ءبىلىم وشاقتارى جاڭا وقۋ جىلىنا دايىن با؟

وقۋشى قاۋىپسىزدىگى –  باستى نازاردا

وقۋ-اعارتۋ ءمينيسترى عا­ني بەيسەمباەۆ پەن عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم ءمينيسترى سايا­سات نۇربەك اتقارىلىپ جات­قان جۇمىس تۋرالى, ىشكى ىستەر ءمينيسترى ەرجان سادەنوۆ ءبى­لىم بەرۋ نىساندارىنداعى قاۋىپ­سىزدىكتىڭ اعىمداعى جاعدايى جو­نىن­دە باياندادى. سونداي-اق وتىرىستا بىرقاتار جەكەلەگەن ءوڭىر اكىمدەرى جاڭا وقۋ جىلىنا ازىرلىك تۋرالى اقپارات بەردى.

الداعى قىركۇيەك ايىندا 3,9 ملن وقۋشى مەكتەپكە بارادى. ونىڭ 360 مىڭعا جۋىعى – ءبىرىنشى سىنىپ وقۋشىلارى. وسى جىلعى ءبىلىم كۇنىنە قاراي ەلىمىزدە 61 جاڭا مەكتەپتى پايدالانۋعا بە­رۋ جوسپارلانعان. جالپى, 2024 جىلعا ارنالعان جوسپارعا سايكەس, بيىل 536 مىڭ وقۋشىعا ارنالعان 302 جاڭا مەكتەپتىڭ ەسىگى اشىلادى.

ۇكىمەت باسشىسى ءبىلىم بەرۋ ينفراقۇرىلىمىنىڭ جانە بۇكىل وقۋ ۇدەرىسىنىڭ جاڭا وقۋ جىلىنا تولىق ازىرلىگىن قامتاماسىز ەتۋ­­دىڭ ماڭىزدى ەكەنىنە نازار اۋ­دار­دى. پايدالانۋعا بەرىل­گەن­­­نەن كەيىن مەكتەپتەردى بالا قا­بىل­­داۋعا دايىنداۋ ءۇشىن دە ۇل­كەن جۇمىس اتقارىلاتىنىن اتاپ ءوتتى. عيماراتقا, وقۋ كابي­نە­­­تىنە, اسحاناعا قويىلاتىن بار­لىق قاۋىپسىزدىك شارتتارىن, سا­ني­تارلىق-ەپيدەميا­لىق جا­نە ورتكە قارسى تالاپتى ورىنداۋ
قاجەت.

پرەمەر-مينيستر مەكتەپتەر­دى جىلدامدىعى جوعارى ينتەرنەتپەن قامتاماسىز ەتىپ, پاندىك كابينەتتەردى, زەرتحانالار مەن سپورت زالداردى جابدىقتاۋدى تاپسىردى. بۇل تەك «جايلى مەكتەپ» ۇلتتىق جوباسىنا ەمەس, بارلىق ءبىلىم بەرۋ نىساندارىنا قاتىستى قويىلىپ وتىرعان تالاپ ەكەنىن ەسكەرتتى.

ءسويتىپ, بىرقاتار وڭىردە كەي­بىر وقۋ ورىندارىنىڭ دايىندى­عى الاڭداۋشىلىق تۋعىزىپ وتىر­عانىن العا تارتتى. ماسەلەن, جاڭا وقۋ جىلىنا دەيىن ۇلگەرمەي قالۋ قاۋپى بار جوعارى ءبىلىم وشاق­تا­رىنىڭ جەتەۋى اقتوبە وبلىسىندا ورنالاسقان.

«قۇرىلىس جۇمىستارى نەگىز­­سىز سوزىلىپ كەتتى. وسى باعىت­تا بارلىق كۇش-جىگەردى بىرىك­تىرىپ, نىسانداردىڭ بەل­گىلەن­گەن مەرزىمدە تاپسىرىلۋىن قام­تا­ماسىز ەتۋ قاجەت. سون­داي-اق تامىز ايىندا كۇردەلى جون­دەۋ جۇمىستارىنىڭ بارلىعى اياقتا­لۋعا ءتيىس. الايدا 18 مەكتەپتە جوسپارلانعان جۇمىستاردىڭ 30%-ى عانا ورىندالعان. بۇل قا­راعاندى, سولتۇستىك قازاقستان جانە ۇلىتاۋ وبلىستارىنا قا­تىستى. بۇل وڭىرلەر شۇعىل شارالار قابىلداماسا بولمايدى. بالالار تازا ءارى ىڭعايلى كابينەتتەردە ءبىلىم الۋى ءۇشىن وقۋ ۇدەرىسى باستالعانعا دەيىن جوندەۋ جۇمىستارىن اياقتاڭىزدار. سو­نىمەن قاتار وقۋ جىلى باستال­عانشا, فيزيكا, حيميا, بيولوگيا, روبوتتەحنيكا بويىنشا مىڭعا جۋىق پاندىك كابينەت ساتىپ الىنۋى كەرەك. ءوڭىر اكىمدىكتەرى وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگىمەن بىرلەسىپ, بارلىق مەكتەپتە زاماناۋي پاندىك كابينەتتەر اشۋ ءۇشىن كەشەندى جاڭعىرتۋ جۇمىستارىن ۋاقتىلى قامتاماسىز ەتۋى ءلازىم. بۇل جۇ­مىسقا سالعىرت قاراۋعا بولمايدى», دەدى و.بەكتەنوۆ.

ۇكىمەت وتىرىسىندا ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنداعى قاۋىپسىزدىك ماسەلەسى دە جان-جاقتى تالقىلان­دى. بيىل ءىىم تاراپىنان 2 655 نىسان تىڭعىلىقتى تەكسەرۋدەن وتكەن. ناتيجەسىندە, مىڭنان استام بۇزۋشىلىق انىقتالدى. قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى ارقىلى 95 ملن تەڭگەگە ايىپپۇل سالىنىپ, ءبىلىم سالاسىنداعى 340 باسشى جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلدى. بۇگىندە كوپتەگەن ءبىلىم بەرۋ ۇيىمى بەينەباقىلاۋمەن 100% جابدىقتالعان. الايدا جە­كە قۇرىلىم كامەرالارىنىڭ تەك 55%-ى عانا «جەدەل باسقارۋ ورتالىعىنا» شىعارىلعان. بۇل ءىس بويىنشا ەڭ ناشار جاعداي جامبىل, شىعىس قازاقستان وبلىس­تارى مەن الماتى قالاسىن­دا قالىپتاسىپ وتىر.

جەكە نىسانداردىڭ 85%-ى دابىل تۇيمەلەرىمەن قامتاماسىز ەتىلگەن. شىعىس قازاقستان, اتى­راۋ, ماڭعىستاۋ وبلىستارى دابىل تۇيمەلەرىمەن ەڭ از قامتىلعان ايماقتار قاتارىندا. ادام سانى 700-دەن اساتىن ءبىلىم بەرۋ نىساندارى راديوبايلانىس قۇرالدارى, قىزمەتتىك قارۋ, جەدەل ءموبيلدى توپتارى بار ليتسەنزيالانعان كۇزەت ۇيىمدارىن تارتۋعا ءتيىس. الايدا ىشكى ىستەر ءمينيسترى اتاپ وتكەندەي, جەكەلەگەن نىسانداردا كۇزەتشىنىڭ كوبى – قارا­پايىم ۆاحتەر مەن زەينەتكەرلەر.

ء«وڭىر اكىمدەرى ءبىلىم بەرۋ ۇيىم­دارىن ليتسەنزيالانعان كۇزەت­پەن, تۋرنيكەتپەن, جەدەل باس­قا­رۋ ورتالىعىنا قوسىلعان كا­مە­رالارمەن جابدىقتاۋى قا­جەت. ىشكى ىستەر مينيسترلىگى وسى باعىتتا تەكسەرۋدى جالعاستىرسىن. 1 قىركۇيەككە قاراي قاۋىپسىزدىك جۇيەلەرىمەن جابدىقتاۋ ۇلەسىن 90%-عا دەيىن قامتاماسىز ەتىپ, جىل سوڭىنا دەيىن 100%-عا جەتكىزۋ كەرەك», دەگەن و.بەكتەنوۆ ۆيتسە-پرەمەر تامارا دۇيسەنوۆاعا اكىمدىكتەر جۇرگىزىپ جاتقان جۇ­مىستى جەكە باقىلاۋىنا الۋىن تاپسىردى.

1,7 ملن وقۋشى تەگىن تاماقتانادى

وتىرىس بارىسىندا پرە­مەر-مينيستر بالالاردى 1-سى­نىپقا قابىلداۋ ۇدەرىسىن دۇ­رىس ۇيىمداستىرۋ جانە مەم­لەكەتتىك قولداۋعا مۇقتاج با­لا­لارعا الەۋمەتتىك كومەك كور­سە­تۋ ماسەلەسىنە نازار اۋدار­دى. وعان قوسا, بىرقاتار ءوڭىر اكىمىنە تاماقتانۋ ساپاسىن جانە سانيتار­لىق-ەپيدەميالىق قاۋىپسىزدىكتىڭ قامتا­ماسىز ەتىلۋىن ەرەكشە باقىلاۋعا الۋدى تاپسىردى.

جاڭا وقۋ جىلىندا 360 مىڭ وقۋشى العاش رەت مەكتەپ تابال­دىرىعىن اتتاعالى تۇر. ۇكى­مەت باسشىسى ولاردى قا­بىل­داۋ ۇدەرىسىنىڭ بەلسەندى ءجۇ­رىپ جاتقانىن, ونى دۇرىس ۇيىم­داس­تىرۋ قاجەت ەكەنىن ايت­تى. سونى­مەن قاتار بۇرىن بالا­باق­شاعا بارماعان بولاشاق وقۋ­شى­لار­عا كوبىرەك كوڭىل بولگەن ءجون. ول ءۇشىن مەكتەپكە دەيىنگى مەكە­مە­لەردەگى كونسۋلتاتسيالىق پۋنكت­تەردىڭ قىزمەتىن جاندان­دىرعان دۇرىس.

«جاڭا وقۋ جىلى قارساڭىندا مەملەكەتتىك قولداۋعا مۇقتاج بالا­لارعا ماتەريالدىق جانە الەۋ­مەتتىك كومەك كورسەتىلۋگە ءتيىس. بيىل 500 مىڭنان اسا بالا ءۇشىن 22 ملرد تەڭگەدەن اساتىن بيۋدجەت قاراجاتى كوزدەلگەن. اكىمدىكتەر مەكتەپ فورماسى مەن كەرەك-جاراقتاردى ساتىپ الۋ ءۇشىن قاراجاتتىڭ اتا-انالارعا ۋاقتىلى جىبەرىلۋىن قامتاماسىز ەتسىن», دەدى و.بەكتەنوۆ.

سونداي-اق 1 قىركۇيەكتەن باستاپ 1,7 ملن باستاۋىش سىنىپ وقۋشىcى مەن الەۋمەتتىك وسال ساناتتاعى بالالار تەگىن تا­ماقپەن قامتىلاتىنىن ايت­تى. مەكتەپتەردە تەگىن تاماق­تان­دىرۋدى ۇيىمداستىرۋ ماقسا­تىندا اكىمدىكتەر قاجەتتى قاراجات ءبولدى.

اتىراۋ, تۇركىستان, جام­بىل وبلىستارىنىڭ بىرقاتار مەكتەبىندە اسحانا جوق. ۇكى­مەت باسشىسى وسى ءوڭىر اكىم­دىك­تەرىنە تاماقتانۋ ساپا­سىن جانە سانيتارلىق-ەپيدەميالىق قاۋىپسىزدىكتىڭ قامتا­ماسىز ەتىلۋىن ەرەكشە باقىلاۋعا الۋدى تاپسىردى. وقۋ-اعارتۋ مينيسترىنە بارلىق مەكتەپتىڭ وقۋلىقپەن تولىق قامتاماسىز ەتىلۋىن باقىلاۋدا ۇستاۋدى مىن­دەتتەدى.

جايلى مەكتەپتەردە «نەگىزگى ستاندارت» بولۋعا ءتيىس

ۇكىمەت باسشىسى مەكتەپ, كول­لەدج جانە جوعارى وقۋ ورىن­دارىنىڭ جۇمىسىن جاڭا باسە­كەلەستىك دەڭگەيگە شىعارۋدى تاپ­سىردى. ويتكەنى ەلىمىزدىڭ الەۋمەتتىك جانە ەكونوميكالىق دامۋى كوبىنە وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ ءبىلىم دەڭگەيى مەن بويىنداعى قۇندىلىقتارىنا بايلانىستى ەكەنىن اتاپ ايتتى.

ء«ارتۇرلى سالادا بالالاردىڭ ىزدەنىس, زەرتتەۋ جۇمىستارىنا دەگەن قىزىعۋشىلىعىن انىقتاۋ, ءبىلىم بەرۋدىڭ بارلىق دەڭگەيىندە ولاردىڭ قابىلەتىن بارىنشا دامىتۋ ماڭىزدى. مەكتەپ پەن كوللەدجدەردىڭ جانە جوعارى وقۋ ورىندارى بازاسىندا ستۋدەنتتەر مەن وقىتۋشىلاردىڭ جەتەكشىلىگىمەن وقۋشىلار وزدە­رىنىڭ بولاشاق ينجەنەرلىك يدەيا­لارىن جۇزەگە اسىرا الاتىن, ءار­تۇرلى بۇيىم مەن بولشەكتەردى قۇراستىرۋدى جانە دايىنداۋ­دى ۇيرەنەتىن جالپىعا بىردەي قولجەتىمدى ۇيىرمەلەر, تەحني­كالىق شىعارماشىلىق ورتا­لىقتارىن قۇرۋ كەرەك. ءبىلىم بە­رۋدىڭ بارلىق ساتىسىندا ساپا بويىنشا جاڭا تالاپتار بەل­گىلەنۋى قاجەت. ورتا ءبىلىم سالا­سىندا جايلى مەكتەپتەر دا­مۋعا ىقپال ەتەتىن «نەگىزگى ستان­دارت» بولۋعا ءتيىس. باسقا مەك­تەپتەردى ولاردىڭ دەڭگەيىنە بەيىم­دەپ, رەنوۆاتسيالاعان ابزال. ال جوعارى ءبىلىم بەرۋگە كەلەتىن بولساق, ۇلتتىق جوعارى وقۋ ورىندارىمىز بەن جەتەكشى شەتەلدىك ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ فيليالدارى باعىت بەرىپ وتىرۋعا ءتيىس», دەگەن پرەمەر-مينيستر, عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيس­ترلىگىنە جۇمىس ناتيجەسىنە وراي فيليالدارعا قويىلاتىن تالاپتاردى ازىرلەۋدى تاپسىردى.

ءتيىستى ساراپتامالىق كەڭەس قۇرۋدىڭ جانە بارلىق ۋنيۆەرسيتەتتەرگە قويىلاتىن تالاپتاردى ولاردىڭ الەمدىك ستاندارتتارعا سايكەستىگى تۇرعىسىنان قايتا قاراۋدىڭ ماڭىزىن اتاپ كور­سەتتى. جوعارى وقۋ ورىندارى كاسىپورىندارمەن تىعىز جۇمىس ىستەۋ كەرەك. ال ستۋدەنتتىك, ماگيس­تر­لىك جۇمىستاردىڭ ەل ەكونوميكاسى ءۇشىن ناقتى ناتيجەسى بولۋعا ءتيىس. قويىلعان مىندەتتەردى ىسكە اسىرۋعا بەيىندى مينيسترلىكتەر عىلىم مەن تەحنولوگيالاردى كەڭىنەن تانىمال ەتۋ جونىندەگى كەشەندى جوسپاردى قابىلداۋى قاجەت.

ۇكىمەت باسشىسى جاڭا وقۋ جى­لى قارساڭىندا جاتاق­حا­نالار­داعى ورىن تاپشىلىعى ماسەلەسىنە دە نازار اۋداردى. سىرتتان كەلگەن بىردە-ءبىر ستۋدەنت باسپاناسىز قالماۋى كەرەك ەكەنىن ايتتى.

ء«وڭىر اكىمدەرى, وقۋ-اعارتۋ جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلەرى ايتىلعان ماسەلەلەردى جەكە باقى­لاۋعا السىن. بارلىق ءبىلىم بەرۋ نىساندارى وقۋ جىلىنىڭ باستالۋىنا 100% دايىن بولۋعا ءتيىس», دەپ قورىتىندىلادى ۇكىمەت باسشىسى.