سوڭعى جىلدارى قازاقستان مەن ەۋروپالىق وداق اراسىندا ءوزارا سەنىمگە, قۇرمەتكە جانە ورتاق باسىمدىقتارعا نەگىزدەلگەن بەرىك قارىم-قاتىناس بارىنشا دامىپ كەلەدى. بۇل جايىندا ەلىمىزدىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى مۇرات نۇرتىلەۋ جوزەپ بوررەلدىڭ قازاقستانعا رەسمي ساپارى بارىسىندا اتاپ ءوتتى.
– جوزەپ بوررەلدىڭ بۇگىنگى ساپارىنا ەرەكشە ءمان بەرەمىز. بوررەل مىرزا العاش استاناعا 2022 جىلى ساپارلاپ كەلگەن. ال مەن بريۋسسەلدە بىلتىر مامىر ايىندا بولدىم. بۇگىنگى كەزدەسۋ – ءتورتىنشى تولىققاندى باسقوسۋىمىز. ەكى جاقتى بايلانىستىڭ ديناميكاسى قازاقستان مەن ەۋرووداق اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتىڭ جوعارى دەڭگەيىنىڭ تاعى ءبىر كورسەتكىشى ەكەنىن تولىق سەنىممەن ايتا الامىز. سوڭعى جىلدارى قازاقستان مەن ەۋروپالىق وداق اراسىندا ءوزارا سەنىمگە, قۇرمەتكە جانە ورتاق باسىمدىقتارعا نەگىزدەلگەن بەرىك قارىم-قاتىناس دايەكتى تۇردە دامىپ كەلەدى. جاڭا عانا وتكەن كەلىسسوزگە كەلسەك, ونىڭ ناتيجەلى ءارى اشىق, كونسترۋكتيۆتى سيپاتتا وتكەنىنە ايرىقشا ريزامىز.
بۇگىنگى ەڭ باستى ماقساتىمىز – قازاقستان مەن ەۋرووداق اراسىنداعى كەڭەيتىلگەن ارىپتەستىك جانە ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىمدى ودان ءارى جۇزەگە اسىرۋ جولدارىن قاراستىرىپ, ءوزارا ءتيىمدى شەشىمدەر تابۋ, – دەدى سىرتقى ىستەر ءمينيسترى م.نۇرتىلەۋ كەزدەسۋدە.
سونداي-اق مينيستر قول جەتكىزگەن ۋاعدالاستىقتار جان-جاقتى بايلانىسىمىزدى ودان ءارى تەرەڭدەتۋگە جاڭا لەپ بەرەرىنە سەنىمدى ەكەنىن جەتكىزدى.
قازاقستاندىق تاراپتىڭ ويىنشا, جالپى ءبىزدىڭ ەۋرووداقپەن ساياسي جانە ساۋدا-ەكونوميكالىق, گۋمانيتارلىق ىقپالداستىعىمىز سەرپىندى ءارى ساپالى ورىستەپ كەلەدى. وسى تۋرالى ايتىپ وتكەن مينيستر ساياسي ديالوگتىڭ تەرەڭدەي تۇسۋىنە نەگىزىنەن مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ۇستانعان ىشكى جانە سىرتقى ساياساتى, ەۋرووداق باسشىلىعىمەن جەكە جانە رەسمي قارىم-قاتىناسى ۇلكەن اسەر ەتكەنى ءسوزسىز ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
– وسى رەتتە, ەۋرووداق باسشىلىعىنا پرەزيدەنتىمىزدىڭ ىرگەلى ساياسي, الەۋمەتتىك جانە ەكونوميكالىق رەفورمالارىن قولداعانى ءۇشىن شىنايى ريزاشىلىق بىلدىرەمىز. ليدەرلەرىمىزدىڭ ەكىجاقتى جانە كوپجاقتى فورماتتاعى ينتەنسيۆتى جۇمىستارىن جالعاستىرۋدىڭ ارقاسىندا شىعار بەلەستەر بۇگىنگىدەن دە بيىك بولادى دەگەن ءۇمىت زور, – دەدى ەلىمىزدىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى.
بىلتىر قازاقستان مەن ەۋرووداق ەلدەرى اراسىنداعى ەكىجاقتى ساۋدا اينالىمى 41 ملرد دوللاردان اسقان.
– ەۋروپالىق وداق – قازاقستاننىڭ ەڭ ءىرى ساۋدا جانە ينۆەستيتسيالىق سەرىكتەستەرىنىڭ ءبىرى. بيىل 5 ايدىڭ ىشىندە ءوزارا ساۋدا 20,2 ملرد دوللارعا جەتتى. بۇل كورسەتكىش ەلىمىزدىڭ جالپى ساۋدا اينالىمىنىڭ 37%-ىن قۇرايدى. 2023 جىلعا كەلسەك, الىس-بەرىسىمىز 41 ملرد دوللاردان اسىپ ءتۇستى. بىلتىر ەۋرووداق ەلدەرىنەن قازاقستان ەكونوميكاسىنا 10,4 ملرد دوللار ينۆەستيتسيا تارتىلسا, جالپى 2005 جىلدان بەرى قۇيىلعان ينۆەستيتسيا كولەمى 180 ملرد دوللاردان استى, – دەدى م.نۇرتىلەۋ ەۋروپالىق وداقتىڭ سىرتقى ىستەر جانە قاۋىپسىزدىك ساياساتى جونىندەگى جوعارعى وكىلىمەن كەزدەسۋدەن كەيىن باق وكىلدەرىنىڭ قاتىسۋىمەن وتكەن بريفينگتە.
ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, بۇگىندە ەلىمىزدە 3 مىڭنان استام ەۋروپالىق كومپانيا ەكونوميكانىڭ ءتۇرلى سەكتورىندا بەلسەندى جۇمىس ىستەپ جاتىر. ولاردىڭ ىشىندە «Eni», «Total», «Amazonen-Werke», «Air Liquide», «Alstom», «Carlsberg» سياقتى اتى الەمگە تانىمال كومپانيالار بار.
– جالپى, ءبىزدىڭ ءداستۇرلى باسىمدىقتارىمىز ەنەرگەتيكا, كولىك پەن لوگيستيكا, اۋىل شارۋاشىلىعى, ماشينا جاساۋ مەن ءوندىرىس, اقپاراتتىق تەحنولوگيالار بولعان. بۇل جولى ءبىز CRM, ياعني اسا ماڭىزدى شيكىزات ماتەريالدارى بويىنشا ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ ماسەلەسىنە كوڭىل بولدىك. ەۋرووداق سانكتسيالارىنىڭ قازاقستان ەكونوميكاسىنا تەرىس اسەرىن تيگىزبەۋىنە دە ەرەكشە نازار اۋداردىق. وسى رەتتە قازاقستان ۇكىمەتى ەۋروپالىق كومپانيالار مەن ىسكەرلىك توپتاردىڭ ەلىمىزگە كەلۋىن قۇپتايدى. بۇعان قوسا, ترانسكونتينەنتالدى تەمىرجول, اۋە جانە اۆتوموبيلدىك كولىك دالىزدەرىن دامىتۋ ماڭىزدى, – دەدى ول.
سونداي-اق م.نۇرتىلەۋ ەۋروپالىق وداق ترانسكاسپي حالىقارالىق كولىك باعىتىن بىرگە دامىتۋعا دەگەن قىزىعۋشىلىعىن راستاپ وتىرعانىن جەتكىزدى.
ەۋروپالىق وداقتىڭ سىرتقى ىستەر جانە قاۋىپسىزدىك ساياساتى جونىندەگى جوعارعى وكىلى, ەۋروكوميسسيانىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى جوزەپ بوررەللدىڭ استاناعا رەسمي ساپارى بارىسىنداعى كەلىسسوز اياسىندا قازاقستاندىقتار ءۇشىن ەۋرووداق ەلدەرىنە ۆيزالىق رەجىمدى جەڭىلدەتۋ ماسەلەسى دە تالقىلاندى.
– كەزدەسۋدىڭ ماڭىزدى باعىتتارىنىڭ ءبىرى – قازاقستان ازاماتتارى ءۇشىن ەۋرووداقتىڭ ۆيزالىق رەجىمىن جەڭىلدەتۋ. دوكتور جوزەپ بوررەللمەن وسى ءتۇيىندى شارۋانىڭ وڭ شەشىمىن جۋىق ارادا تابۋ ماقساتىندا كۇش-جىگەر جۇمىلدىرۋعا ۋاعدالاستىق, – دەدى م.نۇرتىلەۋ.
كەزدەسۋ كۇن تارتىبىندەگى وزەكتى وڭىرلىك جانە حالىقارالىق ماسەلەلەر دە نازاردان تىس قالعان جوق. ناقتىلاي تۇسسەك, ورتالىق ازياداعى سىن-قاتەرلەر, ونىڭ ىشىندە ايماقتاعى كليماتتىڭ وزگەرۋى, اۋعانستان مەن تاياۋ شىعىستاعى جاعداي تالقىعا سالىندى.
– ارىپتەسىممەن بىرگە الەمدە ورىن الىپ جاتقان قاقتىعىستاردى تەك قانا بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى جارعىسىنداعى ەگەمەندىك, تاۋەلسىزدىك جانە تەرريتوريالىق تۇتاستىق قاعيداتتارىنا ساي شەشۋ قاجەتتىگىن مالىمدەدىك, – دەدى ەلىمىزدىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى.
ءسوزىنىڭ سوڭىندا م.نۇرتىلەۋ بۇگىنگى كەلىسسوزدەر قازاقستان مەن ەۋروپالىق وداق اراسىنداعى ساياسي ديالوگتىڭ, ساۋدا-ەكونوميكالىق جانە مادەني-گۋمانيتارلىق ىنتىماقتاستىقتىڭ ءورىسىن كەڭەيتۋگە لايىقتى ۇلەس قوسادى دەگەن ءۇمىتىن جەتكىزدى.
ال جۋرناليستەر الدىندا سويلەگەن ەۋرووداق وكىلى جوزەپ بوررەل بۇل ءوزىنىڭ قازاقستانعا قادام باسقان ەكىنشى ساپارى ەكەنىن ايتىپ ءوتتى.
– ەۋروپالىق وداق وكىلى رەتىندەگى مانداتىم ءۇش ايدان كەيىن اياقتالاتىندىقتان, ەۋروپالىق وداقتىڭ جالپى ورتالىق ازيامەن جانە اسىرەسە ايماقتاعى ەڭ قۋاتتى ەل قازاقستانمەن ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋعا زور مۇددەلىلىگى مەن بەيىلدىلىگىن راستاۋ ءۇشىن استاناعا كەلۋ – مەن ءۇشىن وتە ماڭىزدى قادام, – دەدى ج.بوررەل.
ونىڭ ايتۋىنشا, بەس جىل ىشىندە ەۋروپالىق وداق پەن قازاقستان اراسىنداعى قارىم-قاتىناستىڭ قارقىنى ارتا تۇسكەن.
– ەۋروپالىق وداق قازاقستاننىڭ بۇۇ جارعىسى مەن حالىقارالىق ءتارتىپ ەرەجەلەرىنە ادالدىعىن جوعارى باعالايدى جانە ەلدەرىڭىزدى جاھانداعى قاقتىعىستاردى توقتاتۋعا اتسالىسىپ, ءوز الەۋەتىن پايدالانۋعا شاقىرادى. مەن قىزمەتكە كىرىسكەن كەزدە ەۋروپالىق وداق پەن قازاقستان اراسىنداعى كەڭەيتىلگەن ارىپتەستىك پەن ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىم ءالى تولىق كۇشىنە ەنگەن جوق ەدى. ەندى مىنە, ارادا 5 جىلعا جۋىق ۋاقىت وتسە دە ونى جۇزەگە اسىرۋ قارقىندى ءجۇرىپ جاتىر, – دەدى ەۋروپالىق وداقتىڭ سىرتقى ىستەر جانە قاۋىپسىزدىك ساياساتى جونىندەگى جوعارعى وكىلى.
ول بۇل كەلىسىمنىڭ ەكى جاقتىڭ بيزنەسى مەن ازاماتتارى ءۇشىن ءتيىمدى سانايتىنىن ايتا كەتتى.
قىسقاسى, بۇگىندە ەۋروپالىق وداق – قازاقستاننىڭ بارلىق ەكسپورتىنىڭ ۇشتەن بىرىنەن استامىن قۇرايتىن قازاقستاننىڭ ءبىرىنشى ساۋدا سەرىكتەسى جانە قازاقستانداعى ەڭ ءىرى شەتەلدىك ينۆەستور. جوزەپ بوررەلدىڭ ايتۋىنشا, ەو مەن قازاقستان كومپانيالار ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرىن تولىق پايدالانا الاتىنداي بيزنەس-كليماتتى جاقسارتۋىمىز قاجەت.
