اڭ اۋلاۋعا ءۇش جىل تىيىم سالىندى

ەرتەدە سەنەكا دەگەن عۇلاما: «ادامداردى جاقىن تانىعان سايىن يتتەردى جاقسى كورە بەرەسىڭ», دەپ ىشتەگى شەرىن تارقاتقان ەكەن. يت – جانۋار عوي, قاپقىسى كەلسە قابادى.ەركەلەتسەڭ, باسىڭا كۇن تۋعاندا ودان  ارتىق دوس جوق. قازاقتىڭ ءيتتى جەتى قازىنانىڭ بىرىنە قوساتىنى سودان. ال, ادامنىڭ ايۋاندىعى كەيدە حايۋانداردان دا اسىپ كەتەدى. بۇل, اسىرەسە, قولىندا مىلتىعى بار اڭقۇمارلارعا كوبىرەك قاتىسى بولسا كەرەك. «جەزكيىك» دەپ انگە اينالعان مومىن جانۋار بار. باۋىزداپ جاتقاندا كوزى مولدىرەپ جاتا بەرەدى. وزدەرى ءۇشىن ارتىقشىلىق, ءومىرىنىڭ قاۋىپسىزدىگى ءۇشىن ۇلكەن ءمىنى دە بار ەدى. سەبەبى, سايىن دالانىڭ ەركەسى جولاي ۇشىراسقان ماشينا كورسە ۇيىرىمەن قاباتتاسا شاۋىپ, الدىن كەسىپ وتكەنشە توقتامايتىن. مۇندايدا دەلەبەسى قوزعان شوفەرلار ەكىلەنە قۋىپ, ءبىرازىن ۇيىردەن الىپ قالاتىن. تولدەگەندە, قۇرالايدىڭ سال­قى­نىندا اۋىل شەتىنە دەيىن كەلەتىن. جوندارى قىزىل جالقىن بولىپ ماڭ دالاعا سىيماي ماڭىراپ جاتار ەدى. ول كەزدە ادامدار مەيى­رىم­دى مە, تولدەپ جاتقاندا قارۋ كەزەمەيتىن. سارىارقانىڭ ءسانى بولعان ميل­ليونداعان كيىكتەر ادامداردىڭ تابيعاتقا سالعان لاڭىنان جاپپاي قىرىلدى. مۇيىزدەرى قىتايعا ساتىلدى. ۇيىرلەر كۇيەككە تۇسەر كەزدە تەكەسىز قالدى. ادامداردىڭ قولىمەن جاسا­لىپ جاتقان ناۋبەت تەك كيىك­تەرگە عانا كەلگەن جوق. ءوڭتۇس­تىكتە قىرعاۋىل دەگەن قۇس بار. قورازىنىڭ ادەمىلىگى كوزدىڭ جاۋىن الادى. قىزىلدى-جا­سىلدى قاناتتارى كۇن نۇرىمەن شاعىلىسىپ ۇشقانى ءبىر كەرىم. اتى قۇس بولعانىمەن, تابيعاتى تاۋىققا جاقىن قىرعاۋىل ۇشىپ تا جارىتپايدى. قالىڭ جىڭعىل, شىلىكتىڭ ىشىندە جۇرەدى. اتا قو­رازدارى مەكيەندەرىن ەرتىپ, اشىق الاڭعا شىققاندا بۇرىن قىرعاۋىل كورمەگەن ادام: «اپىر-اۋ, جاپاندا جايىلىپ جۇرگەن جابا­يى تاۋىق پا؟» دەپ تاڭ قالار ەدى. سىردىڭ بويىنداعى اۋىل­داردىڭ ءۇي قۇستارىمەن بىرگە جايىلىپ جۇرەتىن وسى قىرعاۋىل دا بۇگىندە «قىزىل كىتاپقا» كىرۋدىڭ از-اق الدىندا تۇر. سە­بەبى, اڭشىسى بار, اڭشى ەمەسى بار, توعاي ءىشىن كەزىپ, از جىلدا تۇقىمىن جويىپ جىبەرە جازدادى. وبلىستا تابيعاتتى پايدالانۋ جانە رەتتەۋ ماقساتىندا وتكەن ۇلكەن ءبىر جيىندا وبلىس اكىمى اسقار مىرزاحمەتوۆ ەستى جان ۇعارلىقتاي سەستى ءسوز سويلەپ: «قا­راپايىم حالىقتا ءتاۋىر مىلتىق جوق. اڭ-قۇستى ەرمەككە قىرىپ جاتقان مەملەكەتتىك شەنەۋنىكتەر. وسىدان ءبىرىڭ تۋرالى حاتتاما ءتۇسسىن, سول كۇنى جۇمىستان شى­عارامىن», دەپ ءزىل كورسەتكەن. سودان با, مەملەكەتتىك قىز­مەتكەرلەر سەنبى, جەكسەنبى بولسا مىلتىعىن اسىنىپ, تاۋ اسىپ كەتكەندى قويىپ كەلەدى. تابيعات قامقورشىلارىنىڭ قۋانىشىنا وراي, بيىلدان باس­تاپ «سىرداريا-تۇركىستان مەم­لەكەتتىك وڭىرلىك تابيعي پاركى» اۋماعىندا ءۇش جىل بويى اڭ اۋلاۋعا موراتوري جاريالاندى. بۇگىنگى تاڭدا مۇندا بۇحار بۇعىلارىنىڭ باسى 81-گە جەتكەن. ولاردىڭ وڭىرلىك پاركتىڭ بورالداي جانە سىرداريا فيليالدارىندا ەلىك پەن قىرعاۋىلداردى قولدان ءوسىرۋ ءۇشىن تۇقىمباقتار قۇرۋعا بيولوگيالىق نەگىزدەمە جاسالۋدا. سول سياقتى قاراتاۋ ارقارلارىنىڭ ەمىن-ەركىن قو­نىس اۋدارۋىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا ەكولوگيالىق ءدالىزدىڭ جوباسىن دايىنداۋ جۇمىستارى وسى جىلى اياقتالماق. باقتيار تايجان, «ەگەمەن قازاقستان».