23 قاڭتار, 2015

تۇسىنىستىك بار جەردەن تىنىشتىق الىستامايدى

370 رەت
كورسەتىلدى
7 مين
وقۋ ءۇشىن
دۇبىرگە تولى دۇنيە دۋبير-1بەرليننىڭ ورتاسىندا 10 مىڭ ادام قاتىسقان ميتينگ ءوتتى. «تەررورعا قارسى شەرۋ» دەپ اتالاتىن بۇل شارادا پاريجدە بولعان تەررورلىق ارەكەت ايىپتالىپ, جۇرتشىلىقتى ءدىني سابىرعا, بىرلىككە شاقىرعان ۇندەۋ قابىلداندى. بۇل شارا ونى گەرمانياداعى مۇسىلمانداردىڭ ورتالىق كەڭەسىنىڭ ۇيىمداستىرعانىمەن ەرەكشەلەندى. قازىر بۇكىل الەمدە «شارلي ەبدو» ساتيرالىق جۋرنالىنىڭ قىزمەتكەرلەرىنە قارسى جاسالعان تەررورلىق قاستاندىق, سونداي-اق, سول جۋرنالدا مۇحاممەد پايعامباردى اجۋالاعان كاريكاتۋرا جاريالانۋى تۋرالى اڭگىمە دە كوپ, ارەكەتتەر دە كوپ. قوعام ەكىگە جارىلعانداي: بىرەۋلەر تەررورلىق ارەكەتتى ايىپتاسا, ەكىنشىلەرى جۋرنالدى ايىپتايدى. بۇل ەكى توپتاعىلاردىڭ باستى سيپاتى دىنگە دە قاتىستى بولىپ وتىر. باسىم جۇرتشىلىق يسلاميستىك ەكسترەميستەردىڭ تەررورلىق ارەكەتتەرىن ايىپتاسا, نەگىزىنەن مۇسىلمان قاۋىمىن بىرىكتىرگەن ەكىنشى توپ جۋرنالدا ورىنسىز كاريكاتۋرالار جاريالانباسا, ەكسترەميستەر ولارعا تيىسپەس ەدى دەگەندى تۇجىرىمدايدى. بەرليندەگى مۇسىلمان قاۋى­مىنىڭ باستاماشىلىعىمەن وتكەن ميتينگتە جاعداي باسقاشا بولدى. ەلدەگى 28 مۇسىلمان ۇيىمىن بىرىكتىرىپ وتىرعان ورتالىق كەڭەس پەن وسىنداعى تۇرىك قاۋىمداستىعى نەگىزىنەن يسلام ەكسترەميستەرىن ايىپتاپ, ءوز دىندەستەرىن سابىرعا, تۇسىنىستىككە, بىرلىككە شاقىردى. ميتينگكە كەلگەندەر بىرلىككە شاقىرعان پلاكاتتاردى, سونداي-اق, ءارتۇرلى دىندەردىڭ سيمۆولى سانالاتىن كرەستى, جارتى ايدى, ءداۋىتتىڭ جۇلدىزىن الىپ ءجۇردى. ميتينگ يمامنىڭ قۇران وقۋىنان باستالدى. ۇيىمداستىرۋشىلاردىڭ شا­قىرۋىمەن بۇل شاراعا ەل باسشىلارى, ءتۇرلى قوعامدىق ۇيىمداردىڭ وكىلدەرى كەلگەن. فرگ پرەزيدەنتى گاۋك ەلدەگى مۇسىلمانداردىڭ كوپشىلىگى وزدەرىن ەرىكتى نەمىس قوعامىنىڭ ءبىر بولىگى سانايتىنىن ريزاشىلىقپەن اتاپ ءوتتى. گەرمانيالىق مۇسىلماندار «تەررورمەن ءبىز بىرگە ەمەسپىز, ءبىزدى ولار باسقالارعا قارسى قويعىسى كەلەدى, ولاردان ءبىزدىڭ جولىمىز بولەك» دەگەندى ايتادى. پرەزيدەنت گاۋك مۇسىلمان قاۋىمىنىڭ پاتريوتيزمىنە جوعارى باعا بەردى. گەرمانياداعى مۇسىلماندار ورتالىق كەڭەسىنىڭ باسشىسى اي­مان مازيەكتىڭ ءسوزى دە پرەزي­­دەنت­تىڭ سوزىمەن ۇندەس ەستىلدى. «ەكس­ترەميستەردىڭ ءبىزدىڭ قوعامىمىزدى ىرىتكەنىنە جول بەرمەيمىز, ءبىز – ءبىر گەرمانيامىز», دەدى ول. ميتينگكە قاتىسقاندار شارانىڭ سوڭىندا ءبىر-بىرىمەن قول ۇستاسىپ ءجۇردى, سونىسىمەن ەل بىرلىگىن پاش ەتتى. پارلامەنتتە سويلەگەن فرگ كانتسلەرى انگەلا مەركەل ەلدەگى جاعدايعا باعا بەرە وتىرىپ, گەرمانياداعى مۇسىلمانداردى وقشاۋلاۋعا دا, ولاردىڭ اتىنا نەگىزسىز ايىپتار ايتۋعا دا جول بەرىلمەيتىنىن ۇكىمەت اتىنان مالىمدەدى. بۇل ەلدە 4 ميلليونداي مۇسىلمان بار. «ءبىزدىڭ كونستيتۋتسيامىزدىڭ شەگىندە يسلام ءدىنىن ۇستاۋعا كەپىلدىك بەرىلەدى», دەدى كانتسلەر. سونىمەن قاتار, ول پاريجدە بولعان تەررورلىق ارەكەتتى دە قاتتى ايىپتادى. سويتسە دە بۇل ەلدە دە اسىرە ۇلتشىلدىق جەلىگى جوق ەمەس. مۇسىلماندارعا قارسى سوزدەر دە ايتىلىپ, ارەكەتتەر ەلەسى اڭعارىلىپ قالادى. تەك ۇكىمەتتىڭ ۇستانعان باعىتى ولاردىڭ جولىن كەسەتىنىن ايتقان ءجون. وكىنىشكە قاراي, ءبىراز ەلدە انتيسلاميستىك, سونداي-اق, كەرىسىنشە, يسلاميستىك جەلىككە جول بەرىلگەن, ءتىپتى, ولاردى قولداعانداي جاعداي قالىپتاسىپ وتىر. وعان بەلگىلى دارەجەدە سول ەل باسشىلارى ۇستانعان جاڭساق ساياسات تا سەبەپشى. ءدىني جەلىكتى قوزدىرۋمەن ادىلدىككە جەتۋ مۇمكىن ەمەس. بۇل جەلىگۋ يسلاميستەرگە دە, ۇلتشىل انتيسلاميستەرگە دە قاتىستى. پاراساتقا جۇگىنگەندە عانا ءتۇرلى ءدىن وكىلدەرىنىڭ تۇسىنىستىكپەن ءومىر سۇرۋىنە مۇمكىندىك تۋادى. وزبەكتەر ءوز پرەزيدەنتىمەن بىر بولاتىن سىڭايلى دۋبير-2جاقىندا عانا وزبەكستاندا پارلامەنت سايلاۋى ءوتىپ, سايا­سي كۇشتەردىڭ ارا-سالماعى ايقىندالعانداي ەدى. سونداي-اق, بۇل ەلدە ايتا قالعانداي ساياسي وزگەرىستىڭ بولمايتىنى اڭعارىلعان. پرەزيدەنت يسلام كارىموۆتىڭ بەدەلى مىزعىماي تۇرعانى ايقىن ەدى. ءتىپتى, ەلدە بيلىك پرەزيدەنتتىك-پارلامەنتتىك سيپاتتان پارلامەنت­تىك-پرەزيدەنتتىك سيپاتقا كوشكەن كۇندە دە كارىموۆتىڭ بەدەلىنە نۇقسان كەلە قويمايتىنى كۇ­مان­سىزدەي كورىنگەن. ويتكەنى, تىكەلەي پرەزيدەنتتىڭ پارتياسى سانالاتىن وزبەكستان ليبەرال-دەموكراتيالىق پارتياسى عانا ەمەس, پارلامەنتتەن ورىن العان تاعى دا ءۇش پارتيا يسلام كارىموۆ جۇرگىزىپ وتىرعان ساياساتتى قولدايتىندىقتارىن بىلدىرگەن. ەل ەندى وسىنداي قالىپتاسقان ساياسي احۋالمەن پرەزيدەنت سايلاۋىنا بارا جاتىر. ول ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ 29 ناۋرىزىندا وتەدى. سايلاۋ ناۋقانى ايتارلىقتاي ساياسي دابىرمەن وتەتىن دە شىعار, بىراق وندا شىن مانىندە ساياسي كۇرەستىڭ بولا قويۋى ەكىتالاي. ونىڭ باستى سەبەبى – قازىرگى بيلىكتەگى پارتيانىڭ اتىنان يسلام كارىموۆ پرەزيدەنتتىككە قايتا ۇسىنىلىپ وتىر. بۇل ەلدە وعان قارسى تۇرىپ, ءوز باعدارلاماسىن ۇسىناتىن جانە كوپشىلىكتى سوڭىنان ەرتەتىن تۇلعا, الدا بولسا, بولاتىن شىعار-اۋ, ءدال قازىر جوق ەكەنى بەلگىلى. زاڭ بويىنشا بۇل ەلدە پرەزي­دەنتتىككە كانديداتتى تەك تىركەلگەن پارتيالار عانا ۇسىنا الادى. كە­شەگى پارلامەنتتە ورىن العان ءتورت پارتيا دا كارىموۆكە وڭ قا­راي­دى. ونى ۇسىنعان ليبەرال-دەموكراتتار قازىرگى پرەزيدەنتتى بارىنشا جارنامالايتىنى انىق. ال وزگە پارتيالار دا ءوز كانديداتتارىن ۇسىنعانمەن, قازىرگى پرەزيدەنتتىڭ اتىنا قاتقىل سىن ايتا قويمايتىنى, ءوز ادامدارىن جەڭىل ناسيحاتتاۋمەن شەكتەلەتىنى جانە انىق. يسلام كارىموۆ 1989 جىلى وزبەكستان كومپارتياسىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى بولىپ سايلانسا, ءبىر جىلدان كەيىن ونى جوعارعى كەڭەس پرەزيدەنت ەتىپ سايلادى. سودان كەيىن 1991, 2000 جانە 2007 جىلداردا جالپىحالىقتىق سايلاۋ­دا جەڭىسكە جەتكەن. 2002 جىلى جالپىحالىقتىق رەفەرەندۋم ءوتىپ, ونىڭ پرەزيدەنتتىك وكىلەتتىگى ۇزارتىلعان. ءسويتىپ, ول 2007 جىلى جاڭا مەرزىمگە سايلاندى. ەندى تاعى دا سايلانۋعا تولىق قۇقىلى. لدپ ءوز ۇسىنىسىن پرەزيدەنتتىڭ باسشىلىعىمەن قول جەتكەن تابىستارمەن نەگىزدەيدى. ەڭ باستىسى – ەلدە تىنىشتىق بار. سول جاقسىلىقتار جالعاسا بەرۋى ءۇشىن باسشىلىق تىزگىنى الدا دا يسلام كارىموۆتىڭ قولىندا بولعانى ءجون دەپ ەسەپتەيدى ليبەرال-دەموكراتتار. بۇل – پرەزيدەنتتىڭ سوڭعى سايلانۋ مۇمكىندىگى. سودان دا ناعىز كۇرەس كەلەسى سايلاۋدا بولماق. وپپونەنتتەر دەگەندە, ول ءبىر جاعى سايلاۋ دەموكراتياسىنىڭ ءبىر تالابى ەكەنىن دە ەستەن شىعارماۋ كەرەك. سايلاۋ بالامالى بولۋى شارت. حالىقتىق-دەموكراتيالىق پارتيا ءوزىنىڭ ورتالىق كەڭەسىنىڭ توراعاسى 45 جاستاعى حاتامجون كەتمونوۆتى, «ۇلتتىق جاڭعىرۋ» پارتياسى پارلامەنت كوميتەتىنىڭ جەتەكشىسى, بەلگىلى زاڭگەر-عالىم 56 جاستاعى اكمال سايدوۆتى, ال «ادىلەت» سوتسيال-دەموكراتيالىق پارتياسى ءوزىنىڭ ساياسي كەڭەسىنىڭ توراعاسى 62 جاستاعى ناريمان ۋماروۆتى ۇسىنىپ وتىر. بۇلاردىڭ ەشقايسىسى دا قازىر پرەزيدەنتپەن تايتالاسۋدى ويلامايتىنى بەلگىلى. ءسىرا, كارىموۆتەن قالعان 15-20 پايىز داۋىستى ءبولىسۋدى ويلايتىن شىعار. سودان كوبىرەك ۇلەس الىپ جاتسا, ول دا از ولجا بولماس. بولاشاق ءۇشىن كەرەك بولادى. بەس جىل دەگەن وتە شىعادى. ازىرگە تاڭداۋ – كارىموۆ. ماماديار جاقىپ, جۋرناليست.
سوڭعى جاڭالىقتار