باسىلىم • 15 تامىز, 2024

نۇكتەلى ءسوز

170 رەت
كورسەتىلدى
3 مين
وقۋ ءۇشىن

جۋىردا اكادەميك, سەنات دەپۋتاتى دارحان قىدىرالىنىڭ «نۇكتە فيلوسوفياسى» اتتى كىتابى قولىمىزعا تيگەن ەدى. جاڭا جيناقتىڭ اتىنا قاراپ, اۆتوردىڭ «Egemen Qazaqstan» گازەتىندە (2020 جىلى 3 ماۋسىم) جاريالاعان وسى تاقىرىپتاعى باعانى ەسكە ءتۇستى.

نۇكتەلى ءسوز

ءيا, نۇكتەنى جۇيەلى ءسوزدىڭ, جيناقى ويدىڭ, شەگەلى شەشىمنىڭ تاڭباسى دەپ بىلەمىز. بىراق وسى ينەنىڭ كوزىندەي نۇكتەگە قانشا ومىرلىك ماعىنا, قانشا عالامدىق سىر سىياتىنىن ولشەپ ءبىلۋ مۇمكىن ەمەس. اۆتور اتالعان ماقالاسىندا جالعىز تاڭبانى فيلوسوفيالىق تۇرعىدان تالداپ, تەرەڭنەن قاۋزايدى. نۇكتە مەن كوپ نۇكتەنىڭ ادامنىڭ وي-ساناسىنداعى وزگەرىسىنە دەيىن مىسال قىلادى.

«ادام عۇمىرى – اقجەمدەلگەن ءبىر كىتاپ دەسەك, سول كىتاپتاعى ەڭ سوڭعى ءسوز دە نۇكتەمەن اياقتالادى. تۇمسا تابيعات, قالىڭ ورمان نوقاتتاي عانا داننەن تارالادى. ادام مەن اڭ دا ءبىر تامشىنىڭ داقىلى. نوقاتتاي داننەن الىپ اعاشتىڭ ءوسىپ شىعاتىنى سياقتى, ءبىر نۇكتەگە بۇكىل عالام سىيىپ كەتەردەي. سول نۇكتەدەن جوعارى عارىشقا جول سالعان قۇس جولى تىزبەلەنەدى. ال تومەن جىلجىساڭىز, ميكروالەمگە تاپ بولاسىز. نۇكتە قۇددى ءبىر سيقىرلى قاقپا سياقتى قوس ۇشى دا شەكسىزدىككە جالعاساتىن وسى ەكى الەمدى جالعاپ تۇرعانداي», دەپ جازادى.

راسىندا دا, تارىداي نۇكتەنىڭ ادامزات عۇمىرىنداعى, جالپى وسى عالامشارداعى بايلانىسار نۇكتەسى دە كوپ ەكەنىن, ارقايسىسى اعاشتىڭ بەرىك دىڭىندەي فيلوسوفيالىق مازمۇندى كوزدەپ تۇرعانىن تۇيسىنە تۇسەسىڭ.

جاڭا جيناققا دارحان قىدىرالىنىڭ وي-تول­عا­نىستارى مەن ەسسەلەرى توپ­تاس­تى­رىل­عان. مۇنىڭ ىشىندە ەلدىك پەن ەرلىك تۋرالى, بۇگىنگى قوعامنىڭ تىنىسى مەن تىرشىلىگى, تالعامى مەن تاڭداۋى, جاڭا زامان جاستارىنىڭ بەت-بەينەسى, ۇلتتىڭ بۇگىنى مەن بولاشاعى, ءبىلىم مەن بىلىك, ونەر مەن تاريح, قالام مەن قابىلەت, ۇلتتىق مىنەز بەن بولمىس تا­قى­رىپ­تا­رىندا تولعانادى. قو­عام­داعى تۇيتكىلدەرگە دە وزىندىك ازاماتتىق كوزقاراسىن بىلدىرگەن مازمۇندى بايلامدارى دا ەنگەن.

قاڭتار وقيعاسىنان سوڭ جازىل­عان «بۋىرقانعان بۇلا بۋىن» اتتى ماقالادا زامانا اعىسىنا قاتىستى تۇشىمدى تولعامدار ايتىلادى. اسىرەسە بۇگىنگى تاۋەلسىز ۇرپاقتىڭ بولمىس-ءبىتىمى مەن مىنەزىنە تالداۋ جاسايدى. جاڭا قازاقستان يدەياسىنىڭ ءوزى سول جاستاردىڭ جارقىن باعىتى ەكەنىن باياندايدى. قوعامدى ەركىن كەزگەن ءتۇرلى كوزقاراس بۇگىنگى بۋىننىڭ ساناسىن سان-ساققا جەتەلەيتىنىنە قارالى قاڭتار دالەل بولىپ وتىر دەيدى.

ء«بىز جاستارعا جول اشىپ, ولار­دىڭ جان-جاقتى ءبىلىم الۋىنا, ومىردەن, قوعامنان, ءبىز قۇرعىمىز كەلەتىن جاڭا مەملەكەتتەن ءوز ورنىن تابۋىنا مۇمكىندىك بەرىپ, بار كۇش-قۋاتىن جاڭا مەملەكەتتى قالىپتاستىرۋىنا, ەرەن كۇشىن جاسام­پازدىققا باعىتتاۋىنا جاع­داي جاساۋىمىز كەرەك. ولار­دى تۇسىنەتىنىمىزدى تۇسىنىكتى تىلمەن جەتكىزىپ, حالىقتىق قۇندى­لىق­تار­دىڭ ەشقاشان وزگەر­مەي­تى­نىن, حالىق ارقاشان ءوز ارناسىنان جاڭىلمايتىنىن, سانعاسىرلىق ءداستۇرىمىزدىڭ ۇرپاقتان-ۇرپاققا وزگەرىسسىز بەرىلەتىنىن كورسەتۋىمىز كەرەك. ويتكەنى حاق – ماڭگىلىك, حالىق – ماڭگىلىك», دەپ جازادى.

ماعجاننىڭ ايگىلى جاستارعا سەنەتىن ۇرانىن جاقتاعان اۆتور جاڭا ۇرپاق پەن ادىلەتتى ءسوز ەتەدى. جوعالعان ۇرپاققا جاتقىزبايدى. بۋىرقانعان بۇلا بۋىنعا بالايدى.

بۇدان بولەك, «قۇبىلعان زامان­دا قۇبىلادان جاڭىلماۋ», «ار الدىندا ارىلۋ», «ەلدىڭ سىنعا تۇس­كەن ءسات», «مىلتىقسىز مايدان», «رۋحتىڭ ايناسى», «رۋحاني رەنەسسانس جولى» سياقتى ۇلتتىڭ ءتىلى مەن تاعدىرىن تولعاعان ەسسەلەرى دە كوزىقاراقتى جۇرتتىڭ كوڭىلىنەن شىعارى انىق. 

سوڭعى جاڭالىقتار