭ ىشىندە 3 ميلليونعا جۋىق ازامات اتسالىس­تى. جۇزدەگەن مىڭ ءۇيدىڭ اۋلاسى تازارتىلدى, 1 ميلليون توننادان استام قوقىس جينالدى. وسىنداي يگى شارالاردىڭ ارقاسىندا قوعامدا جاڭا مəدەنيەت, جاڭا قوعامدىق ەتيكا ورنىعىپ كەلەدى. مۇنى تۋعان ەلگە دەگەن سۇيىسپەنشىلىك, جاناشىرلىق دەۋگە بولادى. ۇلتتىڭ جاڭا ساپاسى وسىنداي ناقتى شارالار ارقىلى قالىپتاسادى. بۇل ۋاقىتشا ناۋ­­قان ەمەس. وسى ماڭىزدى جوبا جىل بويى جالعاسا بەرۋگە ءتيىس» دەپ اتاپ ءوتتى پرەزيدەنت حالىققا ارناعان جولداۋىندا. سوندىقتان قورشاعان ورتادا تازالىق ساقتاۋ قازىر مىندەتكە اينالىپ كەلەدى.

سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى