بۇيرەك اۋرۋلارى بىلىنبەي اسقىنادى

ماسەلەن, جۋىردا الماتىداعى «اق­ساي» ۋنيۆەرسيتەتتىك كلينيكاسىنا بۇيرەگى ابدەن زاقىمدانعان ەكى بالا اۋىر جاعدايدا تۇسكەن ەدى. «اقساي» بالالار ورتالىعىنىڭ نەفرولوگيا جانە ەكستراكورپورالدىق دەتوكسيكاتسيا بولىمشەسىنە جەدەل جەتكىزىل­گەن 17-دەگى ءجاسوسپىرىمنىڭ بۇيرەگى قاتتى زاقىمدانىپ, نەفروتيكالىق سيندرومىنا قوسا, ساراپتامالىق كورسەتكىشتەرى ناشارلاعانى انىق­تالعان. ال 3 جاسار ەكىنشى كىشكەنتاي پا­تسيەنت نەفروتيكالىق سيندروممەن, ايقىن بىلىنەتىن ىسىك, وليگوۋريا­مەن الماتىعا سانيتارلىق اۆياتسيا ارقىلى تالدىقورعان قالاسىنان جەت­كىزىلگەن. ەكى بالانىڭ دا جاع­دايى اۋىر بولاتىن. البەتتە, س.اسفەن­دياروۆ اتىنداعى قازۇمۋ «اقساي» ورتالىعىنىڭ جانساقتاۋ بولىمىندە بۇل بالالارعا قاجەتتى كومەك كورسەتى­لىپ, بەتى بەرى قارادى.

س.اسفەندياروۆ اتىنداعى قازۇمۋ «اقساي» ۋنيۆەرسيتەتتىك كلينيكاسى – رەسپۋبليكانىڭ ەڭ العاش اشىلعان بالالار اۋرۋحاناسى. جىل سايىن وسى ەمدەۋ مەكەمەسىنە ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرىنەن اۋىر كەسەلدەرىمەن 700-گە جۋىق بالا كەلىپ تۇسەدى.

جالپى, جەر بەتىندە سوزىلمالى بۇيرەك اۋرۋلارى 840 ميلليون­داي ادامنان انىقتالسا, شامامەن بۇل – پلانەتا تۇرعىندارىنىڭ 13,4%-ى. بۇيرەكتى الماستىرۋ تەراپياسى­نا, دياليزگە 4,9 ميلليوننان باس­تاپ 7 ميلليونعا جەتەعابىل ناۋقاس تاۋەل­د­ى. ال قازاقستاندا قازىرگى تاڭدا حالىق­تىڭ 10-12%-ى سوزىلمالى بۇيرەك اۋرۋ­لارىنا شالدىققان. وسى ماسەلەگە وراي, تانىمال نەفرولوگ, پروفەسسور اباي شەپەتوۆ بۇگىندە دياليزدە ەلىمىزدىڭ 8 مىڭ تۇرعىنى بار ەكە­نىن, ون جىل سايىن بۇل كورسەتكىش ەكى ەسەگە كوبەيىپ كەلە جاتقانىن ايتادى.

سوزىلمالى بۇيرەك اۋرۋىنىڭ (سبا) بەلەڭ الۋىن گيپەرتونيالىق, قانت ديابەتى, سەمىزدىك پەن مەتابولي­كالىق سيندروم سياقتى الەۋمەتتىك مانگە يە اۋرۋلارمەن تەڭەستىرۋگە بولادى. ويتكەنى ينفەكتسيالىق ەمەس سوزىلمالى اۋرۋلاردىڭ ىشىندە ءولىم-جىتىمگە جەتەلەيتىن 5 دەرتتىڭ ءبىرى – بۇيرەك كەسەلدەرى.

ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە, سوزىلمالى بۇيرەك اۋرۋلارى اعزادا بىردەن بايقالمايدى, وكىنىشكە قاراي, كوپ جاعدايدا اسقىنعان, جانعا باتقان كەزدە عانا انىقتالىپ جاتادى. ال مۇنىڭ سالدارى دەرتتى جانداردى اپتاسىنا كەمىندە ءۇش رەت 4-5 ساعاتتىق قان تازارتۋ پروتسەدۋراسىنا بايلاپ قانا قويماي, بۇيرەك ترانسپلانتاتسياسىنا, دونورلىق بۇيرەكتى ىزدەۋگە, كۇتۋگە تاۋەلدى ەتەتىنى ايان. ال مۇنداي امالدار وتە قىمبات تۇراتىنىن ەسكەرسەك, سبا-نى اسقىندىرماي انىقتاۋ, ەمدەۋ – ۋاقىت وتكىزبەي جاسالاتىن قادام.

«بۇگىندە 9 مىڭعا جۋىق ازامات گەمودياليز پروتسەدۋراسىن الادى. مۇنداي ناۋقاستاردىڭ سانى جىل سايىن ارتىپ كەلەدى. بۇل رەتتە قازاقستاندا بەيىندى مامانداردىڭ تاپشىلىعى تۋرالى ايتقان ءجون. تۇرعىندار اراسىندا كەسەل بەلەڭ الىپ تۇرعانمەن, ەلىمىز­دە بار-جوعى 400-گە جۋىق نەفرولوگ بار. سوزىلمالى بۇيرەك اۋرۋى 5 كەزەڭ­نەن تۇرادى. سبا-نىڭ ەش بەلگىسىز, بىلىن­بەۋىنە بايلانىستى پاتسيەنتتەر اۋرۋى اسقىنعان كەزدە دارىگەرگە جۇگىنەدى. ەگەر ءبىز پاتسيەنتتەردە سبا-نىڭ دياگنوزىن ەرتە ساتىدا, ەڭ بولماعاندا ءۇشىنشى نەمەسە ءتورتىنشى ا ساتىسىندا انىقتايتىن بولساق, گەمودياليزدى ۋاق­تىلى تەراپيانىڭ كومەگىمەن كەيىن­گە شەگەرۋگە بولاتىن ەدى», دەيدى ا.شەپەتوۆ.

2024 جىلدىڭ ناۋرىز ايىنداعى دەرەككە سۇيەنسەك, بۇيرەك ترانسپلانتاتسياسىنا كەزەكتە شامامەن 3 600 ازامات تۇر. ولاردىڭ 80-نەن استامى – بالالار. اعزالاردى ترانسپلانتتاۋ­دى كۇتۋ تىزىمىندەگى پاتسيەنتتەردىڭ 90%-عا جۋىعى بۇيرەك ترانسپلانتاتسياسىن قاجەت ەتەدى, قالعان 10%-دى باۋىر, وكپە جانە جۇرەك اعزالارى قۇرايدى. وكىنىشكە قاراي, «كۇتۋ پاراقشاسىندا» تۇرعان ناۋقاستاردىڭ باسىم بولىگى ءوز قۇتقارۋشىسىن تابا الماي, دونور تابىلعان كۇنگە جەتە الماي كەتەتىنى قۇپيا ەمەس جانە بۇل – مەديتسينادا كۇن تارتىبىنەن تۇسپەي تۇرعان, ءتۇيىنى تولىق تارقاتىلماعان وزەكتى ماسەلەنىڭ ءبىرى.

بۇيرەك ترانسپلانتاتسياسىن باسى­نان وتكەرگەن پاتسيەنت انار شايمەر­گەنوۆا: «مەن 11-12 جاسىمدا تاماق اۋرۋى­مەن قاتتى اۋىرىپ, بۇل بۇيرەك اۋرۋلارى دامۋىنا سەبەپشى بولدى. سول كەزدە ماعان گلومەرۋلونەفريت دياگنوزى قويىلىپ, 30 جاسىمدا دياليزگە ءتۇستىم. مەنىڭ جولىم بولدى دەپ ايتا الامىن, سەبەبى ماعان دونور تابىلدى. شىندىعىن ايتقاندا, ەلىمىزدەن ەمەس, بەلارۋستان تابىلدى. ءبىزدىڭ ەلدەن ايىرماشىلىعى, ول جەردە بۇيرەك ترانسپلانتاتسياسى بويىنشا وپەراتسيانى اقىلى جاساۋ قاجەت ەدى. بۇعان كەم دەگەندە, 72 مىڭ دوللار قاراجات كەرەك ەكەنىن ءبىل­دىم. الەۋمەتتىك جەلىلەر ارقىلى قا­راجات جينادىم. تۋىستارىم مەن مە­نىڭ جاعدايىما بەيجاي قاراماعان وتان­داستارىم قول ۇشىن سوزىپ, مەنىڭ ءومى­رىمدى ساقتاپ قالدى. قازاقستاندا كۇتۋ تىزىمىندە 4 جىل تۇرسام, ال مينسكى­­دە مەن نەبارى 10 اي كۇتتىم», دەدى.

مامانداردىڭ ايتۋىنشا, سبا دامۋىنىڭ قاۋىپ فاكتورىنا جاتاتىن بىرقاتار اۋرۋ بار. ولاردىڭ ىشىندە ەڭ كوپ تاراعاندارى – ارتەريالىق گيپەرتەنزيا (جوعارى قان قىسىمى), جۇرەك-قان تامىرلارى اۋرۋلارى, وتباسىلىق انامنەزدەگى سبا جانە قانت ديابەتى. ارتەريالىق گيپەرتەنزيامەن اۋىراتىن ءاربىر ءۇشىنشى ناۋقاستا سبا ماركەرلەرى بار ەكەنىن اتاپ وتكەن ءجون.

س.اسفەندياروۆ اتىنداعى قازۇمۋ ىشكى اۋرۋلار كافەدراسىنىڭ دوتسەنتى دينا قاپسۇلتانوۆا: «ەگەر پاتسيەنتتە قانت ديابەتى, ارتەريالىق گيپەرتەنزيا, تۋىستارىندا سبا بولسا, كرەاتينينگە قان ساراپتاماسىن تاپسىرىپ, شۋماقتىق ءسۇزىلۋ جىلدامدىعىن ول­شەۋ قاجەت. بۇل – سىزدە سبا-نىڭ بار-جوعىن ءبىلۋدىڭ باستى جولى. مۇنداي تالداۋدى تەراپەۆت تاعايىندايدى. با­س­تاپقىدا سوزىلمالى بۇيرەك اۋرۋى بار ادامدار دەنساۋلىعىنىڭ نا­شار­لاعانىن, اۋرۋ بەلگىلەرىن بايقا­ماۋى مۇمكىن. سوندىقتان جىلىنا ءبىر رەت قان ءاناليزىن تاپسىرىپ وتىرۋعا كەڭەس بەرەمىز. ەگەر ادام تاۋەكەل توبىندا بولسا, وندا مۇنداي تالداۋدى كەم دەگەندە جارتى جىلدا ءبىر رەت جاساۋ قاجەت», دەدى.

وسى ارادا سبا دامۋىن قوزدىراتىن باستى سەبەپتىڭ ءبىرى ەكىنشى ءتيپتى قانت ديابەتى ەكەنىن ايتا كەتۋ كەرەك. بۇل جونىندە «ديابەتتى زەرتتەۋ جونىندەگى قازاقستاندىق قوعام» قق پرەزيدەنتى جاناي اقانوۆ پىكىر ءبىلدىردى.

«قانت ديابەتى كەزىندە نەفروپاتيا داميدى, قازاقستاندا بۇعان قاتىستى پارادوكسالدى جاعداي قالىپتاسىپ جاتىر: دياليزدەگى پاتسيەنتتەردىڭ 50%-دان استامى – وسى سۋسامىر كەسەلىنە شالدىققان ناۋقاستار. قازاقستاندا ءبىرىنشى جانە ەكىنشى تيپتەگى قانت ديابەتىمەن اۋىراتىن 400 مىڭنان اسا پاتسيەنت بار, ال اۋرۋدىڭ جاڭا جاعدايلارى بويىنشا جىلىنا ءوسۋ ءۇردىسى 18 مىڭنان 30 مىڭعا دەيىن بارادى. البەتتە, اسقىنۋلاردى ەمدەۋ وتە قىمبات ءىس-شارالاردى قاجەت ەتەدى. وكىنىشتىسى, قازىرگى تاڭدا ءبىز وسى ىسپەن اينالىسىپ وتىرمىز. الايدا الدىن الۋ تەراپياسى مۇنان ون ەسە ارزان», دەدى ج.اقانوۆ.

ساراپشى 2030 جىلعا قاراي ءبىزدىڭ ەلىمىزدە قانت ديابەتىمەن اۋىراتىن ناۋقاستاردىڭ سانى 800 مىڭعا جەتىپ جىعىلۋى اسۋى مۇمكىن دەپ ەسەپتەيدى سوندىقتان ماماندار سبا اۋىرتپالىعىن تومەندەتۋ ءۇشىن ەندوكرينولوگيا, كارديولوگيا مەن نەفرولوگيا اراسىنداعى پانارالىق كوزقاراس قاجەتتىگىن العا تارتىپ ءجۇر.

ءسوز سوڭىندا قازاقستاندا گەموديا­ليز ناۋقاستارعا تەگىن جۇرگىزىلەتىنىن, بىراق ماماندار جىل سايىن وسى پروتسەدۋرانى قاجەت ەتەتىن پاتسيەنتتەر سانى ارتىپ كەلە جاتقاندىقتان, مەملەكەتتىك بيۋدجەتكە تۇسەتىن اۋىرت­پالىق تا ءوسىپ جاتقانىن ايتادى. گەمودياليزگە كەتەتىن ۋاقىتقا باي­لانىستى پاتسيەنتتەر كوبىنەسە جۇ­مىسقا ورنالاسۋ مۇمكىندىگىنەن عانا ەمەس, جۇمىسىنان دا ايىرىلىپ قا­لىپ جاتادى. گەمودياليزگە تاۋەل­دى ازاماتتارعا ءبىرىنشى دارەجەلى مۇگە­دەك­تىك بەرىلەتىندىكتەن, بۇل ۇكىمەت قور­جى­نىنىن ورتايتادى. سوندىقتان وسى جاعدايدى وزگەرتۋدە سوزىلمالى بۇي­رەك اۋرۋلارىن اسقىندىرماۋ ەكى تا­راپ ءۇشىن دە اسا ماڭىزدى.

الماتى