«جىل ءوتتى ۇلكەن جۇرەك توقتاعالى,
ونى ءبىز كوپ ىزدەيمىز جوقتاپ ءالى...»
كۇن بايىدى. ەلەڭ-الاڭ, الاگەۋىم مەزگىلدە اتقان تاڭ نۇرى, كوك جۇزىنە شانشىلا كوتەرىلىپ كەلە جاتىپ, تاس توبەدەن قۇلادى.
ءتۇس اۋىپ, بەسىنگە تايادى. جوعارىدان توگىلىپ, تومەندى ايالاعان, ولكەلەردى, اسۋلاردى, بەلدەردى جىلى شۋاعىنا بولەگەن ايرىقشا قۋات سارقىلىپ بارا جاتىپ قىرقالارعا ءىلىندى, قارت ادامداي قۇبا جوندارعا, قارا جولدارعا ەڭكەيدى.
كەشقۇرىم شۇعىلا ۇزارىپ, ءجۇرىپ وتكەن جولىندا تولعان, سالتاناتى اسىپ, ساۋلەتى جايناعان التىن تاباق بىرتىندەپ اقىرىن قۇلاقتاندى, قىزىل كۇرەڭ تۇسكە بولەندى, وتتىڭ تابى, ىستىقتىڭ لەبى ازايدى – عالامزاتقا جارىق قۇيىپ تۇرعان, جايلاپ ءوسىپ كەلە جاتقان عارىشتىڭ الىپ نۇكتەسى قىزۋىنان ايىرىلدى. توڭىرەك قارايىپ, تۇنەك كوز بايلادى. اقشام جامىرادى, سونسوڭ, اپاق-ساپاق شاقتا, توسىن سۋىق حابار جەتتى.
قىزىل ىڭىردە, ەل امان, جۇرت تىنىشتا, زاڭعار بيىكتىڭ كوكتەگى شاپاعىنان كوز جاسىنداي تامعان, مۇحاممەد (س.ع.س.) پايعامبار كۋا, ءتاڭىر شاپاعاتى, جاساعان يە شاراپاتى, قالا بەردى, شاشقان جارلىق ماحابباتىنان جارالعان ارايلى كۇن, اسىل پەرزەنت جالعان دۇنيەدەن ءوتتى, قىرقا اسىپ, ءتۇن قويناۋىنا ءسىڭدى.
ۋا, دەشتى قىپشاق دالاسى, فاريزا دۇنيە سالدى!
ماحامبەتتىڭ قوس ءجۇزدى بولات سەمسەرىندەي – جالعاندىقتى قاقىراتا شاپقان فاريزا اقىن, وڭعارسىنوۆا حانشايىم پاتشالىقتىڭ ءىنجۋ-مارجان بايلىعىنا كوز سالماي, التىن-كۇمىس قازىناسىنا نازار اۋدارماي, دۇنيە-مۇلكىنە قۇشتار بولماي, ىقىلاسى تۇسپەي, تاكاپپار قالپى بايانسىز, تۇرلاۋسىز فانيمەن قوش ايتىسىپ كەتە باردى.
دەشتى قىپشاق دالاسى! الاپات جارىلىستىڭ اياۋلى پەرزەنتى, زور قايراتتى كۇن سونگەندە, زەڭگىر كوك اسپان الەمىن جارقىراعان جاسىق جۇلدىزدار بيلەيدى.
ادەتتە, تاڭ اتقاندا, قۇس جولىندا ۇركەردەي توپتانا شاشىلعان, جۇزدەگەن شوقجۇلدىزدار ورىستەن قايتقان ەنەلەرىنە ۇمتىلعان جاس تولدەردەي جامىراپ اعىپ تۇسەر ەدى.
ەي, الاش جۇرتى!
پەندە, يسا, ءالايھيس ءسالام, پايعامبار ءتارىزدى, ءفاني عۇمىر قىزىعىنىڭ قۇربانى, بىراق, لۇعات قۇراستىرىپ, ريسالا جازعان, جاراتىلىستى تانىپ, جۇمباعىن شەشكەن حاكىم قالايشا باقيدىڭ, كوپ عاسىرلىق تاريحتىڭ, شەكسىز زامانالاردىڭ شاڭ-توزاڭى استىندا ءىزىم-قايىم جوعالىپ كەتەدى. زادى, ەشتەڭە جويىلمايدى, جوقتان بار جاسالمايدى, قۇدىرەتى كۇشتى قۇداي عانا الىپ قۋاتقا يە, اسقان قايرات, اسىل قاسيەت قوجايىنى. الايدا, اللانىڭ قۇلاي سۇيگەن ق ۇلى بولادى, ول – ءاسمانىڭ ءسىڭلىسى, ومار ھايامنىڭ قارىنداسى, ادامزاتتىڭ ارۋى.
قارا تانىپ, ساۋات اشقان, كىتاپ وقىپ, حاقيقاتقا تالپىنعان ول, تەگىندە, حاتقا تۇلپارداي جۇيرىك ەدى, شىندىققا جاق, جالعان سوزگە قاس ەدى...
بابالارىنىڭ جاۋھار كوزى ەدى ول! سۇلۋلىقتى كورگەن, دانالىققا اسىق, تاڭعاجايىپ دۇنيەنى تاڭعالىپ جىرلاعان ارۋ اقىن بولا-تۇعىن زەريزا, لال, اقىق فاريزا!
نەگىزى – شۇعىلا, تەگى – توپىراق, ءتىرشىلىگىندە وت بوپ ويناپ ءفاني كەشكەن, ورتتەي لاۋلاپ ءومىر سۇرگەن فاريزا شايىر باۋىرى سۋىق ءپىل ساۋىرلى قارا جەرگە اتتانار كەزدە, تار وتكەلدىڭ تابالدىرىعىندا تۇرعاندا, جالىن اتىپ مازداپ جانعان قۇشاعى ىستىق مازداق عۇمىرعا ولەردەي جابىسىپ, قيماي ەسىنەن تانىپ, تالىقسىپ جىعىلمادى.
ءيا, فاريزا اقىن دەرت مەڭدەپ, سىرقات جەڭگەندە, تامىلجىعان ومىرگە جارماسىپ, ولەرمەندىك تانىتقان جوق.
اجالدان قايمىقپادى, تاعدىرىنان توسىلمادى, بۇرناعىداي العا ءجۇردى, قارسى الدىندا ونى, كەنەسارىنى توسقانداي, تەك ءولىم عانا كۇتىپ تۇردى.
كۇن ءسوندى, وت ءوشتى, فاريزاعا ءبىر ۋىس توپىراق بۇيىردى.
بىراق قاسيەتتى كىتاپتار, بابالاردىڭ وسيەتى ايتقانداي, تاڭ, اسىلى, قايتادان اتادى, كۇن قايىرا شىعادى, زادىندا, باتتى دەگەن, ۋا, ون وق بۇدىن, التى الاش, ەلەڭ-الاڭ الدىنداعى ءتاڭىردىڭ ءبىر كوز جۇمىپ العان تىنىسى, قالت ەتكەن ءبىر تىنىشتىعى ەكەن.
فاريزا وڭعارسىنوۆانىڭ سوزدەرى مارجانداي ءتىزىلىپ, التىنداي جارقىراعان – كۇن جاۋھارلى كىتاپتارى – الاپات جارىلىستاي ماڭگىلىك.
ديدار امانتاي,
جازۋشى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى.
جىردىڭ جارىق جۇلدىزى
فاريزا وڭعارسىنوۆا پوەزياسى قازاق جىرىنداعى قىز-كەلiنشەكتەر ولەڭدەرiنە عانا ەمەس, جالپى ۇلتتىق رۋحقا, حالىقتىق بولمىسقا قاتىستى كوپتەگەن قاساڭ قالىپتاردى قاقىراتىپ وتكەن قاسيەتiمەن قىمبات تانىلادى. بiز قاي زاماندا دا حالقىمىزدىڭ ايەل-اناعا, سۇيگەن جارعا, قىز بالاعا قۇرمەتi بولەكشە بولدى دەسەك, قازاق قىزدى جاسىتپاي, جارقىلداتىپ ءوسiردi دەسەك, ولاردان باتىر دا, اقىن دا, كوسەم دە, شەشەن دە شىقتى دەسەك, سونىڭ بارiنە داۋسىز دالەلدi فاريزا جىرلارىنان تابامىز. وڭعارسىنوۆا ولەڭدەرi قازاق قىزىنىڭ بiز ايرىقشا ارداقتايتىن اسىل قاسيەتتەرiن — جان تازالىعىن, ار تازالىعىن, شىنشىلدىعىن, سىرشىلدىعىن, باتىلدىلىعىن, اقىلدىلىعىن, اياۋلى سەزiمi مەن قاياۋلى كوڭiلiن كiر شالدىرماي ۇستاۋعا ۇمتىلاتىن اسقاق اڭسارىن ايرىقشا كوركەم كۇيدە اق قاعازعا توگiلتە ءتۇسiرiپ بەرگەنiمەن قىمبات. ءا دەگەننەن ادەبي ورتادان جىراقتاۋ ءجۇرiپ, جىر جارىسىنا جەتپiسiنشi جىلداردىڭ باس جاعىندا عانا قوسىلعان فاريزا ولەڭدەرi قازاق پوەزياسىنا وزiندiك ءۇنiن الا كەلدi دەي سالۋ ازدىق ەتەدi. فاريزا – قازاق رۋحىنا اسەر ەتكەن اقىن. سەكسەن التىنىڭ جەلتوقسانىندا الماتىنىڭ قاق ورتاسىنداعى قارلى الاڭعا شىققان قارىنداستارىمىزدىڭ اراسىندا فاريزا جىرىنان جانىنا جىلۋ العاندار از بولماعانى انىق. ونسىز دا قىز بالانى بولەكشە قاستەرلەيتiن حالقىمىز فاريزا ولەڭدەرi ارقىلى ايەل زاتىنىڭ قادىر-قاسيەتiن بۇرىنعىدان دا بيiك باعالاي ءتۇستi دەۋدiڭ ەشقانداي ارتىقتىعى جوق. فاريزا وزiنە دەيiن «قىز-كەلiنشەكتەر پوەزياسى» دەپ اتالىپ, كەڭدiكپەن, كەيدە تiپتi كەشiرiممەن قارالىپ كەلگەن ۇعىمعا دا باسقاشا سيپات بەردi. پوەزيادا جاڭا ولشەم ورناتتى. بiز اقىن جىرلارىنىڭ جۇمساق ليريزمiن, جۇمباق تابيعاتىن ءالi دە اشىپ كورسەتە الماي ءجۇرمiز. اۆتوردىڭ كۇندەلiكتi ومiردەگi قالپىنا قاراپ ونىڭ جىرلارىنان بiرىڭعاي اسقاقتىق, كiلەڭ بiر ورلiك iزدەي بەرۋ دە قاتە ۇعىم. شىنتۋايتىندا, ايەلدiڭ ءالسiز الەمiنەن شىققان فاريزا جىرلارىنىڭ تابيعاتى نازiك, تiپتi قورعانسىز بولىپ كەلەدi. اقىن جىرلارىنىڭ كۇشi دە سول السiزدiگiندە. انتولوگيانىڭ بۇل ۇسىنىمىنداعى «ايەلدiڭ مونولوگى» سونشالىقتى ءدال تابىلعان پوەتيكالىق ىرعاعىمەن دە, شىڭعىرعان شىندىعىمەن دە, سىزداتار سىرشىلدىعىمەن دە, ادامنىڭ ەڭ بiر جان تۇكپiرiندە جاتاتىن ينتيمدiك سەزiمدەردi جالاڭاشتاي جازداپ بارىپ قايتادان جارقىراتىپ الىپ كەتەتiن عاجايىپ شەبەرلiگiمەن دە قايران قالدىرادى. سۇراپىل سەزiم سۋرەتiنiڭ مۇنداي ۇزدiك ۇلگiلەرiن الەم ادەبيەتiنiڭ قازىناسىنا قىسىلماي قوسۋعا بولادى. اشىعىن ايتار بولساق, فاريزانىڭ ماحاببات ليريكاسىنداعى جەكەلەگەن ولەڭدەر احماتوۆا مەن تسۆەتاەۆانىڭ ءسوز قادiرiن بiلەر جۇرت ءمiناجاتتاي جاتتايتىن جاۋھار جىرلارىنان بiردە-بiر كەم ەمەس. سوندىقتان دا فاريزا وڭعارسىنوۆا پوەزياسى وتكەن عاسىردىڭ سوڭعى شيرەگiندەگi قازاق ادەبيەتiنiڭ بولەكشە قۇبىلىسى بولدى, سوندىقتان دا مۇقاعالي «جiگiتiنەن قازاقتىڭ دوس تابا الماي» قينالعاندا جۇرەگiن جەگiدەي جەگەن جان سىرىن فاريزاعا ايتتى, سوندىقتان دا فاريزا جىرلارىنىڭ رۋحى نازiك ورلiكتiڭ, سىرشىل ەرلiكتiڭ بەينەلi بالاماسىنا اينالدى. قازاق ءوزiنiڭ فاريزاسىن, اياۋلى اقىن قىزىن سول ءۇشiن دە قادiرلەيدi, قاستەرلەيدi. ساۋىتبەك ابدراحمانوۆ. («جيىرماسىنشى عاسىر جىرلايدى» اۆتورلىق انتولوگياسىنىڭ العىسوزىنەن, «راريتەت» باسپاسى, 2007 جىل).
