تىم ارىدەن تارتپاي-اق, 2018 جىلدان باستالاتىن دەرەك-دايەكتەردى قۇمالاقشا شاشىپ تاستاعاندى قۇپ كوردىك. ءداپ سول جىلى قالا حالقىنىڭ سانى 10,5 ملن-عا (57,6%) جۋىقتاسا, اۋىل حالقىنىڭ سانى 7,7 ملن-عا (42,4%) جەتىپتى. ال 2019 جىلى قالالىقتار – 10,7 ملن-دى (58,2%), اۋىلدىقتار 7,7 ملن-دى (41,8%) قۇراعان ەكەن. كەلەر 2020 جىلى قالالىقتار 10,9 ملن-عا (58,7%), اۋىلدىقتار 7,7 ملن-عا (41,3%) جەتكەن. 2021 جىلى قالالىقتار سانى 11,2 ملن (59,1%), اۋىلدىقتار سانى 7,7 ملن (40,9%) توڭىرەگىندە تۇراقتاپتى. 2022 جىلى قالا حالقىنىڭ سانى – 12 ملن (61,5%), اۋىل حالقىنىڭ سانى 7,5 ملن (38,5%) بولسا, 2023 جىلعى 1 شىلدەدەگى مالىمەتكە ساي قالالىق جۇرتتىڭ ۇلەسى – 12 208 259 (61,8%), اۋىلداعى اعايىننىڭ مولشەرى – 7 556 745 (38,2%). ال بيىلعى 1 ساۋىردەگى دەرەك بىلايشا سويلەيدى: جالپى ەل حالقىنىڭ سانى 20 095 963 ادام دەسەك, ونىڭ ىشىندە قالا حالقىنىڭ سانى – 12 513 014 (62,3%), اۋىلداعى اعايىننىڭ ۇلەسى – 7 582 0949 (37,7%). پايىمداي بىلگەنگە پايىزدىڭ ءوزى-اق ءبىراز دۇنيەنىڭ پارقىن اشىپ بەرگەندەي اسەر قالدىرادى. راسىندا دا قالا مەن اۋىل حالقىنىڭ اراسىنداعى الشاقتىق ۇلعايىپ بارادى. ۋربانيزاتسيانى ۋىسىنا سىيعىزا الماعان ەلىمىز ەندى بۇل ماسەلەنى باقىلاۋدا ۇستاۋعا قاۋقارلى ما؟ سانانى سانسىراتقان ساۋال كوپ. سونىڭ ەڭ باستىسى – «ەل نەگە ەلدەن كوشەدى؟» دەگەن ساۋال بولسا كەرەك.
قايبىر جىلدارى ۋربانيزاتسيانىڭ دەڭگەيى 61,5%-عا جەتتى دەگەن اقپارات تاراعان-تىن. ۇدەرە كوشكەن ۇركىن كوشتەگى اۋىلدىقتاردىڭ ۇلەسىن ازايتۋ ۇردىسكە اينالسا, راسىندا دا جاقسى-اق بولار ەدى.
مىڭ سان بوياۋلى مەگاپوليستەردىڭ ماڭايداعى اۋىل جۇرتشىلىعىن ماگنيتشە تارتىپ, جايىنداي جۇتىپ قوياتىندىعىنا سىرىنا ەندى قانىققان بولارسىز. كىم-كىم بولسا دا جايلى ءومىر ىزدەپ, قالا-قالانى جاعالاپ كەتۋى زاڭدىلىق شىعار. وعان بولا ەل ازاماتتارىن جازعىرۋدان اۋلاقپىز. ەلدى مەكەندەردە جاعداي جاسالسا, مۇمكىندىكتەر بەرىلسە, اۋىلدان قارىس قادام ۇزاعىسى جوق اعايىن كوپ. وعان دالەل قىزىلوردا قالاسىنىڭ ىرگەسىندە قونىس تەپكەن ناعي ءىلياسوۆ اۋىلى, بولماسا استانادان اسا ءبىر الىس ەمەس جەردە ورنالاسقان «رودينا» ەلدى مەكەنىن ايتىپ وتسەك, جاراساتىنداي. بۇل اۋىلدارداعى بەرەكە-بىرلىك پەن جاعدايدىڭ جاسالعانى سونشالىق, قالا قانشا جاقىن بولسا دا اۋىلدان كوشىپ جاتقاندار جوقتىڭ قاسى. بۇل سەكىلدى باق قونعان مەكەندەردە بوس تۇرعان ءۇي مۇلدەم بولمايدى. كەرىسىنشە, كوشىپ كەلگىسى كەلەتىندەر كوبەيگەن. ەل تۇگەل ەڭبەكپەن قامتىلعان. جاس مامانداردى دا جاتىرقاماي قارسى الادى. سوڭعى ۇلگىدە سالىنعان مەكتەپ, بالاباقشا, ەمحانا, مادەنيەت ءۇيى, سپورت سارايى, ساياباق, مەشىت, ساۋدا ۇيلەرى, ءبارى-ءبارى ەل يگىلىگى ءۇشىن ەسىكتەرىن ايقارا اشقان. تۇرعىنداردىڭ الەۋمەتتىك جاي كۇيىنە دە ءجىتى نازار اۋدارىلىپ وتىرادى. وسىنداي جايلى ومىردەن كىمنىڭ جىراقتاعىسى كەلەر دەيسىڭ؟
ال بۇعان جەتە الماي وتىرعان اۋىلداردىڭ ازاماتتارى عانا قالالىقتاردىڭ قاتارىن تولىقتىرىپ كەلەدى. سوندىقتان وسىنداي ايى وڭىنان تۋعان اۋىلداردى نەگە وزگەلەرىنە شىنايى ۇلگى ەتپەسكە؟ وداردىڭ وزىق تاجىريبەسىن نەگە ورتاق مۇددە ءۇشىن پايدالانباسقا؟ وسى ماسەلەگە كوبىرەك نازار اۋدارعان دۇرىس تا سەكىلدى. شارۋاسىن شاشىراتپاي, ءوز تىرلىگىن ورگە سۇيرەگەن شارۋا قوجالىقتارى قايناعان ەڭبەكتىڭ دە ۇلتتىق رۋحانياتتىڭ قاينار كوزى ىسپەتتى. ەگەر وسى ماسەلەگە شىنداپ نازار اۋدارساق, بىرتىندەپ وڭ شەشىمىن تاباتىندىعىنا دا سەنىمىمىز جەتكىلىكتى. ءتىپتى بۇل ماسەلەگە مەملەكەت تە شىنداپ بەت بۇرىپ, ءتۇرلى جوبالار مەن باعدارلامالار ازىرلەپ, ونى ءساتتى جۇزەگە اسىرىپ كەلەدى. مەملەكەت باسشىسى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اۋىلدىق اۋماقتارىن دامىتۋدىڭ 2023-2027 جىلدارعا ارنالعان تۇجىرىمداماسىن ءوز جارلىعىمەن بەكىتىپ بەرگەن ەدى. ودان بولەك «اۋىل اماناتى», «ديپلوممەن – اۋىلعا!», «اۋىل – ەل بەسىگى», «اۋىلدا دەنساۋلىق ساقتاۋدى جاڭعىرتۋ» دەپ كەلەتىن جوبالار ەل دامۋىنا ەرەكشە سەرپىن قوسىپ وتىر.
ءيا, التىن ارقاۋلى اۋىلعا بار قازاقتىڭ كىندىگى بايلاۋلى. اجارلى اۋىلدى ازدىرماي, تۋعان جەردى توزدىرماي كەلەر ۇرپاققا سول كۇيىندە اماناتتاۋ قازىرگى بىزدەردىڭ موينىمىزعا ارتىلعان ۇلكەن جۇك ەكەنىن تاعى ءبىر مارتە ەسكە سالىپ قويعىڭ-اق كەلەدى. اۋىل يدەولوگياسىن اقساتىپ الماۋ دا – بۇگىنگىلەر ءۇشىن باسى ءبۇتىن بولەك ءبىر اڭگىمە. شەكارا شەبىندەگى اۋىلدار ماسەلەسى دە قاپەردەن ەش شىقپاۋى كەرەك. ۇلت ۇلىلارىنىڭ ۇستاحاناسىنا اينالعان ۇياداي عانا اۋىلدار قاي كەزدە دە ۇرپاققا ۇلگى بولۋعا ءتيىس. تاياۋدا عانا «اۋىلعا بارايىقشى» دەپ اتا-اناسىنا قيىلىپ تۇرىپ ءوتىنىش ايتقان بالدىرعاننىڭ اسەرلى جازباسى الەۋمەتتىك جەلىنى شارلاپ, ەلدەگى اعايىننىڭ جۇرەگىن ءبىر قوزعاپ وتكەنى انىق. وسىنداي ەل ەرتەڭى باردا, كومەسكى تارتقان اۋىل شامى سونە قويماس دەپ سەنىم ارتامىز. مۇنى دا باقۋاتتى اۋىل قۇرۋ جولىندا جاسالعان ءساتتى ءبىر قادام دەپ قابىلدايىق.
