كەشە قازاقستان پرەزيدەنتى جانىنداعى ورتالىق كوممينيكاتسيالار قىزمەتىندە «نۇرلى جول» جاڭا ەكونوميكالىق ساياساتىن جۇزەگە اسىرۋعا جاستاردى تارتۋ» تاقىرىبىندا بريفينگ ءوتتى. بريفينگكە ەلىمىزدىڭ ءبىلىم جانە عىلىم ۆيتسە-ءمينيسترى تاحير بالىقباەۆ, «نۇر وتان» پارتياسى «جاس وتان» جاستار قاناتىنىڭ اتقارۋشى حاتشىسى نۇرلان سىدىقوۆ, ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ وكىلى اۋەز قارابالاەۆ قاتىستى.
35 مىڭ جاڭا مامان قاجەت
جيىندا ءسوز العان تاحير بالىقباەۆ قازاقستان پرەزيدەنتى جاستارعا جانە ولاردىڭ قوعامداعى ورنىنا ەرەكشە ماڭىز بەرىپ وتىرعانىنا توقتالدى. ەلباسى «نۇرلى جول – بولاشاققا باستار جول» اتتى جولداۋىندا: «مەن جاستار ءبىزدىڭ بولاشاعىمىزدىڭ تىرەگى دەگەندى اركەز ايتىپ كەلەمىن. مەملەكەت جاڭا بۋىننىڭ الدىندا بارلىق ەسىكتەر مەن جولداردى اشتى. «نۇرلى جول», مىنە, ءبىزدىڭ كرەاتيۆتى جاستارىمىزدىڭ كۇش-جىگەر جۇمساپ, قۇلاش سەرمەيتىن تۇسى», دەگەن ەدى. شىن مانىندە, جاستار – ەلدىڭ نەگىزگى كۇشى. ونىڭ باستى ستراتەگيالىق كادرلىق رەسۋرسى. بۇگىنگى تاڭدا قازاقستاندا جاستاردىڭ سانى 4,2 ميلليوننان اسادى نەمەسە ولار حالىقتىڭ 25 پايىزىن قۇرايدى. وسى جاستاردىڭ 40 پايىزدان استامى, ياعني 1,7 ميلليونى ءبىلىم بەرۋ ورىندارىندا – ورتا مەكتەپتەردە, تەحنيكالىق كاسىپ بەرۋ جانە جوعارى وقۋ ورىندارىندا ءبىلىم الىپ جاتىر. سوندىقتان, ەڭ ءبىرىنشى, «نۇرلى جول» جاڭا ەكونوميكالىق باعدارلاماسىنا جاستاردىڭ قاتىسۋى ءۇشىن ەڭ قاجەتتى, ماڭىزدى فاكتور – ول جاستاردىڭ ساپالى ءبىلىمى مەن كاسىبي دايىندىعى. سول سەبەپتى, «نۇرلى جول – بولاشاققا باستار جول» جولداۋىندا مەملەكەت باسشىسى يندۋستريالاندىرۋ باعدارلاماسىنىڭ شەڭبەرىندە قازاقستاننىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ زەرتحانالىق بازالارىن جۇيەگە كەلتىرۋ جانە دامىتۋ ءۇشىن الداعى 3 جىلدا 10 ملرد. تەڭگە ءبولۋدى تاپسىرعان بولاتىن. وسى ماقساتتا ءبىزدىڭ مينيسترلىك 10 جوعارى وقۋ ورنىن جانە كوللەدجدەردى انىقتاپ, يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسىن ورىنداۋعا قاجەتتى مامانداردى دايىندايتىن بولادى, دەدى ت. بالىقباەۆ. ونىڭ ايتۋىنشا, ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ زەرتتەۋلەرى بويىنشا, جاڭا باعدارلامانى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن الداعى 5 جىلدا 35 مىڭنان استام مامان قاجەت ەكەن. ولاردىڭ 17 مىڭى جوعارى ءبىلىمدى مامان بولسا, 18 مىڭى تەحنيكالىق-كاسىپتىك ءبىلىمى بار ازامات بولماق. ال بۇل مامانداردى دايىنداۋ ءۇشىن ىرىكتەلگەن جوعارى وقۋ ورىندارىندا ارنايى ماماندىقتار اشىپ, سونداي-اق, سول جوعارى وقۋ ورىندارى مەن كوللەدجدەردە ارنايى باعدارلامالار ازىرلەنبەك. بۇل شارالاردى دامىتۋ ءۇشىن ءبىز ءتيىستى ءىس-شارالاردى قابىلداپ جاتىرمىز. بيىلعى جىلى جوعارى وقۋ ورىندارىنا 4 ملرد. تەڭگە كولەمىندە قارجى ءبولىندى. ءبىز ول قاراجاتتى يگەرەتىن بولامىز, دەدى ت. بالىقباەۆ بۇل رەتتە. سونداي-اق, ول ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى جاستار ماسەلەسىندەگى ەڭ نەگىزگى فاكتور – ول زاڭنامالىق نەگىزدەمە ەكەنىن, بۇل رەتتە, كۇنى كەشە عانا «مەملەكەتتىك جاستار ساياساتى تۋرالى» جاڭا زاڭ جوباسى قابىلدانعانىن تىلگە تيەك ەتتى. بۇل زاڭ جوباسىندا مەملەكەتتىك جاستار ساياساتىنىڭ باستى مىندەتتەرى, نەگىزگى باعىتتارى انىقتالعان. سونىمەن قاتار, جاڭا زاڭعا سايكەس, ەڭبەك كودەكسىنە ەكى تۇزەتۋ ەنگىزىلگەن. ماسەلەن, وقۋ بىتىرگەن, العاش رەت جۇمىسقا ورنالاسقان جاستارعا ارنالعان كەلىسىمشارتتىڭ ەڭ از مەرزىمى ەكى جىلعا دەيىن ۇزارتىلعان. ەكىنشىدەن, 18-گە تولماعان جاستار جانە جاس مامانداردى جۇمىسقا العان كەزدە ەشقانداي سىناق مەرزىمىنسىز الىنباق. بۇلاردىڭ بارلىعى ەلباسىنىڭ «نۇرلى جول» ستراتەگيالىق ساياستىنا جاستاردىڭ قاتىسۋىنا مۇمكىندىك بەرمەك, دەدى ت.بالىقباەۆ.جاستاردا بيزنەس-ءبىلىم جەتكىلىكسىز
ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ وكىلى اۋەز قارابالاەۆ: «الەمدەگى قازىرگىدەي داعدارىس جاعدايىندا جاستاردىڭ بيزنەسكە بەت بۇرۋى – ەلدى العا جىلجىتۋعا سەپ بولماق. ستاتيستيكا كوميتەتىنىڭ 2014 جىلعى دەرەكتەرىنە سايكەس, قازىر جاستار اراسىنداعى جۇمىسسىزدىق دەڭگەيى 4,6 پايىز دەپ بەلگىلەنگەن. ءبۇگىندە جۇمىسسىزداردىڭ سانى 100 مىڭنان اسىپ جىعىلادى. ونىڭ ۇستىنە, ءوزىن ءوزى جۇمىسپەن قامتىپ وتىرعان ازاماتتاردىڭ سانى 600 مىڭنان اسادى. ەلىمىزدە كاسىپكەرلىككە, كاسىپكەرلىكتى قولداۋعا بايلانىستى باعدارلاما كوپ. بىراق, جاستار كاسىپكەرلىگىن دامىتۋ ءۇشىن تەك دامۋ قورىنىڭ ارنايى باعدارلاماسىندا عانا ناقتى تەتىكتەر كورسەتىلگەن. سوندىقتان, مۇنداي تەتىكتەر «قازاگرو» سياقتى, باسقا دا ءىرى قارجى ينستيتۋتتارىندا كورىنىس تاپسا دەگەن ءۇمىتىمىز بار», دەدى ءا. قارابالاەۆ. سونىمەن قاتار, ول بۇگىنگى تاڭدا جاستار اراسىندا كاسىپكەرلىك ءالى دە ءالسىز دامىپ كەلە جاتقانىنا توقتالدى. بۇعان جاستار اراسىندا بيزنەس-ءبىلىمنىڭ جەتكىلىكسىزدىگى, ەكىنشىدەن, مەملەكەتتىك باعدارلامالاردىڭ اقپاراتتىق تۇرعىدا دۇرىس ناسيحاتتالماۋى, ۇشىنشىدەن, بۇل جاستارعا ارنالعان جوبالاردىڭ ءتيىستى دەڭگەيدە قارجىلاندىرىلماۋى. وسى ورايدا, ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسى جانىنان جاستار كاسىپكەرلىگىن دامىتۋ جونىندە كەڭەس قۇرىلدى. كەڭەستىڭ ءبىرىنشى وتىرىسى جەلتوقسان ايىندا ءوتتى. وندا ماڭىزدى ماسەلەلەر قارالدى. بۇل كەڭەستىڭ نەگىزگى مىندەتتەرى – جاستار اراسىنداعى كاسىپكەرلىككە ءتيىمدى تەتىكتەر ازىرلەۋ, الەۋمەتتىك زەرتتەۋلەر جۇرگىزۋ, جاستاردى كاسىپكەرلىككە تارتۋ بويىنشا ناسيحات جۇمىستارىن جۇرگىزۋ سەكىلدى ءىس شارالاردى جۇزەگە اسىرۋ. بۇگىندە جۇمىسسىز جۇرگەن جاستار مەن بيزنەسىن ەندى عانا باستاعان ازاماتتارعا ارنالعان «باستاۋ» بيزنەس-مەكتەبى بار. قازىرگى تاڭدا استانا قالاسىندا 200-گە جۋىق جاس ازامات ءدارىس الۋدا. بۇل باعدارلاما كەلەشەكتە بۇكىل ايماقتى قامتيتىن بولادى. جىلىنا ءبىر ايماقتان كەمىندە 1000 ازامات, ياعني بۇكىل ايماقتان جىلىنا 16 مىڭعا جۋىق ادام ءدارىس الادى دەپ كوزدەپ وتىرمىز. ال ولاردىڭ ىشىندە جاستاردىڭ 30 پايىزى بيزنەسىن اشىپ, 50 پايىزى جۇمىسقا ورنالاساتىن بولادى دەگەن ءۇمىتىمىز بار, دەدى ءا.قارابالاەۆ. بۇعان قوسا, بريفينگتە قازاقستاننىڭ بارلىق مەكتەپتەرىندە SAGE حالىقارالىق باعدارلاماسى ەنگىزىلەتىندىگى, اتالعان باعدارلاما جاھاندىق دەڭگەيدەگى بيزنەس-كوشباسشىلاردىڭ جاڭا تولقىنىن قۇرۋعا سەپتىگىن تيگىزەتىنى ايتىلدى.«ءساتتى قادام» – ءتيىمدى مۇمكىندىك
«نۇر وتان» پارتياسى «جاس وتان» جاستار قاناتىنىڭ اتقارۋشى حاتشىسى نۇرلان سىدىقوۆ قازىرگى تاڭدا جاستارعا ۇلكەن مىندەتتەر مەن جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەلىپ وتىرعانىن اتاپ كورسەتتى. الىستى جاقىنداتاتىن جاڭا جولداردىڭ سالىنۋى, ياعني كولىك ينفراقۇرىلىمىنىڭ جاڭعىرۋى تەك جۇمىس ورىندارىنىڭ اشىلۋىنا عانا ەمەس, جاستاردىڭ ورتا جانە شاعىن كاسىپكەرلىكپەن اينالىسۋىنا مۇمكىندىك اشادى دەپ ويلايمىن, دەدى ن. سىدىقوۆ. ونىڭ ايتۋىنشا, «جاس وتان» جاستار قاناتى ەكونوميكاعا جاڭا مامانداردىڭ كەلۋىنە ىقپال ەتەتىن, بىلتىرعى جىلدان بەرى قولعا الىنعان «ءساتتى قادام» جوباسىن جالعاستىراتىن بولادى. سەبەبى, بۇگىندە جاس مامانداردىڭ الدىندا تۇرعان بىردەن-ءبىر ماسەلە – ول جوعارى وقۋ ورنىن تامامداعاننان كەيىن وزدەرىنىڭ ەڭبەك وتىلىمدەرى بولماعاندىقتان, كوپ جاعدايدا, ازاماتتاردىڭ جۇمىسقا ورنالاسا الماي جاتاتىندىعى. بۇل ورايدا, وتكەن جىلى 1000-نان اسا جاس «جاس وتان» جاستار قاناتىنىڭ «ءساتتى قادام» جوباسىنا قاتىسىپ, 3 ايدىڭ ىشىندە ەلىمىزدىڭ ءىرى ۇلتتىق كومپانيالارىندا, مەملەكەتتىك مەكەمەلەرىندە, وڭىرلەردەگى زاۋىتتاردا وزدەرىنىڭ نەگىزگى ماماندىقتارى بويىنشا ىرىكتەۋدەن ءوتىپ, ماشىقتانىپ, كاسىبي بىلىكتىلىگىن جەتىلدىرۋگە مۇمكىندىك الىپتى. ءبىر ايتا كەتەرلىگى, ارنايى مالىمەتتەر بويىنشا جاستار اراسىنداعى جۇمىسسىزدىق دەڭگەيى 2001 جىلمەن سالىستىرعاندا 4 ەسەگە تومەندەگەن ەكەن. ءلايلا ەدىلقىزى, «ەگەمەن قازاقستان».
