«1934 جىلى ساكەن سەيفۋلليننىڭ كومەگىمەن تەاترعا جۇمىسقا قابىلدانعاندا, ابىكەننىڭ باعىنا قاراي تەاتر ديرەكتورى ورىنبەك بەكوۆ ەدى, بۇل ەكەۋى اۋىلداس ءارى بۇرىننان مۇددەلەس جاندار بولاتىن. ورىنبەك بەكوۆ (1898-1938) «الاش» پارتياسىنىڭ مۇشەسى بولعان, 1930 جىلعى «شەت قوزعالىسىنا» ابىكەنمەن بىرگە قاتىسقان. كەيىن قىزىل وكىمەتتىڭ قۇزىرىنا ءوتىپ, ءباسپاسوز, مادەنيەت سالاسىندا ەڭبەك ەتكەن. جازۋشى, دراماتۋرگ, سىنشى. جۇمىسقا قابىلدانۋىنا مۇحتار اۋەزوۆ تە تىلەكتەستىك تانىتقان, ول ابىكەننىڭ كۇيشىلىك ونەرىن ەرتەرەكتەن, سەمەي كەزەڭىنەن جاقسى بىلەتىن, سوندىقتان تەاتر اكىمشىلىگىنە جازۋشى ءسوزىنىڭ دە سالماعى وتكەن سەكىلدى. دالالىق تۋما دارىنى ارقاسىندا ول تەاتر ساحناسىنا, اكتەرلىك شەبەرلىككە تەز بەيىمدەلەدى. قازاق دراما تەاترى ساحناسىندا قۇنانباي (م.اۋەزوۆ. ل.س.سوبولەۆ. «اباي»), قارامەندە (م.اۋەزوۆ. «ەڭلىك-كەبەك»), قودار (ع.مۇسىرەپوۆ. «اقان سەرى-اقتوقتى»), مۇسا (س.مۇقانوۆ. «شوقان ءۋاليحانوۆ»), تايمان ء(ا.تاجىباەۆ «مايرا»), بالقى (م.اقىنجانوۆ. «يساتاي مەن ماحامبەت») وبرازدارىن سومداپ كورەرمەن قاۋىمنىڭ ريزاشىلىعىنا بولەنەدى», دەيدى كۇيشى ج.ءجۇزباي.
تالانتتىڭ اتى – تالانت. تالانتتى ادام قاي جەردە نە ىستەسە دە, ۇلتقا, كوپتىڭ ۇپايىنا, ساپاعا قىزمەت ەتەدى. بۇعان دەيىن كۇيشى ابىكەننىڭ ەل ىشىندە كوشەلى ازامات بولعانى تۋرالى اڭگىمەلەردى قۇلاق شالاتىن. ەل مەن جەردىڭ نامىسى دەگەندە قاراپ قالمايتىن ازاماتتىعى تۋرالى دەرەكتەردىڭ ءبىرسىپىراسى كەيىن دە كورىنىپ, شىعا باستاعانى سونىڭ دالەلى.
«1930 جىلى قازىرگى قاراعاندى وبلىسى شەت اۋدانىندا كەڭەس وكىمەتىنە قارسى ايگىلى بەتپاقدالا كوتەرىلىسى باستالادى. كوتەرىلىستىڭ كوسەمدەرى, الاش قايراتكەرلەرى – جاقىپ اقباەۆ, ءالىمحان ەرمەكوۆتەر ەدى. اسكەري قوزعالىستىڭ باس ساردارى بوپ ەركەبەك دۇيسەنوۆ سايلانادى. تاريحشىلار تۇرعانبەك اللانيازوۆ پەن امانگەلدى تاۋكەنوۆتىڭ «شەتسكايا تراگەديا» اتتى كىتابىنىڭ «دەلو ديۋسەنوۆا» بولىمىندە ەركەبەك دۇيسەنوۆ پەن جاقىپ اقباەۆتىڭ ەسكى دوستار ەكەندىگى جازىلادى. وسى كىتاپتا الاش قوزعالىسىن باسىنداعى 40 كىسىنىڭ ىشىندە ابىكەننىڭ دە اتى اتالادى: «...يز شەتسكوگو رايونا: وسپانوۆ كايربەرلي, يبىشەۆ ماۋلەن, نورباەۆ مۋكاش, ديۋسەنوۆ ەركەبەك, حاسەنوۆ ابەكان, بالگوجين جۋنۋسبەك, بودۋكوۆ كارىمبەك» (اللانيازوۆ.ت.ك. تاۋكەنوۆ ا.س.شەتسكايا تراگەديا. يز يستوري ۆوورۋجەننىح ۆىستۋپلەني ۆ تسەنترالنوم كازاحستانە ۆ 1930-1931 گگ. الماتى: فوند «XXI ۆەك», 2000 گ.164 ستر. 26-بەت).
بۇل جەردە حاتتاما تولتىرۋشىنىڭ جازۋىمەن كۇيشىنىڭ اتى-ءجونى «حاسەنوۆ ابەكان» دەپ قاتە جازىلىپ كەتكەن, سولاي بولا تۇرا «ابىكەنتانۋدا» بۇل اسا ماڭىزدى قۇجات بولىپ تابىلادى», دەيدى جانعالي ءجۇزباي.
ابىكەن حاسەن ۇلىنىڭ ءومىر جولىنا وي كوزىمەن ۇڭىلگەندەر قازاق حالقى باسىنان كەشكەن قايعى-قاسىرەتتىڭ ءبارى كۇيشىنى اينالىپ وتپەگەنىن جانە ومىرىنە تەرەڭ ءىز سالعانىن جۇرەگىمەن سەزەدى. ءتىپتى كۇيشىنىڭ ءتىرى قالعانىنىڭ ءوزى تاڭعالارلىق جايت. ول 1930 جىلدارداعى ۇجىمداستىرۋ كەزىندەگى اپەرباقاندىققا كۋا بولىپ قانا قويعان جوق, ۇستازى ءابدي سىندى كۇيشىلەردىڭ جازىقسىزدان جازىقسىز اتىلعانىن كوردى. ءابدي ءوزىن كەڭەستىك جەندەتتەر اتايىن دەپ تۇرعاندا, «كەۋدەمدە كۇي كەتىپ بارادى, جالعىز-اق تىلەگىم – ابىكەن دەگەن بالانى شاقىرىڭدارشى, ۇيرەنىپ الىپ قالسىن» دەپ اقتىق تىلەۋىن ايتادى. ءابدي ءبىر تارتىپ بولعاندا, ابىكەن ەكىنشى رەت تارتۋىن ءوتىنىپ, ەكەۋى جىلاپ ايىرىلىسقان. مۇنداي سۇمدىقتى كورگەنى ازداي كۇيشىنىڭ وتباسى بۇل ايداۋدا جۇرگەندە اشتىقتان قىرىلىپ قالادى. كەلىپ مۇردەلەرىن قۇشىپ قالادى. وسىلايشا, كەڭەس وكىمەتىنىڭ ز ۇلىمدىعىن جان-جۇيەسىمەن سەزىنگەن ءا.حاسەن ۇلى ۇستازى ابديدەن قالعان الگى كۇيدى تەك بەرتىندە, سوعىستان كەيىنگى جىلدارى عانا تارتىپ, تاسپاعا جازعان. ەل ىشىندەگى وسىنشاما قۇبىلىستى جان-جۇرەگىنەن وتكىزىپ, اقىلىندا قورىتقان ابىكەننەن قالعان جالعىز-اق كۇي – «قوڭىر». كۇيدى قادىرلەگەن احمەت بايتۇرسىن ۇلى, ساكەن باستاعان سەركەلەر اتىلىپ كەتىپ جاتقانىن بىلگەن ابىكەننىڭ بۇل كۇيىندە كۇللى قازاق دالاسىنىڭ قايعى-قاسىرەتى مەن وكىنىشتى, ازالى زارى تۇرعان جوق پا؟ احمەت بايتۇرسىن ۇلى باستاعان الاش ارىستارىنىڭ الدىندا تاتتىمبەتتىڭ «جانتەلىم» كۇيىن شەرتكەندە, اقاڭ ء«وز اتى دا جامان ەمەس, الايدا كوكەيدى تەسىپ تۇرعان كۇي ەكەن. بۇدان بىلاي «كوكەيكەستى» دەپ تارتشى» دەسە كەرەك. دەمەك الاشتىڭ وسىنداي قايراتكەرلەرىنەن باتا الىپ, ىقىلاسىنا جارىپ, كەيىن ولاردىڭ ورنىن سيپاپ قالعان ابىكەننىڭ «قوڭىرى» قازاق تۇرعانشا تىڭدالا بەرەتىن كۇي. ونى تەك كوڭىل كوزىن اشىپ تىڭداۋ كەرەك.
