سۋرەتتى تۇسىرگەن – ەرلان ومار, «EQ»
ۇلى ابايدىڭ شىعارماشىلىق عۇمىرى – نەبارى 20 جىل. ال ونىڭ تانىمى ءالى كۇنگە وشپەك ەمەس. وزىمىزگە بەلگىلى گەتە 143 توم, تولستوي 96 توم مۇرا جازسا, ابايدىڭ بار مۇراسى ەكى-اق توم. دەگەنمەن سول ەڭبەگى ءار ۋاقىتتا اۋىرعان جانعا ەم بولىپ كەلە جاتىر. ەندەشە, اباي ارمانداعان اسىل ادام قانداي بولدى جانە ونىڭ كورگىسى كەلگەنى قانداي قوعام ەدى جانە حالقىنىڭ بۇل جولدا قانداي مىندەرى بار ەكەنىن جازىپ قالدىرعان اقىننىڭ مۇرالارىنا جانە ونىڭ باستاۋى قايدا جاتقاندىعىنا بويلاساق.
اباي الدىمەن ۇلتتىق, قازاقى تاربيەنى بويىنا ءسىڭىردى. سول ارقىلى مەدرەسە ءبىلىمىن الىپ, ودان سوڭ «شكولا» ءبىتىرىپ, ءوزىن-ءوزى تولىقتىرىپ وتىردى. ول شىعىستىڭ شايىرلارىن جاتتاپ, شاماسى جەتكەنىنشە ۇعىنا ءبىلدى. پايىمداۋىمىزشا, قازاق ادەبيەتىندەگى بارلىق اقىننان دۇنيەلىك تە, ءدىني دە ءبىلىمى ەڭ جوعارى اقىن – اباي.
ءبىز تاڭىرقاعان اباي وزىنە تاڭىرقادى ما؟ ارينە, جوق. وزىنە كوڭىلى تولمادى. جاستايىنان ءبىلىمدى ءوز قاتارلاستارىنىڭ اراسىندا تۇڭعىش بولىپ السا دا, «جاسىمدا عىلىم بار دەپ ەسكەرمەدىم» دەپ وزىنە قاناعاتتانبايدى. باي مەن كەدەيگە ءبىر دەڭگەيدە قارايدى, ياعني قولىنان كەلگەنىنشە تۋرالىقتى قولداعان وزىنە باقىلاۋ جۇرگىزە كەلىپ: «بويداعى ءمىندى ساناسام, تاۋ تاسىنان از ەمەس, جۇرەگىمدى بايقاسام, ينەدەيىن تازا ەمەس», دەيدى.
ال ءبىزدىڭ قوعامنىڭ باستى دەرتى – ادامنىڭ ءوز-وزىنە باعا بەرە الماۋى. سوندىقتان ەندى ابايدى وقىپ, ىسكە كوشەتىن كەز كەلدى. بىرىنشىدەن, ۇستازدار قاۋىمى بالاعا ۇلگى كورسەتۋ ءۇشىن وزدەرى ارقاشان ىزدەنۋ كەرەك. ەكىنشىدەن, اتا-انا بالاسىنا دا, قوعامعا دا ۇلگى بولىپ, ادال ەڭبەك ەتۋى قاجەت. ۇشىنشىدەن, مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەر, ءىس ادامدارى اقىننىڭ عاشىق بول دەگەن بەس قاسيەتىن ومىردە شىنايى كورسەتە بىلسە دەيمىز.
ەڭ الدىمەن ول قالىپتاستىرعان «تولىق ادام» ۇعىمى ماڭىزدى. ارينە, وعان دەيىن دە ءال-فارابي ايتقان «كەمەل ادام», ياساۋي جازعان «كاميل ينسان» ۇعىمدارى بولدى. بىراق اباي سولاردى قايتالاماي, كەرىسىنشە تولىقتىردى. مىسالى, ەڭ بيىك شىڭداردىڭ ءبىرى ەۆەرەسكە شىققانداردىڭ قاتارى وتە سيرەك. بىراق اركىم تۇرلىشە بيىكتىگىنە شىقتى, ناتيجە وسىندا. ەندەشە, تولىق ادام بولۋ ءۇشىن ەڭ الدىمەن مادەنيەتىمىزدى دۇرىستاۋىمىز كەرەك. قازىر بارشامىز بىلەتىن شىعىس ەلدەرى وسى كۇنگە دەيىن رۋحاني مادەنيەتتى عانا دامىتىپ كەلدى. ال باتىس ەلدەرى رۋحاني مادەنيەتتەن ماتەريالدىق مادەنيەتتى جوعارى قويدى. ەندى ءبىز بايقاعان شىعىس ەلدەرىندە تەحنولوگيا اناعۇرلىم دامىماي قالدى. باتىس ەلدەرىندە قازىرگى تاڭدا رۋحاني توقىراۋ بولىپ جاتىر. ەندەشە, قوس مادەنيەتتى دە قاتار ۇستاعان ەل وزادى ەكەن. اباي جەتىنشى قاراسوزىندە: «دۇنيەنىڭ كورىنگەن ءھام كورىنبەگەن سىرىن تۇگەلدەپ, ەڭ بولماسا دەنەلەپ بىلمەسە, ادامدىقتىڭ ورنى بولمايدى. ونى بىلمەگەن سوڭ, ول جان ادام جانى بولماي, حايۋان جانى بولادى», دەپ ءبىز ايتىپ جۇرگەن رۋحاني, ماتەريالدىق مادەنيەتتى جازىپ قالدىردى. ونىڭ ايتقان بەس اسىل ىسىنە عاشىق بولىپ, بەس نارسەدەن قاشىق بولساق, اباي مۇراتى ورىندالار ەدى. ىزگى, قايىرىمدى ىسكە كىرىسكەندە, الدىمىزدان شىعاتىن كەدەرگىلەردەن قايمىقپاساق, جۇمىسىمىز ءونىمدى, بەرەكەلى بولادى. ابايشا ايتساق, «ونداي بولماق قايدا دەپ, ايتپا عىلىم سۇيسەڭىز». ءسويتىپ, ول ءوزىن دە, حالقىن دا تاربيەلەدى. بالالارىن وقىتتى. ورىس بول دەگەن جوق, كەرىسىنشە ءبىلىمى بىزدەن وزعان ورىستىڭ ءتىلىن مەڭگەرىڭدەر دەدى.
اباي ءوز زامانىنا عانا باعدار قالدىرعان جوق, بۇكىل قازاقتىڭ كەمشىلىگى مەن وزگەدەن ارتىقشىلىعىن كەڭىنەن جازا ءبىلدى. قازاقتىڭ بۇكىل سانا جولىنداعى توقىراۋىن جەڭىپ, ءتۇرلى وزىق عۇرىپتارىمىزدى جاڭارتۋ ءۇشىن وتكەنىمىزدى تولىق ءبىلۋىمىز قاجەت. ءبىلىپ قانا قويماي, اتا-بابالارىمىز جاساعان, جازعان مۇرالارىنا تاڭىرقاي بەرمەي, ونى ءىس جۇزىندە ورىنداۋ كەرەك.
قانات التىنبەك,
ۇلتتىق كىتاپحانانىڭ عىلىمي-ادىستەمەلىك قىزمەت مامانى
بۇل جازبانىڭ تولىق نۇسقاسىن QR-كود ارقىلى تىڭداۋعا بولادى
