الاياقتار ايىلىن جيار ەمەس

قازىرگى الاياقتاردى قۇددى ءبىر پسيحولوگ پا دەرسىڭ. ادامنىڭ ءىشى-باۋىرىنا كىرىپ, بولماسا وسال تۇسىن تاۋىپ, ۇرەيدىڭ استىنا الادى. قۇقىق قورعاۋ سالاسىنىڭ تەرگەۋشىسى بولىپ «جەمتىگىنىڭ» الدە ءبىر زاڭ بۇزۋشىلىققا قاتىسى بار ەكەنىن «قارۋ ەتىپ», تىعىرىققا تىرەيدى. قورقىتادى, ۇركىتەدى. ءتىپتى جالا جابادى. ادامداردىڭ ساياسي, قۇقىقتىق جانە قارجىلىق ساۋاتىنىڭ سايازدىعىن پايدالانىپ, نەبىر قيتۇرقى امالعا بارىپ جاتىر. مۇنداي فاكتىلەر كۇن وتكەن سايىن كوبەيىپ كەلەدى. ءتىپتى جۋىردا استانادا كۇنىنە 10 مىڭ ادامعا قوڭىراۋ شالعان الاياقتىق توپ ۇستالدى. قالا پروكۋراتۋراسى تاراتقان دەرەككە سۇيەنسەك, الەۋمەتتىك جەلى پاراقشالارى مەن ەلەكتروندىق مەسسەندجەرلەردەگى اككاۋنتتار زاڭسىز قوسىلعان جۇزدەگەن SIM قوراپ انىق­تالدى. ابونەنتتىك نومىرلەردى اۋىس­تى­رۋعا جانە گەوگرافيالىق ورىندى وزگەرتۋگە ارنالعان قۇرىلعىلار تاركىلەندى. جالپى, بۇل جابدىقتار ارقىلى ولار ءبىر مەزەتتە ونداعان ادامعا قوڭىراۋ شالىپ, جۇزدەگەن حابارلاما جىبەرگەن. قازىرگى ۋاقىتتا تەرگەۋشىلەر زارداپ شەككەن ازاماتتاردى انىقتاپ جاتىر. ەلىمىزدىڭ قار­جىلىق مونيتورينگ اگەنتتىگىنىڭ ماماندارى الاياقتاردىڭ قۇربانى بولماۋ ءۇشىن ءۇشىنشى تۇلعاعا جەكە دەرەكتەردى نەمەسە بانك شوتتارىنا قاتىستى ەشبىر مالىمەت بەرمەۋدى قانشا ەسكەرتسە دە, قالىڭ كوپشىلىك قارجىلىق ساۋاتتىڭ تومەندىگىنەن ءبارىبىر الدانىپ قالىپ جاتىر.

اگەنتتىك بيىلعى العاشقى جارتىجىل­دىق­تا ازاماتتاردى الاياقتىق سحەمالارعا تارتۋدان قورعاۋ ماقساتىندا قارجى پيرا­­ميدالارىن ۇيىمداستىرۋشىلارعا قاتىستى 22 تەرگەۋدى قولعا العان ەكەن. ال قۇقىققا قارسى مازمۇنداعى 14 مىڭ سىلتەمە الدىن الا بۇعاتتالىپ, 100-دەن استام قۇقىققا قارسى چات پەن اككاۋنت جويىلدى.

امالى قالماعان الاياقتار ەندى ۇلتتىق بانك قۇرعان «انتيفورد-ورتالىقتىڭ» مامانى بولىپ جۇرتتىڭ مازاسىن الا باس­تادى. ۇلتتىق بانك ءباسپاسوز قىزمەتىنىڭ باس مامانى نۇربولات تۋىسباي ۇلىنىڭ ايتۋىن­شا, اتالعان ورتالىق ماماندارى ەشقاشان ازاماتتارعا قوڭىراۋ شالمايدى ەكەن. ولاردىڭ باستى مىندەتى – جالعان شوتتاردى بۇعاتتاۋ.

«اللو, سالەمەتسىز بە! ءسىزدى «انتيفرود-ورتالىقتان» مازالاپ تۇرمىز» دەپ بىرەۋ قوڭىراۋ شالاتىن بولسا, اڭگىمەنى ارمەن قاراي سوزباي, تەلەفون تۇتقاسىن دەرەۋ قويا سالعان دۇرىس. سەبەبى ول ورتالىقتان ەشكىم سىزگە قوڭىراۋ شالمايدى. ال ءوزىن تاپ سولاي تانىستىرعان ادام – الاياق», دەيدى ن.تۋىسباي ۇلى.

ۇلتتىق بانك بيىلعى شىلدە ايىندا بانكتىك ونلاين-وپەراتسيالاردى باقىلاۋ ءۇشىن, ازاماتتاردى قاشىقتان «باسقارىپ» جۇرگەن الاياقتارمەن كۇرەسۋ ءۇشىن «انتيفرود-ورتالىعىن» ىسكە قوسقان.

– ءبىر ايعا جەتەر-جەتپەس ۋاقىت ىشىندە ورتالىق كۇدىك تۋعىزعان 400-دەن استام ترانزاكتسيانى توقتاتىپ, وتانداستارىمىزدىڭ 30 ملن تەڭگەدەي اقشاسىن ساقتاپ قالدى. بۇعان دەيىن الاياقتار ءبىزدى قالاي الداۋشى ەدى؟ بانك ءتۇرلى كۇشتىك قۇرىلىمنىڭ اتىنان تەلەفون شالىپ, نەبىر «ارنايى وپەراتسيالارعا» تارتۋعا تىرىساتىن نەمەسە تەلەفوندارىنا قاشىقتان باس­قارۋعا كومەكتەسەتىن قوسىمشانى الداپ جۇكتەتكىزۋگە ۇمتىلاتىن ەدى. ءسويتىپ, جۇرتتىڭ اقشاسىن قاعىپ الۋعا ارەكەت قىلاتىن. ولاردىڭ ايلاسىنا كوپ ادام سەندى دە. ەندى اككىلەر وسى «انتيفرود-ورتالىقتىڭ» اتىنان قوڭىراۋلاتۋى دا عاجاپ ەمەس, – دەيدى ن.تۋىسباي ۇلى.

شوتتارى بۇعاتتالىپ, امالى ازايعان الاياقتار وزگە تاسىلگە كوشۋدى كوزدەپ, تاپ وسى ورتالىقتىڭ اتىنان قوڭىراۋ شالۋى مۇمكىن. اتالعان ورتالىق جوعارىدا اتالعانداي بانكتىك وپەراتسيالاردىڭ ورىندالۋىنا جول بەرمەيدى دەگەن سەنىم­دەمىز. ال بۇل ورتالىقتىڭ ماماندارى ەشقاشان كليەنتكە قوڭىراۋ شالمايتىنىن قاپەرىڭىزدە ۇستاپ جۇرگەنىڭىز ابزال.

ەرتەگىدەگى جەتى باستى ايداھار سياقتى بۇل الاياقتاردىڭ دا ايلاسى ازايار ەمەس. ولار ەندى قارجىلىق مونيتورينگ اگەنتتىگىنىڭ (قما) اتىنان ىسكە كىرىسىپ كەتتى. جالپى, اگەنتتىك اتاۋىندا «قارجى» ءسوزى بولعانىمەن, ول جەكە تۇلعالارمەن اينالىسپايدى, ياعني پرەزيدەنتكە عانا تىكەلەي باعىنىپ, ەسەپ بەرەتىن, قىلمىستىق جولمەن الىنعان كىرىستەردى زاڭداستىرۋعا (جىلىستاتۋعا) قاتىستى جانە تەرروريزمدى قارجىلاندىرۋعا قارسى ءىس-قيمىلدى جۇزەگە اسىراتىن مەملەكەتتىك ورگان. الاياقتار وسى جەردە حالىقتىڭ تاعى دا قارجىلىق ساۋاتسىزدىعىن پايدالانىپ, وسى ورگاننىڭ اتىن جامىلا كەتتى.

وسىعان بايلانىستى جۋىردا اگەنتتىك رەسمي مالىمدەمە جاساپ, تەلەفون ارقىلى جاسالعان الاياقتىق فاكتىلەرى تۋرالى حا­بار­لادى. قما رەسمي وكىلى الىبەك ءابدىلوۆ الاياقتار تەلەفون قوڭىراۋلارى نەمەسە حابارلاما جىبەرۋ ارقىلى وزدەرىن اگەنت­تىك قىزمەتكەرلەرى رەتىندە تانىستىرۋى مۇمكىن ەكەنىن ەسكەرتتى.

– اڭگىمە بارىسىندا الاياقتار قازاق­­ستان رەزيدەنتتەرىنىڭ قاراجاتىن بانكتىك شوتتاردان قىلمىستىق جولمەن الۋدىڭ ءارتۇرلى سحەماسىن سىلتاۋ ەتىپ, الاياقتىقتىڭ ىقتيمال بەلگىلەرىنە, قما تاراپىنان قويىلعان شەكتەۋلەرگە بايلانىستى بانكتەردەگى شوتتار بويىنشا وپەراتسيالاردى توقتاتا تۇرۋ تۋرالى حاباردار ەتەدى.

ءارى قاراي الاياقتار بانكتىك شوتتاردىڭ رەكۆيزيتتەرىن, زاڭمەن قورعالاتىن جانە قۇپيا, جاريا ەتىلمەيتىن دەرەكتەردى ۇسىنۋدى سۇرايدى. سوسىن جابىرلەنۋشىگە اگەنتتىك اتىنان جالعان قۇجاتتار جىبەرى­لەدى. وندا مەملەكەتتىك ورگاننىڭ قولى, اتاۋى, ءمورى مەن رەكۆيزيتتەرى ورنالاس­تىرىلادى. بۇل رەتتە قوڭىراۋ شالۋشىلار ءوز ارەكەتتەرى تۋرالى ەشكىمگە حابارلاماۋىڭىزعا كەڭەس بەرەدى, – دەيدى اگەنتتىكتىڭ رەسمي وكىلى.

ول قارجىلىق مونيتورينگ اگەنتتىگى جەكە تۇلعالاردىڭ شوتتارىنا قىزمەت كورسەتپەيتىنىن, اقشالاي ەسەپ ايىرىسۋلار, ياعني وپەراتسيالار جۇرگىزبەيتىنىن جانە جەكە تۇلعالارمەن بايلانىس ورناتۋعا باعىتتالعان قىزمەتتى جۇزەگە اسىرمايتىنىن رەسمي تۇردە راستادى.

جۋىردا استانالىق دارىگەر نۇربانۋ بەردىمبەتوۆا ءدال وسىنداي سحەمامەن الاياق­تاردىڭ قۇرىعىنا ءتۇسىپ قالا جازداعانىن ايتىپ بەردى. بىراق ول دارىگەرگە قاسكويلەر ۇقك قىزمەتكەرى رەتىندە «كومەك كورسەتكىسى» كەلگەن.

– «WhatsApp»-تاعى مەسسەندجەرىمە تارازداعى بۇرىنعى باسشىمنىڭ, ياعني قالالىق №7 ەمحانا مەڭگەرۋشىسىنىڭ فوتوسى قويىلعان, تەلەفونىمدا ساقتالماعان بەلگىسىز نومەردەن حابارلاما ءتۇستى. ءماتىن ورىس تىلىندە جازىلعان. ماعىناسى مىنانداي. ۇقك وكىلى ول كىسىگە حابارلاسىپ, مەنىڭ قاتىسىم بولۋى مۇمكىن تەرروريستىك اكت تۋرالى بايانداعان. مەن الدەبىر ادامعا 3 ملن تەڭگە سوماسىندا قارجى اۋدارعان ەكەنمىن. ال ونىڭ الماتىدا جانە رەسەيدە بولعان تەرروريستىك ارەكەتتىڭ قاتىسۋشىسى ەكەنى انىقتالىپتى. ياعني مەن قىلمىستىق كودەكس بويىنشا تەرروريستىڭ جاقتاۋشىسى, قولداۋشىسى بولىپ شىعا كەلىپپىن. مەنى وسى بالەلى ىستەن اراشالاپ الۋ ءۇشىن ەندى ماعان ۇقك قىزمەتكەرى ەلىمىزدىڭ ۇلتتىق بانكى ارقىلى كومەك كورسەتپەكشى. ءسويتىپ, بۇرىنعى «باسشىم» ماعان قازىر ۇقك وكىلى حابارلاساتىنىن ايتتى. «بىراق ەشكىمگە, ءتىپتى جۇبايىڭا دا ءتىس جارما, ەكەۋمىزدىڭ دە باسىمىز كەتكەلى تۇر» دەپ ءتىپتى ۇرەيلەندىرە ءتۇستى, – دەيدى ن.بەردىمبەتوۆا.

حابارلاما ەل تانيتىن ەمحانا مەڭگەرۋ­شىسىنەن كەلىپ تۇرعان سوڭ, دارىگەر ول كىسىگە يمانداي سەنگەن. قول-اياعى دىرىلدەپ, جىلاۋعا دەيىن بارعان. ءبىراز ۋاقىتتان كەيىن الگى ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك قىزمەت وكىلى حابارلاسىپ, ءمان-جايدى تۇسىندىرگەندە ءتىپتى مازاسى قاشىپ, جۇرەگى القىمىنا كەلىپتى.

– ءبىتتى, جەتكەن جەرىم وسى دەپ ويلادىم. ول ارتىنشا قاي بانكتە شوتتارىمنىڭ بارىن سۇرادى. ءبارىن ايتىپ بەردىم. سوڭىندا «ۇلتتىق بانك وكىلى حابارلاسادى, بارلىق شوتىڭىز تۋرالى مالىمەت بەرۋىڭىز كەرەك. ولار شۇعىل ارادا ناقتىلاپ, تەرروريسكە ول اقشانى ءسىز اۋدارماعانىڭىزدى بىزگە راستاپ بەرەدى», دەپ جۇباتقانداي بولدى. بىراق مەن سول ساتتە ەمحانادا پاتسيەنت قابىلداپ وتىرعاندىقتان, قازىر سويلەسە المايتىنىمدى, كەشكە حابارلاسۋىن ءوتىندىم.

ءبىر كەزدە ەمحانا مەڭگەرۋشىسىنىڭ مەندە ءنومىرى ساقتالعانى جانە ونىڭ تەك قازاق تىلىندە جازاتىنى ەسىمە ءتۇسىپ كەتىپ, وزىنە قوڭىراۋ شالسام «ويباي, الاياقتار ەلدىڭ ءبارىن مەن بولىپ شوشىتىپ جاتىر ەكەن. جولاما, سويلەسپە», دەپ شىرىلداپ كەتتى. سودان ادۆوكات اپكەمە حابارلاسىپ ەدىم, ول دا مۇنىڭ الاياقتىق سحەماسى ەكەنىن ايتىپ ءبىر جۇباتتى. ارتىنشا دەرەۋ ۇقك-ءتىڭ سەنىم تەلەفونىنا شىعىپ, ءمان-جايدى ءتۇسىندىردىم. ولار دا ء«بىز مۇنداي ىسكە ارالاسپايمىز. الاياقتىق فاكتىسى بويىنشا پوليتسياعا ارىز ءتۇسىرىڭىز», دەپ ەڭسەمدى ءبىر كوتەردى. دەرەۋ الگى ۇقك-دەگى «جاناشىرىما» الاياق ەكەندەرىن جازدىم. سويتسەم, وزىمە شاپ بەرىپ, ء«ۇشىنشى تۇلعاعا ايتپا دەدىك قوي, ءسىز ءبىزدىڭ جۇمىسىمىزدىڭ ءبارىن قۇردىمعا كەتىردىڭىز» دەپ رەسمي تىلدە دۇرسە قويا بەردى. نەگە قازاق تىلىندە جازبايسىزدار دەگەن قارسى سۇراعىما ءىس رەسمي تىلدە اشىلعان, سول سەبەپتى تەرگەۋ بارىسى سول تىلدە جۇرەدى دەپ بىلگىشسىندى. ارتىنشا وزىنە ايتقىم كەلگەن ءسوزدىڭ ءبارىن ايتىپ-ايتىپ, ايىزىمدى ءبىر قاندىرعان سوڭ ءنومىردى بلوكتاپ تاستادىم, – دەيدى كەيىپكەرىمىز.

نۇربانۋ بەردىمبەتوۆا بىزگە وسى ماسەلە بويىنشا ساسقانىنان ءوزىنىڭ بىرنەشە قاتەلىك جىبەرگەنىن دە ايتىپ بەردى. الدىمەن ول مەسسەندجەردە تانىس ادامىنىڭ فوتوسى تۇرعانىمەن, ول كىسىنىڭ نومەرى وزىندە ساقتالعانىنا سول ساتتە ءمان بەرمەگەن.

– ەكىنشىدەن, ەمحانا مەڭگەرۋشىسى بىزگە ەشقاشان ورىس تىلىندە جازبايتىن. بۇل جولى ورىسشا «سايراپ» وتىر. جانە دە ەشقانداي بانك ءوز كليەنتىنەن جەكە مالىمەتتەردى سۇراتپايتىنىن جاقسى بىلە­تىن­مىن, ويتكەنى ولاردا كليەنت تۋرالى قاجەتتى جەكە مالىمەتتەر جەتكىلىكتى. بىراق مىنا جاعدايدا ابدىراعانىم سونشالىق, ونى دا ەسىمنەن شىعارىپ الدىم, – دەيدى الاياققا الدانىپ, سان سوعىپ قالا جازداعان دارىگەر.

سونداي-اق استانالىق دارىگەر وتانداس­تا­رىمىزعا وسىنداي وڭاي ولجاعا ۇيرەنىپ العان الاياقتاردىڭ الداۋىنا ءتۇسىپ قالماس ءۇشىن ەش ساسپاستان, سۇراقتىڭ بارىنە سالقىنقاندى جاۋاپ بەرگەن ءجون ەكەنىن ەسكەرتتى. ال نەگىزى اڭگىمە اۋانى وسىلاي باستالىپ جاتسا, تەلەفوندى بىردەن قويا سالۋ كەرەك ەكەنىن دە ايتتى. «جۇرتشىلىق الەۋمەتتىك جەلىدەگى بولماشى دۇنيەنى قاراي بەرگەنشە, قۇزىرلى ورگانداردىڭ تاراتىپ جاتقان جالعان «قىزمەتكەرلەرگە» قاتىستى اقپاراتتارىن دا ءبىر ءسات وقىپ, نۇسقاۋلىقتارىنا كوز جۇگىرتىپ تۇرسا ەكەن», دەيدى.