ەكونوميكاداعى پاتريوتيزم قاعيداتى

وتاندىق تاۋارلارعا باسىمدىق بەرىلەدى

پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلاردىڭ, كۆازيمەملەكەتتىك جانە مەملەكەتتىك سەك­تور­دىڭ ساتىپ الۋ سالاسىنداعى جەرگى­لىكتى ونىمدەر مەن قىزمەتتەردىڭ ۇلەسىن 60%-عا جەتكىزۋ تۋرالى تاپسىرماسى بو­يىنشا ۇكىمەت جۇيەلى جۇمىس جۇرگىزىپ كەلەدى. بۇگىندە بىرقاتار سالادا وڭ ناتي­جە بايقالادى. بۇل رەتتە يم­پورت­تىڭ تۇراقتى تۇردە قىسقارىپ كەلە جات­قانىن جانە ءوندىرىس كولەمىنىڭ ارتۋىن اتاپ وتۋگە بولادى. ماسەلەن, وڭدەۋ ونەر­­كا­سىبىندە اكەلىنەتىن ءونىم كورسەتكىشى 7%-عا تومەندەسە, وتاندىق ءوندىرىس كولەمى 4%-عا ارتتى. ماشينا جاساۋدا, مەتالل بۇيىم­دارىن, قاعاز ونىمدەرىن وندىرۋدە سىرتقى جەتكىزىلىمدەرگە تاۋەلدىلىك تومەندەدى.

«قازىر ەكونوميكاسى قارقىندى دامى­عان كوپتەگەن مەملەكەت ىشكى نارىقتى قول­داۋ جانە قورعاۋ ساياساتىن بەلسەندى جۇر­گىزىپ جاتىر. حالىقارالىق ۆاليۋتا قو­رى مۇنداي قورعاۋ شارالارىنىڭ جار­تى­سىنا جۋىعى قىتاي, ەۋروپالىق وداق جانە اقش ەكونوميكالارىنا تيەسىلى ەكەنىن اتاپ كورسەتتى. قازاقستان الەم­دىك تاجىريبەنى ەسكەرىپ, يمپورتتىق تاۋارلاردىڭ ۇلەسىن تومەندەتۋگە جانە ءوز وندىرۋشىلەرىن قولداۋ شارالارىنا كەڭىنەن باسىمدىق بەرىپ وتىر. ۇكىمەت ەكونوميكالىق پاتريوتيزم قاعيداتىن قاتاڭ ۇستانادى. ءبىز قاشاندا وتاندىق ءوندى­رۋشىنى قولدايمىز. بۇل – ءاربىر اكىم­نىڭ, ءاربىر سالالىق ءمينيستردىڭ مىن­دەتى. ول تەك ءسوز جۇزىندە ەمەس, ناقتى ءىس جۇزىندە ورىندالۋعا ءتيىس», دەپ اتاپ ءوتتى و.بەكتەنوۆ.

ىشكى نارىقتى قولداۋ جونىندەگى شارالار زاڭنامالىق دەڭگەيدە بەكىتىلەدى. پرەزيدەنت ساتىپ الۋ راسىمدەرىن جۇر­گىزۋ كەزىندەگى تالاپتاردى قاتاڭداتاتىن «مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ تۋرالى» جاڭا زاڭعا قول قويدى. بۇل رەتتە بۇگىندە ساتىپ الۋ ساپاسىن باقىلاۋدى ودان ءارى كۇشەيتۋدى كوزدەيتىن تۇزەتۋلەر ما­جىلىسكە ەنگىزىلدى. وزگەرىستەر جاڭا تەتىك – وتاندىق تاۋار وندىرۋشىلەردىڭ بىرىڭعاي ءتىزىلىمىن ەنگىزۋدى كوزدەيدى. بۇعان ءونىم شىعارىپ وتىرعان, وندىرىستىك قۋاتى جەتەرلىك, ودان ءارى دامۋعا الەۋەتتى, جوس­پارى ناقتى كاسىپورىندار كىرەدى. بۇل پلاتفورمانى قۇرۋدىڭ نەگىزگى ماقساتى – ەلىمىزدىڭ نەگىزگى وندىرىستەرىن جۇيەلەۋ جانە وتاندىق بيزنەستى قورعاۋ. تىزىلىمگە ەنگەن كاسىپورىندار مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارىن باسىم تارتىپپەن الادى. ولارعا ءوندىرىستى جاڭعىرتۋ, باسەكەگە ق­ا­بىلەتتىلىكتى ارتتىرۋ, جالاقىنى ءوسىرۋ بويىنشا قارسى مىندەتتەمەلەر قويى­لادى. كومپانيالاردىڭ قىزمەتىن باقى­لاۋ ونلاين رەجىمدە تسيفرلىق سكري­نينگ نەگى­زىن­دە جۇزەگە اسىرىلادى. بۇل سىبايلاس جەم­قورلىق تاۋەكەلدەرىن ازايتۋعا مۇمكىن­دىك بەرەدى. مونيتورينگ سالىق جانە كەدەن قىز­مەتتەرى, ەڭبەك ينسپەكتسيا­لارى جانە باسقا دا ۆەدومستۆولار تاراپىنان جۇرگىزىلەدى.

وتاندىق تاۋار وندىرۋشىلەردى قولداۋ شارالارى تۋرالى ونەركاسىپ جانە قۇرى­لىس ءمينيسترى قانات شارلاپاەۆ باياندادى. ونىڭ ايتۋىنشا, وتاندىق تاۋار وندىرۋشىلەرگە قولداۋ كورسەتۋ اياسىندا جەڭىل ونەركاسىپ, ماشينا جاساۋ, حيميا, مەتاللۋرگيا سالالارىنداعى جانە قاعاز, جيھاز, قۇرىلىس ماتەريالدارىنىڭ 4 201 تاۋا­رىنا مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ­دا باسىم­دىق بەرىلىپ وتىر. بۇگىن­دە اتال­عان تاۋارلار بويىنشا وتان­دىق ون­دىرۋشىلەرىمەن جاسالعان كەلىسىمشارتتار سانى 1,4 ەسەگە ءوسىپ, 106 ملرد تەڭگەنى قۇرادى. ەڭ ۇل­كەن ءوسىم حيميا, ماشينا جاساۋ, جەڭىل ونەر­كاسىپ, قاعاز ونىمدەرى بويىنشا بايقالدى.

«شاعىن جانە ورتا كاسىپورىنداردى قولداۋ شارالارى ءوز تيىمدىلىگىن كورسەتتى. «ماسەلەن, پەتروپاۆلداعى «رادۋگا» كاسىپ­ورنى قاعاز ونىمدەرى بويىنشا مەملەكەتتىك ساتىپ الۋعا قاتىسۋ ەسەبىنەن 1 ملرد تەڭگەگە ءونىم شىعارىپ, 100%-عا جۇكتەلدى. سونداي اق پاۆلودارداعى «لاكرا» كاسىپورنى لاك بوياۋ ءوندىرىسى كولەمىن 27%-عا, الماتىداعى «Marschall» تۇرمىستىق حيميا ءوندىرىسىن 15%-عا ۇلعايتتى. استانادا وسى ساۋىردە ءونىم شىعارۋدى باستاعان «Metal Former» كاسىپورنى «جايلى مەكتەپ» جوباسى شەڭبەرىندە 100%-عا جۇكتەلىپ, ءتورت ايدا 3,6 ملرد تەڭگەگە ءونىم شىعاردى», دەدى ق.شارلاپاەۆ.

ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, بيىلعى جوبالار پۋلىندا 1,3 ترلن تەڭگەنى قۇ­رايتىن 180 جوبا بار. بۇل جوبالار ىسكە قوسىلعاندا, 15,2 مىڭنان اسا تۇراقتى جۇمىس ورنى اشىلادى. جىل باسىنان بەرى 158 ملرد تەڭگەگە 43 جوبا ىسكە قوسىلىپ, 2 مىڭداي جۇمىس ورنى اشىلدى. ونىڭ ىشىندە ماڭعىستاۋ وبلىسىنداعى كازازوت امموني سۋلفاتى, قىزىلوردا وبلىسىنداعى «Orda Glass» ەنەرگيا ۇنەمدەيتىن شىنى, باتىس قازاقستان وبلىسىنداعى كاسپي مۇناي كاپيتال مۇناي گاز جابدىقتار وندىرىستەرى بار. بۇل جوبالاردىڭ نەگىزگى ماقساتى – يمپورتتى الماستىرۋ. سونىمەن قاتار جىل سوڭىنا دەيىن شىمكەنت قالاسىندا «Wan Sheng Ceramic» كەراميكالىق پليت­كا­لار ءوندىرىسى, قوستاناي وبلىسىندا «KamLitKZ» جۇك اۆتوموبيلدەر كومپو­نەنتتەرىنىڭ ءوندىرىسى, قوستاناي وبلىسىندا پرۋجينا تەمىرجول ۆاگوندارىنا ارنالعان سەرىپپەلەر ءوندىرىسىن ىسكە قوسۋ كوزدەلگەن.

ۇكىمەت باسشىسى مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ­دى رەتتەۋ ماسەلەسىندە بىرقاتار مىن­دەت قويدى. وزەكتى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى – وتاندىق تاۋارلار كاتالوگتەرىنىڭ قايتا­لانۋى. بۇل ءونىمدى يمپورتتاۋعا جانە ودان ءارى ونى وتاندىق تاۋار رەتىندە ساتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. قارجى مينيسترلىگى حالىقارالىق ستاندارتتارعا سايكەس كەلەتىن مەملەكەتتىك ساتىپ الۋدىڭ ەلەكتروندى كاتالوگىن ازىرلەدى. پرەمەر-مينيستر قارجى مينيسترلىگىنە ساۋدا جانە ينتەگراتسيا مينيسترلىگىمەن جانە باسقا دا مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگاندارمەن بىرگە ساراپتاپ, تاۋارلاردىڭ, جۇمىستار مەن قىزمەتتەردىڭ ارتىق كاتالوگتەرىن جويۋدى تاپسىردى.

«سونداي-اق ونەركاسىپ جانە قۇرى­لىس مينيسترلىگى مەملەكەتتىك ورگاندار­مەن جانە ۇيىمدارمەن بىرلەسىپ, وتان­دىق شيكىزات پەن ماتەريالداردى پايدا­لانۋ بويىنشا ءىرى مەردىگەر كومپانيا­لاردىڭ مىندەتتەمەلەرىنە مونيتورينگ جۇر­گىزۋدىڭ پارمەندى تەتىگىن ازىرلەۋگە ءتيىس. قازاقستاندىق ونىمدەر بولا تۇرا, يم­پورتتىق تاۋارلاردى ساتىپ الۋ جالعا­سىپ كەلەدى, مۇنى دوعارۋ كەرەك», دەدى و.بەكتەنوۆ.

فارماتسەۆتيكا ءوندىرىسى 14,5%-عا ۇلعايدى

سونىمەن قاتار جيىندا فارماتسەۆتيكا سالاسىن دامىتۋ جانە وتاندىق وندىرۋشىلەردى قولداۋ بويىنشا بىرقا­تار مىندەت بەلگىلەندى. وسى ورايدا دەن­ساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى اقمارال ءالنا­زاروۆا وتاندىق فارماتسەۆتيكالىق ءونىم وندىرۋشىلەردى قولداۋ بويىنشا قابىل­دانىپ جاتقان شارالار تۋرالى ايتىپ بەردى. ونىڭ ايتۋىنشا, ءبىرىنشى جار­تىجىلدىقتا ەلىمىزدە وتاندىق فار­ماتسەۆ­تيكالىق ءوندىرىس كولەمى 95 ملرد تەڭگەنى قۇراپ, وتكەن جىلمەن سالىس­تىرعاندا ءوسىم كورسەتكىشى 14,5%-عا ارت­تى. بۇگىنگى تاڭدا 4 مىڭعا جۋىق فارما­تسەۆتيكالىق ءونىم جەتكىزۋ بويىنشا 35 وتاندىق ءوندىرۋشىنىڭ قاتىسۋىمەن ۇزاقمەرزىمدى 94 شارت جاسالدى. جىل سوڭىنا دەيىن وزگە 24 وتاندىق وندىرۋشىمەن ۇزاقمەرزىمدى شارت جاسالۋى ارقىلى 1 412 دارىلىك زات پەن مەديتسينالىق بۇيىم­داردىڭ جەتكىزىلۋى قاراستىرىلىپ وتىر. الداعى 3 جىلدىڭ ىشىندە جاسالعان ۇزاقمەرزىمدى شارتتاردا بەلگىلەنگەن كولەمگە كەزەڭ-كەزەڭىمەن شىعۋ جوسپارلانىپ وتىر.

«دارىلىك زاتتار مەن مەديتسينالىق بۇيىمدار ساتىپ الۋ كەزىندە وتاندىق وندىرۋشىلەرگە باسىم تۇردە قولايلى جاع­داي جاسالدى. ناتيجەسىندە, بيىل­عى 6 اي قورىتىندىسى بويىنشا 29,5 ملرد تەڭگە كولەمىندە 196 دارىلىك زات ءتۇرى جەت­كىزىلدى», دەپ مالىمدەدى ا. ءالنازاروۆا.

ەلىمىزدە دارىلىك قاۋىپسىزدىگىنىڭ تۇراق­تى ءارى بازالىق دەڭگەيىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيستر­لىگى دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمى ۇسىنعان كەڭ تارالعان اۋرۋلار ءتىزىمىنىڭ نەگىزىندە باسىمدىق بەرەتىن دارى­لىك زاتتار ءتىزىمىن قالىپتاستىردى. ناتيجەسىندە, 283 دارىلىك زات ىرىكتەلىپ الىندى. بۇگىندە اتالعان تىزىمدەگى 107 دارىلىك زات (37,5%) قا­زاقستان اۋماعىندا وندىرىلەدى. الداعى ۋاقىتتا قالعان 178 دارىلىك زات (62,5%) ءوندى­رىسىن جۇرگىزۋ باسىمدىققا يە بولادى.

ۇكىمەت باسشىسى ەلىمىزدىڭ دارىلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن فارماتسەۆتيكا سالاسىن تۇراقتى ءارى ساپالى دامىتۋدىڭ ماڭىزىن اتاپ ءوتتى.

«وسى جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىجىل­دىعىندا ەلىمىزدىڭ فارماتسەۆتيكا ءوندىرىسى 14,5%-عا ۇلعايدى. الايدا سالاداعى الەۋەت بۇدان الدەقايدا جوعارى. دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنە وسى كورسەتكىشتى جىل سوڭىنا قاراي ودان ءارى ۇلعايتىپ, شىعارىلاتىن پرەپاراتتاردىڭ كولەمى مەن تىزبەسىن كەڭەيتۋ جۇمىسىن جۇرگىزۋدى تاپسىرامىن», دەدى و.بەكتەنوۆ.

سونداي-اق پرەمەر-مينيستر مەديتسي­نالىق ۇيىمداردى ەلەكتروندىق فورماتقا كوشىرۋ ارقىلى فارماتسەۆتيكا ءونىمىن ساتىپ الۋدىڭ اشىقتىعىن قامتاماسىز ەتۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى.

ءوز وندىرۋشىلەرىمىزدى قولداۋعا ءتيىسپىز

ۇكىمەت وتىرىسى بارىسىندا و.بەكتە­نوۆ مۇناي-گاز سالاسىنداعى مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ سالاسىن رەتتەۋ جونىندە تاپسىرما بەردى. اتالعان سالاداعى اتقارىلعان جۇمىستار جونىندە ەنەرگەتيكا ۆيتسە-ءمينيسترى ەرلان اقكەنجەنوۆ ءبىرشاما دەرەك كەلتىردى.

ۆيتسە-ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, ءبىرىنشى جارتىجىلدىقتا كومىرسۋتەك شيكىزاتى مەن ۋراندى پايدالانۋشىلاردىڭ تاۋارلاردى, جۇمىستار مەن كورسەتىلەتىن قىز­مەتتەردى ساتىپ الۋدىڭ جالپى كولەمىندەگى ەلىشىلىك قۇندىلىق ۇلەسىنىڭ (2,8 ترلن تەڭ­گە) ورتاشا سالالىق كورسەتكىشىنىڭ ءوسۋى بايقالادى. بۇل 61,6%-دى, ياعني 1,7 ترلن تەڭگەنى قۇرادى. وسى كورسەتكىش وتكەن جىلدىڭ ۇقساس كەزەڭىمەن (57,3%) سالىس­تىرعاندا 4% تارماققا جوعارى.

«جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلار مەن ولاردىڭ مەردىگەرلەرىنىڭ ساتىپ الۋ قاعيدالارىنا قازاقستاندىق وندى­رۋشىلەردى قولداۋعا باعىتتالعان وزگەرىس­تەر ەنگىزىلدى. اتاپ ايتقاندا, تاۋارلاردى ساتىپ الۋ كەزىندە جەر قويناۋىن پايدا­لانۋشىلار ەسكەرۋى ءۇشىن وتاندىق تاۋار وندىرۋشىلەردىڭ مىندەتتى ءتىزىلىمى ەنگىزىلدى; تىزىلىمدە جالعىز وتاندىق تا­ۋار ءوندىرۋشى بولعان كەزدە, ودان تاۋاردى ءبىر كوزدەن ساتىپ الۋ تاسىلىمەن جۇزەگە اسىرىلادى; تىزىلىمدە ەكى جانە ودان دا كوپ وتاندىق تاۋار ءوندىرۋشى بولعان كەزدە, تاۋاردى ساتىپ الۋ ولاردىڭ اراسىندا عانا وتكىزىلەدى (قازاقستاندىق تەندەر); يمپورتتالاتىن تاۋاردى ساتىپ الۋعا ارنالعان شارت تاۋاردى ءوندىرۋشىنىڭ قازاقستان اۋماعىندا جەرگىلىكتەندىرۋ باعدارلاماسىن مىندەتتى تۇردە ۇسىنۋىمەن جانە ونى ءوندىرۋدى قامتاماسىز ەتۋمەن 5 جىلدان اسپايتىن مەرزىمگە جاسالادى. بۇدان باسقا, مينيسترلىككە ۇسىناتىن ەلىشىلىك قۇندىلىق بويىنشا ەسەپتەردىڭ نىسانى وزگەرتىلدى. بۇل جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلار جۇمىستار مەن قىز­مەتتەردى ساتىپ الۋ كەزىندە وتاندىق تاۋار وندىرۋشىلەردەن تاۋارلاردى ساتىپ الۋدىڭ ساپالىق جانە ساندىق ديناميكاسىن قاداعالاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى», دەدى ۆيتسە-مينيستر.

بيىل 10-12 شىلدە ارالىعىندا وتاندىق تاۋار وندىرۋشىلەر حاباردار بولۋى ءۇشىن اتىراۋ قالاسىندا ساتىپ الىناتىن مۇناي-گاز جابدىقتارى بويىنشا 3 ءىرى جوبانىڭ اشىق ەسىك كۇندەرى وتكى­زىلدى. اتالعان ءىس-شاراعا وتاندىق تاۋار وندىرۋشىلەر مەن جۇمىستاردى جەتكىزۋ­شىلەردىڭ 300-دەن اسا وكىلى قاتىستى.

«قازىرگى كەزدە ءىرى مۇناي-گاز جوبالارى­نىڭ نەگىزگى جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلارى وتاندىق تاۋار وندىرۋشىلەرمەن 240 ملن دوللارعا كەلىسىمشارتتارعا قول قويدى. بۇل جۇمىستى جالعاستىرۋ كەرەك. سونداي-اق مۇناي-گاز ونەركاسىبى ءۇشىن ءوندىرىستىڭ جاڭا تۇرلەرىن يگەرۋ بويىنشا 65 مەموراندۋم بەكىتىلدى. ولاردى قازىردەن باستاپ وفتەيك-كەلىسىمشارتتارعا ترانسفورماتسيالاۋ قاجەت», دەدى و.بەكتەنوۆ.

ۇكىمەت باسشىسى ەنەرگەتيكا مينيستر­لىگىنە قىركۇيەك ايىنىڭ سوڭىنا دەيىن ءىرى مۇناي-گاز كومپانيالارى مەن وتاندىق وندىرۋشىلەر اراسىندا 5 جىلدان اساتىن ۇزاقمەرزىمدى كە­­لىسىم­­شارتتاردىڭ كەپىلدى جاسالۋىن قام­­­تاماسىز ەتە وتىرىپ, ءتيىستى جۇمىس جۇر­­­گىزۋدى تاپسىردى.