ودان بولەك, ءبىز ەل پرەزيدەنتىنىڭ ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى سۇيەمەلدەۋ, بيزنەستى قورعاۋ جونىندەگى جانە باسقا دا تاپسىرمالارىن ورىنداپ كەلەمىز.
ۇرلانعان اكتيۆتەردى مەملەكەتكە قايتارۋ تۋرالى تاپسىرمانىڭ ماڭىزىن ەرەكشە اتايمىز.
بىلتىر «زاڭسىز يەمدەنىلگەن اكتيۆتەردى مەملەكەتكە قايتارۋ تۋرالى» زاڭ قابىلداندى. ونى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن باس پروكۋراتۋرا جانىنان اتتاس كوميتەت قۇرىلدى.
بۇل زاڭدى قابىلداۋدىڭ باستى ماقساتى – حالىقتىڭ بۇزىلعان قۇقىقتارىن قالپىنا كەلتىرۋ, الەۋمەتتىك ادىلەتتىلىكتى, ەلىمىزدىڭ حالقىنىڭ يگىلىگى ءۇشىن ونىڭ ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك تۇرعىدان ورنىقتى دامۋىن قامتاماسىز ەتۋ.
كوميتەت ءوزىنىڭ مىندەتىن بەلسەندى اتقارۋدا, بارلىق قاجەتتى قۇقىقتىق, ماتەريالدىق-تەحنيكالىق جانە باسقا دا قۇرالدارمەن, سونداي-اق شتاتپەن جاراقتالعان. بىرقاتار ناتيجە بار. تەك بيىلدىڭ وزىندە مەملەكەتكە 315 ملرد تەڭگە, زاڭسىز قولدى بولىپ كەتكەن 513 مىڭ گا جەر تەلىمى قايتارىلدى.
العاش رەت سوت 5,5 ملرد تەڭگە تۇراتىن پايدا بولۋى تۇسىنىكسىز بايلىق تۋرالى, قۇنى 400 ملن زەرگەرلىك بۇيىمدار مەن مادەني قۇندىلىقتار جونىندەگى كوميتەتتىڭ تالاپ-ارىزىن تولىق كولەمدە قاناعاتتاندىردى. سوتتىڭ شەشىمى تولىق كولەمدە ورىندالدى.
قايتارىلعان اكتيۆتەر قوعامنىڭ الەۋمەتتىك جانە ەكونوميكالىق دامۋىنا باعىتتالادى. بىرقاتار وبەكتى مەملەكەت مەنشىگىنە اۋدارىلعان سوڭ, ولاردىڭ بۇرىنعى يەلەرىنىڭ ەكونوميكانىڭ جەكەلەگەن سەكتورلارىنداعى مونوپوليالىق باسىمدىلىعى توقتاتىلدى. مىسالى, جەتىسۋ وبلىسىنداعى كولىك-لوگيستيكالىق ورتالىق مەملەكەتكە وتكەننەن كەيىن, قازاقستان-قىتاي شەكاراسىنداعى كاسىپكەرلەرگە كورسەتىلەتىن قىزمەت ساپاسى ارتتى. ۋاقىتشا ساقتاۋ قويماسىنىڭ وتكىزۋ مۇمكىندىگى التى ەسە ءوستى.
الماتى, اقمولا, تۇركىستان وبلىستارىندا تاركىلەنگەن جەرلەر اۋىل تۇرعىندارىنا مال جايىلىمى جانە شارۋا قوجالىقتارىنا پايدالانۋ ءۇشىن بەرىلىپ, وسى وڭىرلەردە جايىلىمعا دەگەن تاپشىلىق ازايدى.
بۇدان باسقا, قوناقۇيلەر, كەڭسە عيماراتتارى, رەستوراندار, بيزنەس-ورتالىقتار, ءىرى قالالارداعى شۇرايلى جەر تەلىمدەرى, بازارلار, تەمىرجول ينفراقۇرىلىمدارى, قىمبات زەرگەرلىك بۇيىمدار مەن باسقا م ۇلىكتەر مەملەكەتكە قايتارىلدى.
الدىمىزدا ءالى دە بولسا اتقارىلاتىن جۇمىس كوپ. قازىر كوميتەت ەلىمىزدە جانە شەتەلدە ورنالاسقان جۇزدەگەن مۇلىك بويىنشا تالداۋ جۇرگىزىپ جاتىر. ميلليونداعان دوللار تۇراتىن قۇندى قاعازداردىڭ شىعۋ تەگى, ەكى ءجۇز مىڭنان اسا كۇدىكتى بانتىك ترانزاكتسيالار مەن ەلىمىزدەگى ونداعان ءىرى كەن ورنى بويىنشا كەلىسىمشارتتاردىڭ زاڭدىلىعى زەردەلەنۋدە.
ناقتى كاسىپورىندار بويىنشا اكتيۆتەردىڭ جانە م ۇلىكتەردىڭ پايدا بولۋ زاڭدىلىعى تەكسەرىلىپ جاتىر. بەدەلدى حالىقارالىق ۇيىمدار تاراپىنان قولداۋ تاۋىپ وتىرمىز. ەۋروپا كەڭەسىنىڭ ادام قۇقىقتارى جانە زاڭ ۇستەمدىگى جونىندەگى باس ديرەكتوراتىمەن اكتيۆتەردى قايتارۋ بويىنشا بىرلەسكەن جوسپار ازىرلەۋ جانە ورىنداۋ تۋرالى الدىن الا كەلىسىم جاساۋعا قول جەتكىزدىك.
ەقىۇ حالىقارالىق جانە ۇلتتىق ساراپشىلاردى تارتا وتىرىپ, نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق بازانى جەتىلدىرۋگە كومەكتەسىپ جاتىر. ەقىۇ بىرلەسىپ اكتيۆتەردى قايتارۋ بويىنشا كەشەندى جوبانى جۇزەگە اسىرۋ مۇمكىندىگى قاراستىرىلماق.
سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى «GlobE Network» عالامدىق جەدەل جەلىسىنە مۇشە بولدىق. اقپارات الماسۋ ماقساتىندا اتالعان جەلىنىڭ «Threema» بايلانىس ارناسى ورناتىلدى.
اقپان ايىندا «Presight» كومپانياسىنىڭ (G-42 كورپوراتسياسىنىڭ قۇرامىنا كىرەدى) شىعارىلعان اكتيۆتەردى انىقتاۋ جونىندەگى ساراپتاۋ پلاتفورماسىنا قوسىلۋ تۋرالى كەلىسىمشارت جاسالدى.
ازداعان توپتىڭ ەل يگىلىگىن ءوز قولدارىنا زاڭسىز شوعىرلاندىرۋى ەركىن ەكونوميكالىق دامۋعا ەڭ باستى كەدەرگى بولعانىن اتاپ وتكەن ءجون. سوندىقتان پروكۋراتۋرا بيزنەستە زاڭدى نارىقتىق جانە ادال باسەكەلەستىكتىڭ دامۋىنا بارىنشا كۇش سالادى.
پروكۋراتۋرا بيزنەسكە باقىلاۋ-قاداعالاۋ ورگاندارى تاراپىنان جاسالاتىن قىسىممەن, اسىرەسە كاسىپكەرلەردى اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق جانە قىلمىستىق سالالاردا زاڭسىز قۋدالاۋمەن تاباندىلىقپەن كۇرەس جۇرگىزىپ كەلەدى.
قازىر كاسىپكەرلەردىڭ قىزمەتىن شەكتەۋشى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ بارلىق شەشىمىن پروكۋراتۋرا ولاردىڭ زاڭدىلىعى تۇرعىسىنان الدىن الا زەردەلەيدى.
جىل باسىنان قاداعالاۋدىڭ جاڭا قۇرالى «پروكۋرور سۇزگىسى» ارقىلى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ جەكە بيزنەسكە قاتىستى 3 مىڭعا جۋىق شەشىمدەرى ءوتتى. ونىڭ 608-ءى تەكسەرۋ تاعايىنداۋ تۋرالى, ال 2056-سى – اكىمشىلىك ءىس قوزعاۋ جونىندەگى قاۋلىلار. ولاردى جەتە تالداۋ ارقاسىندا زاڭسىز تەكسەرۋلەرگە جانە شەكتەۋلەر قويۋعا جول بەرىلمەدى, سونىمەن قاتار 276 نەگىزسىز ايىپپۇل جويىلدى.
جالپى, پروكۋراتۋرا 53 مىڭنان استام كاسىپكەردىڭ قۇقىعىن قورعاپ, 6 مىڭنان استام مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ تىيىم سالۋ-شەكتەۋ شارالارىن جويۋعا قول جەتكىزدى. بۇل باعىتتاعى ءبىزدىڭ قىزمەتىمىزدىڭ ماڭىزدى اسپەكتىسى – ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى سۇيەمەلدەۋ. «پروكۋرورلىق قالقان» استىنا شەتەلدىك ينۆەستورلارمەن قاتار ۇلتتىق ينۆەستورلار دا الىنعان.
بۇل جۇمىستىڭ باستى ءمانى – ينۆەستورلاردى جۇمىستىڭ باستاپقى ساتىنەن, مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ, كۆازيمەملەكەتتىك سەكتور مەن مونوپوليستەردىڭ اكتىلەرىنىڭ جوبالارى مەن ارەكەتتەرىنە باعا بەرە وتىرىپ جوبالاردى ىسكە اسىرۋدىڭ بارلىق ساتىسىندا قۇقىقتىق قولداۋ. تەك وتكەن جارتى جىل ىشىندە تۇركيا, ءباا, گەرمانيا, سينگاپۋر, قىتاي, فرانتسيا, باسقا دا ەلدەردەن كەلگەن 350 ينۆەستور وسىنداي قولداۋعا يە بولدى. ولاردىڭ ەل ەكونوميكاسىنا ۇلەسى – 6,4 ترلن تەڭگە, بۇل دەگەنىمىز – جاڭا جۇمىس ورىندارى, بيۋدجەتكە ءتۇسىم, تۇپتەپ كەلگەندە – ەلدىڭ ەكونوميكالىق الەۋەتىن ارتتىرۋ.
مىسالى, سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا ينۆەستور اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسىنان مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋ ءۇشىن زاڭمەن تيەسىلى سۋبسيديانى الا الماعان. بۇل پروبلەما پروكۋراتۋرا ارالاسقاننان كەيىن عانا شەشىلىپ, كىنالى لاۋازىمدى ادام جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلدى.
پاۆلوداردا سالىق ورگاندارى فرانتسۋز ينۆەستورىنا نەگىزسىز 100 ملن تەڭگەگە قوسىلعان قۇن سالىعىن تولەۋ تۋرالى حابارلاما بەرگەن. پروكۋراتۋرا ول حابارلامانىڭ كۇشىن جويىپ, قۇقىق بۇزۋشىلىققا جول بەرگەن شەنەۋنىك تارتىپتىك جازاعا تارتىلدى.
الماتىدا پروكۋراتۋرا كىرىسكەن سوڭ, 18 ملرد تەڭگە شاماسىنداعى جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋشى 21 ينۆەستور سۋمەن جابدىقتاۋ جانە سۋ بۇرۋ جۇيەلەرىنە قوسىلدى.
قازىرگى ۋاقىتتا پروكۋراتۋرانىڭ باقىلاۋىندا 32 ترلن تەڭگەگە 770 ينۆەستيتسيالىق جوبا بار. ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى سۇيەمەلدەۋ جانە بيزنەستى قورعاۋ بويىنشا باستى باعدارىمىز – كاسىپكەرلىك ەركىندىگىن قامتاماسىز ەتۋشى, ونىڭ قۇقىقتىق, ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك كەپىلدىكتەرى انىقتالعان «ەكونوميكانى ىرىقتاندىرۋ جونىندەگى شارالار تۋرالى» پرەزيدەنتتىڭ 2024 جىلعى 8 مامىرداعى جارلىعىن مۇلتىكسىز ورىنداۋ.
اتالعان قۇجاتتى ىسكە اسىرۋ الگوريتمىن ماۋسىم ايىندا پروكۋراتۋرادا وتكەن بيزنەس-قاۋىمداستىقپەن كەزدەسۋ بارىسىندا پىسىقتادىق. وعان پارلامەنت دەپۋتاتتارى, پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنىڭ, ۇكىمەتتىڭ جاۋاپتى لاۋازىمدى ادامدارى, بيزنەس-ومبۋدسمەن, «اتامەكەن» ۇكپ, «Kazakh Invest», «سامۇرىق-قازىنا» ۇااق جانە «بايتەرەك» ۇۇبح وكىلدەرى قاتىستى. ءىس-شارا بارىسىندا بيزنەس وكىلدەرى پروكۋرورلاردىڭ ينۆەستجوبالاردى سۇيەمەلدەۋ جانە ولاردىڭ پروبلەمالارىن شەشۋ بويىنشا جاڭا فۋنكتسياسىنىڭ ماڭىزدىلىعىن اسا ريزاشىلىقپەن اتاپ ءوتتى.
ەكونوميكالىق سەكتور مەن ينۆەستيتسيالىق كليماتتى جاقسارتۋعا كۇش سالۋ مەن باسا نازار اۋدارۋ باسقا, اسىرەسە قىلمىستىق-قۇقىقتىق سالاداعى قاداعالاۋمەن تىعىز بايلانىستى.
كوپشىلىك جاعدايدا قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردى جۇمىسسىز جۇرگەن ادامدار جاسايتىنى بەلگىلى. ال دەر كەزىندە ىسكە اسىرىلعان ينۆەستيتسيالىق جوبا دەگەنىمىز جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشۋدى بىلدىرەدى. ياعني ەلىمىزگە كەلگەن ينۆەستيتسيا قىلمىستى ازايتۋدىڭ ماڭىزدى ءبىر شارتى بولا الادى دەپ ايتا الامىز.
جالپى, وتكەن جىلعى وسى تەكتەس كەزەڭمەن سالىستىرعاندا ەلدە قىلمىستىلىق 4,9% كەمىدى (72 575-تەن 68 992-گە دەيىن).
قىلمىس اياسىنا تارتىلعان ازاماتتاردىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇقىقتارىن قورعاۋ پروكۋراتۋرانىڭ تۇراقتى جانە ۇزدىكسىز قاداعالاۋىندا تۇر.
سوتقا دەيىنگى تەرگەپ-تەكسەرۋ زاڭدىلىعىن قاداعالاۋ سالاسىندا جىل باسىنان بەرى پروكۋرورلار 178 مىڭنان استام تەرگەۋ ورگاندارىنىڭ شەشىمدەرىن تەكسەردى.
پروكۋراتۋرا 13 مىڭنان اسا ادامنىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇقىقتارىن قالپىنا كەلتىرىپ, 1022 ادامدى نەگىزسىز قىلمىستىق وربيتاعا تارتۋعا جول بەرمەدى. تەرگەپ-تەكسەرۋدىڭ بارلىق ساتىسىنا پروكۋرورلاردىڭ قاتىسۋى ازاماتتاردىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇقىقتارىنىڭ بۇزىلۋىن ەكى ەسەگە ازايتۋعا مۇمكىندىك بەردى.
وتباسىلىق-تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىقتىڭ جولىن كەسۋ جانە بالالاردى قىلمىستىق قول سۇعۋدان قورعاۋ دا – پروكۋرورلار ءۇشىن ماڭىزدى باعىتتاردىڭ ءبىرى.
بيىلعى ساۋىردە مەملەكەت باسشىسى ايەلدەردىڭ قۇقىقتارى مەن بالالاردىڭ قاۋىپسىزدىگىن كۇشەيتەتىن زاڭعا قول قويدى. زاڭمەن قىلمىستىق كودەكسكە تۇزەتۋلەر ەنگىزىلىپ, ەندى پەدوفيليا مەن جاس بالالاردى ولتىرگەنى ءۇشىن تەك قانا ءومىر بويى باس بوستاندىعىنان ايىرۋ جازاسىنا كەسىلەتىن بولدى. قازىر وسى زاڭدى جۇزەگە اسىرۋ شارالارى قابىلدانىپ جاتىر.
الاياقتىققا قارسى تۇرۋ دا ءبىزدىڭ نازارىمىزدان تىس قالعان ەمەس. وكىنىشكە قاراي, ەلدىڭ جەكەلەگەن اۋماقتارىندا مۇنداي قىلمىستاردىڭ سانى, ونىڭ ىشىندە ينتەرنەت-الاياقتىق 4%-عا (ياعني 9545-تەن 9936-كە), بيىل 10,4%-عا ءوسىپ وتىر (20,5 مىڭنان 22,6 مىڭعا). دەي تۇرعانمەن مۇنداي قىلمىستاردىڭ الدىن الۋ جانە ولارمەن كۇرەسۋ ماقساتىندا كۇشتەۋ ورگاندارى جانە باسقا دا ۋاكىلەتتى ورگاندار ۇزدىكسىز, كەشەندى, جوسپارلى جۇمىستار جاساپ ءجۇر.مىسالى, تەك كەيىنگى ەكى جىل ىشىندە 58 ملن تەلەفون قوڭىراۋلارى, ونىڭ ىشىندە بۇرمالانعان نومەرلەردەن جاسالعان قوڭىراۋلار بۇعاتتالدى.
ودان باسقا باس پروكۋراتۋرانىڭ ۇيلەستىرۋىمەن وتكەن جىلعى قىركۇيەكتە كۇشتەۋ ورگاندارى مەن باسقا دا مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ بىرلەسكەن بۇيرىعىمەن بەكىتىلگەن كەشەندى شارالار جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر.
زاڭناماعا بىرقاتار وزگەرىس كۇتىلۋدە, سونىڭ ىشىندە الاياقتىق بەلگىسى بولعان جاعدايدا كليەنتتەردىڭ شاعىمى بويىنشا ونىڭ اقشاسىن الۋعا تىيىم سالۋ
بار.
وتكەن جىلدان بەرى ازاپتاۋ قىلمىستارى تولىقتاي پروكۋراتۋرانىڭ تەرگەۋلىك قۇزىرەتىنە ءوتتى. ىستانبۇل حاتتاماسىنا سايكەس ازاپتاۋ تۋرالى قىلمىستىق ىستەردى تەرگەۋ جونىندەگى نۇسقاۋلىق پەن مەتوديكا جانە ارىزداردى تىركەۋ مەن كەزەك كۇتتىرمەيتىن تەرگەۋ ارەكەتتەرىن جۇرگىزۋ الگوريتمىن بەكىتتىك.
اقمولا جانە قاراعاندى وبلىستارىنداعى قوعامنان وقشاۋلاۋ مەكەمەلەرىندە ورىن العان ازاپتاۋلار بويىنشا رەزونانستى ىستەر سوتتىڭ قاراۋىنا جولداندى.
قابىلدانعان پروفيلاكتيكالىق شارالار ارقاسىندا ازاپتاۋ فاكتىلەرى بويىنشا قىلمىستىق ىستەردىڭ سانى 31,3%-عا ازايدى (99-دان 68-گە).
پروكۋراتۋرا قىزمەتىنىڭ كونستيتۋتسيالىق باستى باعىتىنىڭ ءبىرى – مەملەكەتتىك ايىپتاۋدى قولداۋ ارقىلى سوتتاردا مەملەكەت مۇددەسىن ءبىلدىرۋ.
بۇل ءبىزدىڭ قىلمىستىق قۋدالاۋ جانە قۇقىق قورعاۋ فۋنكتسيالارىمىزدىڭ تۇيىسەتىن جەرى. سوتتا ايىپتاۋدان باس تارتۋ دا سيرەك ەمەس.
اعىمداعى جىلعى 6 ايدا جوعارى سوتقا 170 ادامعا قاتىستى باس پروكۋروردىڭ 113 نارازىلىعى ەنگىزىلىپ, 82 ادامنىڭ جازا مەرزىمدەرى قىسقارتىلدى نەمەسە ايىپتاۋ جەڭىلدەتىلدى, قوسىمشا جازالارى الىنىپ تاستالدى جانە باسقا شارالار قابىلداندى. ءتورت ادام تولىق اقتالدى.
سونىمەن قاتار مەملەكەتتىك ايىپتاۋدى قولداۋ ساپاسىنا, پروكۋرورلاردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋعا دا كوڭىل ءبولىنىپ وتىر. مىسالى, وسى جىلى قىركۇيەكتە «القابيلەردىڭ قاتىسۋىمەن قىلمىستىق سوت ءىسىن جۇرگىزۋدە مەملەكەتتىك ايىپتاۋدى قولداۋدىڭ وزەكتى ماسەلەلەرى» تاقىرىبىندا مەملەكەتتىك ايىپتاۋشىلار فورۋمىن وتكىزۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز.
باس بوستاندىعىنان ايىرۋ مەكەمەلەرىندەگى جاعداي پروكۋرورلاردىڭ تۇراقتى باقىلاۋىندا, ونداي باقىلاۋ بەينەكامەرالار مونيتورينگى ارقىلى دا جۇزەگە اسىرىلادى.
قىلمىستىق-اتقارۋ جۇيەسى مەكەمەلەرىندە ازاپتاۋعا جول بەرمەۋ بويىنشا قابىلدانعان شارالار دا وڭ ناتيجە بەرۋدە (12 دەن 4-كە دەيىن ازايدى).
قىلمىستىق-اتقارۋ جۇيەسى مەكەمەلەرىندە ازاپتاۋعا جول بەرمەۋ بويىنشا قابىلدانعان شارالار وڭ ناتيجە بەرىپ كەلەدى.
وسى جىلى مەديتسينالىق كومەكتىڭ ساپاسى, ءوز-وزىنە قول جۇمساۋعا جول بەرمەۋ سياقتى پەنيتەنتسيارلىق جۇيەنىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىن شەشۋگە نازار اۋدارىپ وتىرمىز.
مەملەكەت قابىلداپ وتىرعان زاڭدىلىقتى نىعايتۋ, قۇقىق ءتارتىبى جانە قىلمىسپەن كۇرەستى كۇشەيتۋ جونىندەگى شارالاردىڭ دا ناتيجەسى بايقالادى. اتاپ ايتساق, زاڭ ۇستەمدىگى يندەكسى بويىنشا قازاقستان ءتورت جىل قاتارىنان قۇقىق ءتارتىبى جانە قاۋىپسىزدىك رەيتينگىندە ءوز كورسەتكىشتەرىن جاقسارتىپ كەلەدى (2020 ج. – 0,78, 2021 ج. – 0,79, 2022 ج. –
0,80, 2023 ج. – 0,80).
پروكۋراتۋرا ورگاندارى مەملەكەتتىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇندىلىقتارىن ناتيجەلى قورعاۋ جانە بۇزۋعا جول بەرمەۋ ماقساتىندا زاڭنامانى جەتىلدىرۋ جۇمىسىنا بەلسەندى قاتىسادى.
بۇل باعىتتا كونستيتۋتسيالىق سوتپەن ءوزارا سەرىكتەسە وتىرىپ, جۇمىس ىستەۋگە باستى نازار اۋدارامىز.
پروكۋراتۋرا ءوزىنىڭ قاداعالاۋ فۋنكتسيالارىن جۇزەگە اسىرا وتىرىپ, كونستيتۋتسيالىق سوتتىڭ شەشىمدەرىنىڭ ورىندالۋىنا زور ۇلەس قوسۋدا, ويتكەنى – ولار ازاماتتاردىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇقىقتارىن قورعاۋدىڭ بىردەن-ءبىر كەپىلى ەكەنى ءسوزسىز.
پروكۋرورلار 15 مىڭ قىلمىستىق, 4,5 مىڭ ازاماتتىق ىستەردىڭ كونستيتۋتسيالىق سوتتىڭ شەشىمدەرىنە سايكەستىگىن تەكسەرىپ, سوتتالعان ادامداردىڭ 3 مىڭ ارىز-شاعىمىن, سونداي-اق سوتقا دەيىنگى ساتىدا بۇلتارتپاۋ شارالارىن قولدانۋ تۋرالى 3,5 مىڭ ماتەريالدى زەردەلەدى. ناتيجەسىندە, 26 ادامنىڭ قۇقىعى قالپىنا كەلتىرىلدى, ونىڭ بىرقاتارى كونستيتۋتسيالىق سوتتىڭ شەشىمىن ورىنداماي جۇرگەن ۋاكىلەتتى ورگاندارعا 13 قاداعالاۋ اكتىسىن ەنگىزە وتىرىپ جاسالدى. مىسالى, اباي, شىعىس قازاقستان, پاۆلودار, سولتۇستىك قازاقستان وبلىستارىندا 20 ملن تەڭگەگە ازاماتتاردىڭ زەينەتكەرلىك قۇقىقتارى قالپىنا كەلتىرىلدى.
وسى جىلى كونستيتۋتسيالىق سوت باس پروكۋروردىڭ 2 ءوتىنىشىن قاراپ, نورماتيۆتىك قاۋلى شىعاردى.
ءبىرىنشىسى, پروكۋروردىڭ سانكتسياسىمەن تۇرعىن ۇيدەن ايىرۋعا جول بەرمەۋ. كونستيتۋتسيالىق سوت شەشىم قابىلداعان ساتتەن باستاپ پروكۋرورلار بىردە-ءبىر سانكتسيا بەرمەدى.
ەكىنشى ءوتىنىش بويىنشا كونستيتۋتسيانىڭ 83-بابىنا رەسمي ءتۇسىندىرۋ بەرىلدى. كونستيتۋتسيالىق سوت قابىلداعان قاۋلى سوتتاردا مەملەكەت مۇددەسىن بىلدىرۋدەگى پروكۋرورلاردىڭ ءرولى تۋرالى. بىرقاتار پروتسەسسۋالدى ارەكەتتى پروكۋروردىڭ قاتىسۋىنسىز تەرگەۋ سوتتارىندا سانكتسيالاۋعا قاتىستى قۇقىقتىق كەمشىلىكتەر جويىلدى.
مامىر ايىندا كونستيتۋتسيالىق باقىلاۋ ورگانىنىڭ شەشىمدەرىن ورىنداۋدىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ماسەلەسىن تالقىلاۋ ماقساتىندا كونستيتۋتسيالىق سوت توراعاسى جانە سۋديالارىمەن كەزدەسۋ وتكىزدىك.
پروكۋراتۋرا جۇمىسىنىڭ ماڭىزدى باعىتتارىنىڭ ءبىرى – حالىقارالىق قاتىناستار. وسى جىلى كيپرمەن سوتتالعانداردى بەرۋ, قاتار مەملەكەتىمەن قىلمىستىق ىستەر بويىنشا قۇقىقتىق كومەك كورسەتۋ جانە بەرۋ جونىندەگى حالىقارالىق كەلىسىمدەرگە قول قويىلدى. پارلامەنتتە قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن ۆەتنام سوتسياليستىك رەسپۋبليكاسى اراسىنداعى سوتتالعان ادامداردى بەرۋ تۋرالى شارتتى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى زاڭ جوباسى قارالىپ جاتىر.
قازاقستاندا قىلمىس جاساپ, شەتەلدە جاسىرىنىپ جۇرگەن ادامداردى قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىككە تارتۋ ماقساتىندا قايتارۋ ءۇشىن بىرقاتار ەلدىڭ قۇزىرلى مەكەمەلەرىمەن قارىم-قاتىناس ورناتىلۋدا. جالپى, جىل باسىنان بەرى رەسەي, ءباا, يسپانيا, چەحيا, پولشا, تۇركيا جانە باسقا ەلدەن حالىقارالىق ىزدەۋدە جۇرگەن 29 ادام ەكستراديتسيالاندى.
مىسالى, پولشادان پسيحوتروپتى زاتتاردى زاڭسىز اينالىمعا سالعانى جانە وتكىزگەنى ءۇشىن ىزدەۋدە جۇرگەن ترانسۇلتتىق قىلمىستىق توپتىڭ باسشىسى بەرىلدى. يسپانيا 800 ادامدى 1 ملرد تەڭگەگە جانە گرۋزيا 600 ادامدى 3 ملرد تەڭگەگە الداپ كەتكەن قارجى پيراميدالارىن ۇيىمداستىرعان الاياقتاردى بەردى.
جاھاندىق قاتەرلەرگە قارسى ءىس-قيمىل وڭىرلىك حابى قىزمەتىنىڭ اياسىندا باس پروكۋراتۋرا جانىنداعى قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى اكادەمياسى 771 تىڭداۋشى ءۇشىن 30 وقىتۋ وتكىزدى. تىڭداۋشىلاردىڭ اراسىندا شەتەلدەن, حالىقارالىق ۇيىمداردان كەلگەندەر دە بولدى, ونىڭ ىشىندە اقش-تان, تاجىكستاننان, ليتۆادان, ۋكراينادان جانە باسقا ەلدەردەن.
كيبەرقىلمىستارعا, ادام ساۋداسىنا, قارجى قىلمىستارىنا, سىبايلاس جەمقورلىققا جانە وسىنداي باسقا دا جاhاندىق قاۋىپتەرگە قارسى تۇرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا ۇلتتىق جاتتىقتىرۋشىلار دايىنداۋ جۇرگىزىلىپ كەلەدى.
ءبىزدىڭ جۇمىسىمىزدا باسىمدىق بەرىلەتىن باعىتتاردىڭ ءبىرى – باس پروكۋراتۋرانىڭ قۇقىقتىق ستاتيستيكا جانە ارنايى ەسەپكە الۋ جونiندەگi كوميتەتiنىڭ الەۋەتىن ارتتىرۋ.
اتالعان كوميتەت جاڭا تسيفرلى جانە يننوۆاتسيا تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ, جاساندى ينتەللەكتتى قولدانۋ بويىنشا ۇلكەن جۇمىستار جاساپ جاتىر. پروكۋروردىڭ سوتتاعى ءسوزىن دايىنداۋ ءۇشىن جاساندى ينتەللەكت تەحنولوگياسىن قولداناتىن يننوۆاتسيالىق مودۋل ازىرلەندى.
قىلمىستىق جانە اكىمشىلىك سوت وندىرىستەرى, تەكسەرۋلەر تاعايىنداۋ, ازاماتتاردىڭ وتىنىشتەرىنە قاراۋ تسيفرلاندى. اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردىڭ بىرىڭعاي ءتىزىلىمى, تەكسەرۋ سۋبەكتىلەرى مەن وبەكتىلەرىنىڭ بىرىڭعاي ءتىزىلىمى, «تالداۋ ورتالىعى», «قۇقىق قورعاۋ, ارنايى جانە باسقا دا ورگانداردىڭ اقپارات الماسۋ جۇيەسى» جانە «قاداعالاۋ» باتج جاسالىپ, جۇمىس اتقارىلىپ جاتىر.
باس پروكۋراتۋرا ءارى قاراي دا مەملەكەت باسشىسى ادىلەتتى قازاقستان تۇجىرىمداماسىندا اتاپ وتكەن «زاڭ» جانە ء«تارتىپ» قاعيداسىنا ساي زاڭ ۇستەمدىگىن نىعايتۋ ءۇشىن ءوز جۇمىسىن جەتىلدىرۋدى جوسپارلاپ وتىر.
بەرىك اسىلوۆ,
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ
باس پروكۋرورى
