بەيبىت اتومدى ساياسيلاندىرماۋ كەرەك
ءماجىلىس دەپۋتاتى نيكيتا شاتالوۆ اەس قۇرىلىسى, قوعامنىڭ الاڭ كوڭىلى تۋرالى اشىق ايتتى.
«اەس-كە كۇمان كەلتىرەتىندەردىڭ نەگىزگى ۋايىمى ستانسانىڭ ەكونوميكالىق تيىمدىلىگىنە قاتىستى. حالىق قازىردىڭ وزىندە ەلەكتر ەنەرگياسى ءتاريفىنىڭ قانداي بولاتىنىن بىلگىسى كەلەدى. بىراق ول رەفەرەندۋمنان كەيىنگى تەحنولوگيانى تاڭداۋعا بايلانىستى عوي. رەفەرەندۋم ارقىلى ءبىز ەكونوميكانىڭ بولاشاعى تاۋەلدى بولاتىن بەلگىلى ءبىر دامۋ باعىتىنا كەلىسىپ, بويداعى ۇرەيدى جەڭىپ, ەلدە اتوم ەنەرگەتيكاسىن دامىتۋ بويىنشا تۇبەگەيلى شەشىم قابىلداۋىمىز كەرەك. قوعامدى دامۋ جولىنا تارتۋ ءلازىم. بۇل ساياسي جۇيەمىز ءۇشىن ەرەكشە جاعداي. مەن توپارداعى گرەس-2 قانشا قالدىق تۇزەتىنىن مىسالعا كەلتىردىم. ونىڭ قۋاتى اەس-تەن 4 ەسە ءالسىز بولادى. جىل سايىن ميلليونداعان توننا كۇل جەرگە توگىلەدى جانە مۇنىڭ ءبارى اۋاعا, ۇيلەرگە جانە وكپەگە تۇسەدى», دەدى ن.شاتالوۆ.
مەليوراتسيا ەسكى تەحنولوگيالاردى قولدانۋ ارقىلى جۇزەگە اسىرىلادى جانە اۋاداعى زياندى زاتتاردىڭ تارالۋىن قوزدىراتىن ۇيىندىلەردى درەناجداۋ قاجەت. كومىردىڭ دە, كۇلدىڭ دە وزىندىك رادياتسيالىق فونى بار ەكەنىن ۇمىتپاعان ءجون. اقش-تىڭ بۇكىل يادرولىق ونەركاسىبى 60 جىلدا ءبىر دۇكەن كولەمىندەي يادرولىق قالدىق شىعاردى. شىققان قالدىق وڭدەلىپ, قايتالاما وتىنعا اينالادى.
«بولاشاقتا ەلدە اتوم ەلەكتر ستانساسى سالىنسا, بىزدە تولىق وتىن تسيكلى بولادى. بۇل ءوزىمىزدى ءوزىمىز قامتاماسىز ەتۋگە, قوسىلعان قۇنى جوعارى ءونىمدى ەكسپورتتاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. بەيبىت اتوم ساياسي ماسەلە بولماۋى كەرەك. الەمنىڭ ءىرى ەكونوميكالارى وسى جولمەن ءجۇرىپ, تيىمدىلىگىن ارتتىرىپ, جاڭا تەحنولوگيالاردى جاساۋعا ودان ءارى زەرتتەۋدى جەتىلدىرىپ, جەدەلدەتىپ جاتىر», دەدى ءماجىلىس دەپۋتاتى.
ءبارىن دەر كەزىندە شەشكەن دۇرىس
تالقىلاۋدان ساياساتتانۋشى عازيز ابىشەۆ تە تىس قالمادى. ەلەكتر ەنەرگياسى تاپشىلىعى ەنەرگيا بالانسىنىڭ كورسەتكىشىنەن دە, جارىقتى مەرزىمدى سوندىرۋدەن دە ايقىن كورىنەتىنىن مەڭزەگەن ول, قارسى تاراپ اەس-ءتىڭ قاۋىپ-قاتەرى تۋرالى تەزيستەردى ناقتى دالەلسىز, ەموتسيونالدى دەڭگەيدە العا تارتاتىنىن, ال يادرولىق جوبانى قولداۋشىلار ونىڭ اپات قاۋپىن قارسىلاسىنا قاراعاندا ءتيىمدى تۇردە جوققا شىعارىپ جاتقانىن جەتكىزدى.
«رەفەرەندۋم وڭ شەشىم قابىلدانسا دا اەس ءاپ-ساتتە پايدا بولمايدى. اۋەلى بايقاۋ جاريالايتىن ۇكىمەتتىك كوميسسيا قۇرىلادى. الەۋەتتى مەردىگەرلەر تەندەرلىك قۇجاتتاردى دايىندايدى. ول قۇجاتتار زەرتتەلەدى. ودان كەيىن شەشىم قابىلدانادى. ءارى قاراي مەردىگەر تەحنيكالىق, قارجىلىق جوبالاردىڭ تولىق پاكەتىن ازىرلەۋگە كىرىسەدى. بۇعان ءبىر جارىم نەمەسە ەكى جىل ۋاقىت كەتۋى مۇمكىن. اەس-كە ورىن دايىنداپ, ينفراقۇرىلىممەن قامتاماسىز ەتىپ, عيمارات سالىپ, رەاكتوردىڭ قۇرىلىسىن جۇرگىزىپ, ىسكە قوسۋ ءۇشىن 10-11 جىل ۋاقىت كەرەك. بۇل رەتتە بۇكىل ۇدەرىس بىردەن بىرنەشە تاراپتان باقىلانادى. مەردىگەر كومپانيانىڭ ماماندارى, ماگاتە ينسپەكتورلارى, ۇكىمەت ساراپشىلارى جانە ونىڭ ارنايى جالداعان تاۋەلسىز كەڭەسشىلەرى ءار قادانىڭ قاعىلۋىن ءجىتى قاداعالاپ تۇرادى», دەپ تۇسىندىرەدى ساراپشى.
ايتۋىنشا, اەس-ءتى ىسكە قوسۋ – ۇزاقمەرزىمدى كۇردەلى جوبا. قوعام ونى ءجىتى باقىلاپ, قۇرىلىستىڭ قاۋىپسىز جۇرگىزىلىپ جاتقانىن ءار كەزەڭدە تەكسەرە الادى. ماسەلە باسقادا, ەگەر قازىر بەيبىت اتوم ەنەرگياسىنان باس تارتساق, جاڭا كومىر زاۋىتىن, جەل قوندىرعىسىن, كۇن پانەلدەرىن سالۋعا ارنالعان جوبالارعا قارجى قۇيۋعا, سولارعا سەنىم ارتۋعا ءماجبۇر بولامىز.
«بۇل جاعدايدا 10-15 جىلدان كەيىن مۇناي ءوندىرۋ ءىسى قۇلدىراپ, گاز تاپشىلىعى ورناپ, ەلەكتر ەنەرگياسىنا ونەركاسىپتىك جانە تۇرمىستىق سۇرانىس ارتسا, ءبىز يادرولىق جوبانى جۇزەگە اسىرا الامىز با؟ ەگەر سولاي بولسا, ونىڭ باعاسى قانشا تۇرادى, وعان قول جەتكىزۋ جولىندا قانداي شىعىندارعا ۇشىرايمىز؟ ول جاعى تاعى بەيمالىم», دەدى ع.ابىشەۆ.
قورشاعان ورتاعا قولايلى
«بايتاق» جاسىلدار پارتياسى اپپارات باسشىسى, ەكولوگ بەكبەرگەن كەرەيدىڭ ايتۋىنشا, اەس-كە قارسى بولىپ جۇرگەن ازاماتتاردىڭ باسىم كوپشىلىگى – ماسەلەنىڭ بايىبىنا بارماي, دالەلدەنبەگەن اقپاراتتارعا سەنىپ, بوس داڭعازاعا ەرىكسىز ىلەسىپ كەتكەندەر. قوعامعا ەنەرگەتيكالىق تاپشىلىقتىڭ قاۋپى مەن سالدارى تۋرالى ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن الدەقايدا بۇرىن باستاپ, اەس-ءتىڭ ماڭىزى مەن ءمانىن دە تەرەڭدەتىپ ۇعىندىرۋ كەرەك ەدى.
«ەكولوگ, ينجەنەر-جەرگە ورنالاستىرۋشى مامان رەتىندە ايتارىم, اەس-ءتىڭ قورشاعان ورتاعا ەش زيانى جوق. رەاكتورلار اۋانى لاستايتىن قالدىقتاردى مۇلدەم شىعارمايتىنىن زور سەنىممەن ايتا الامىن. ەنەرگيا تاپشى زاماندا كورشى مەملەكەتتەرگە تاۋەلدى بولماۋ اسا ماڭىزدى. بۇگىندە كۇللى الەم ەلدەرى كومىرقىشقىل گازىنىڭ مولشەرىن ازايتۋعا تىرىسىپ جاتىر. بۇل رەتتە اتوم ەلەكتر ستانسالارىنىڭ دا ماڭىزى زور. اەس-ءتىڭ ەكولوگياعا تيگىزەر كەرى اسەرى بولماعاندىقتان, الەمدە 415 رەاكتور ۇزدىكسىز قۋات كوزىن ءوندىرىپ, توقتاۋسىز جۇمىس ىستەپ تۇر», دەيدى.
راسىندا, اەس قورشاعان ورتانى مۇناي ءونىمى, ءتۇتىن گازى, كۇل سياقتى زياندى زاتتارمەن لاستامايدى. وعان دالەل – اەس قولداناتىن ەلدەردە ستانسا ماڭىندا بالىق اۋلاۋدان جارىس ۇيىمداستىرىلۋى. رادياتسيالىق اسەردىڭ جوقتىعىنا كوز جەتكىزۋ ماقساتىندا جارىس كەزىندە بالىقتى اۋلاپ قانا قويماي راديولوگيالىق زەرتتەۋ جۇمىستارى دا جاسالادى. مىنە, الەمدىك تاجىريبە وسىنى انىق كورسەتتى.
«تەك ەكولوگ رەتىندە عانا ەمەس, ەل ازاماتى رەتىندە دە مەنى وسكەلەڭ ۇرپاق بولاشاعى قاتتى الاڭداتادى. ەل ەكونوميكاسىنىڭ دامۋىنا حالىقتىڭ ءال-اۋقاتى ارتۋىنا دا ۇزدىكسىز قۋات كوزى قاجەت. ەنەرگەتيكتەردىڭ الدا ەنەرگيا تاپشىلىعى بولادى دەپ دابىل قاعۋى بەكەر ەمەس. سوندىقتان ەل كەلەشەگى مەن بولاشاق ۇرپاقتىڭ قامىن ويلاساق بۇگىننەن باستاپ ەنەرگيا قورىن ۇنەمدەپ, اەس سالۋعا كەلىسىم بەرۋىمىز كەرەك. ەكولوگ رەتىندە اەس كومىرقىشقىل گازى مەن ءتۇرلى ىلەسپە گازداردى اۋاعا شىعارمايتىنىن تاعى ءبىر مارتە زور سەنىممەن مالىمدەيمىن», دەيدى ب.كەرەي.
