22 قاڭتار, 2015

قوعامدىق كەڭەس جەمقورلىقتى جويۋعا جاردەمدەسەدى

430 رەت
كورسەتىلدى
8 مين
وقۋ ءۇشىن
1878_oko_2قىزمەت بابىمەن الەمنىڭ تالاي مەملەكەتتەرىنە جولىم ءتۇستى. دىتتەپ بارعان شارۋاڭنان بولەك, سول ەلدىڭ سالت-ءداستۇر, مادەنيەتىنە, مەملەكەتتىڭ قۇرىلىمىنا ۇڭىلە جۇرەسىڭ. حالقىمىزدا «جاقسىدان ۇيرەن, جاماننان جيرەن» دەگەن اتالى ءسوز بار عوي. ماعان كەزىندە ەلباسىمىزدىڭ ءوزى ەرەكشە ءمان بەرگەن سينگاپۋر ەلىنىڭ مەملەكەتتىك قۇرىلىمى ەرەكشە ۇنادى. كۇنى كەشە عانا اعىلشىن مەملەكەتىنىڭ وتارى بولعان, قەدەي-كەپشىك ەل بوداندىق قامىتىن موينىنان سىپىرعاننان كەيىنگى ازداعان جىلداردا اياعىنان قاز تۇرىپ, دۇنيەجۇزىنىڭ وركەنيەتتى ەلدەرى ساناساتىنداي قۋاتتى مەملەكەتكە اينالدى. بەس جارىم ميلليونداي حالقى بار ەلدىڭ باسشىسى لي كۋان يۋ قىرىق جىلدىڭ ىشىندە سينگاپۋردا حالىقتىڭ قولداۋىمەن سىبايلاس جەمقورلىقتى اۋىز­دىق­تاپ, مەملەكەتتىك قىزمەتتى ەڭ ابى­رويلى مانساپ دارەجەسىنە جەت­كىزدى. حالقى كەدەيشىلىكتەن قۇتى­لىپ, داۋلەتتى ەلگە اينالدى. ءبىز­دىڭ مەملەكەت باسشىسى ن.ءا.نا­زار­باەۆ تا وسىنداي ىرگەلى مەملە­كەت­تەردىڭ جاقسى تاجىريبەسىن ۇلگى­گە الىپ, قازاقستاندى قۋاتتى مەم­لە­كەتتەردىڭ قاتارىنا قوستى. ەلباسىنىڭ جارلىعىمەن جا­ڭادان قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى جانە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل اگەنتتىگى قۇرىلعاندىعى وزدەرىڭىزگە ءمالىم. وسىعان وراي, اگەنتتىكتىڭ وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى بويىنشا دەپارتامەنتىنىڭ باسشىسىنىڭ بۇيرىعىمەن دەپارتامەنت جانىنان 11 مۇشەدەن تۇراتىن قوعامدىق كەڭەس ۇيىم­داس­تىرىلدى. قوعامدىق كەڭەستىڭ قۇ­رامىنا سايا­سي پارتيا, جەرگىلىكتى وكىلەتتى ورگانداردىڭ جانە بۇقا­رال­­ىق اق­پارات قۇرالدارىنىڭ وكىل­دەرى, سون­داي-اق وبلىستىق كاسىپ­كەر­­لەر پا­لا­تاسىنىڭ توراعاسى ەنگى­زىل­دى. از-كەم تۇسىنىك بەرە كەتسەك, قو­عام­دىق كەڭەس – قازاقستان رەس­پۋب­ليكاسى مەملەكەتتىك قىزمەت ءىس­تەرى جانە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل اگەنتتىگىنىڭ وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى بويىنشا دەپارتامەنتى جانىنداعى كونسۋلتاتيۆتىك-كەڭەسشى ورگان بولىپ تابىلادى. قوعامدىق كەڭەس ءوز قىزمەتىندە قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسياسىن, «سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەس تۋرالى» جانە «مەملەكەتتىك كورسەتىلەتىن قىزمەتتەر تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسى زاندارىن جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ باسقا دا نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەرىن, سونداي-اق بەلگىلەنگەن ەرەجەنى باسشىلىققا الادى. قوعامدىق كەڭەستىڭ ماقساتى, بىرىنشىدەن, مەملەكەتتىڭ سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ساياساتىن قولداۋ, قوعام ءومىرىنىڭ بارلىق سالالارىندا سىبايلاس جەمقورلىق دەڭگەيىن تومەندەتۋ, سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل شارالارىن جەتىلدىرۋ, مەملەكەتتىڭ ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدارمەن جانە حالىقپەن ءوزارا ءىس-قيمىلىن جانداندىرۋ. ەكىنشىدەن, مەملەكەتتىك ور­گان­­­­داردىڭ, ۇكىمەتتىك ەمەس ءجا­نە قو­عامدىق ۇيىمداردىڭ, قوعام قاي­رات­كەرلەرىنىڭ جانە ەل تۇر­عىن­­دارىنىڭ كۇشتەرىن ازامات­تار­دىڭ قاجەتتىلىكتەرىن قاناعات­تاندىرۋعا, حالىقتىڭ مەملەكەتتىك ورگاندارمەن قارىم-قاتىناسىن وڭايلاتۋعا جانە قوعام ءومىرىنىڭ بارلىق سالالارىندا حالىقتى قولجەتىمدى جوعارى ساپالى قىز­مەت­تەرمەن قامتاماسىز ەتۋگە با­عىت­تالعان. سونداي-اق, سىبايلاس جەم­قور­لىققا قارسى ءىس-قيمىل بويىنشا جۇرگىزىلەتىن جۇمىستار شەگىندە, حالىققا مەملەكەتتىك قىزمەتتەر كورسەتۋ كەزىندە مەملەكەتپەن جانە ازاماتتىق قوعاممەن بايلانىستى قامتاماسىز ەتۋ, جەكە جانە زاڭدى تۇلعالارمەن, ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدارمەن ءوزارا ءىس- قيمىل جانە ىنتىماقتاستىق جاساۋعا قىزمەت ەتەدى. سىبايلاس جەمقورلىققا قار­­سى ءىس-قيمىل شارالارىن جەتىل­­دىرۋ­گە جانە مەملەكەتتىك ورگان­دار­دىڭ مەملەكەتتىك قىزمەتتەردى ساپا­لى ۇسىنۋىن دامىتۋعا جاردەم­دەسەدى. وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى تۇرعىندارى ءۇش ميلليونعا جە­تەعابىل ىرگەلى ايماق. حالىق كوپ بولعاننان كەيىن جارقىن ىستەرمەن قاتار كولەڭكەلى جاعدايلار دا ءجيى ورىن الاتىندىعى بەلگىلى. اسىرەسە, مەملەكەتتىك قىزمەتتە جۇرگەن كەي ازاماتتار ءوز مىندەتىنە ەنەتىن لاۋازىمدىق نۇسقاۋلاردى, مەملەكەتتىك زاڭنامالاردى بىلە بەرمەيدى. ۇستەلدى توقپاقتاپ جۇمىس تالاپ ەتەتىن, ادامداردىڭ ارىنا ءتيىپ, جابىرلەپ ويىنا كەل­گەنىن ىستەيتىن, باقىراۋىق باستىق­تاردىڭ زامانى ءوتتى. قازاقستان – زايىرلى مەملەكەت. الەمدەگى ەڭ وزىق وتىز مەملەكەتتىڭ قاتارىنا ەنۋگە جاقسى تالپىنىسى بار, الدى­نا ۇلكەن ماقسات قويعان, ورتا­لىق ازيادا شوقتىعى بيىك ەل. وتا­نى­مىزدىڭ تىرەگى – مەملەكەتتىك قىز­مەت­كەرلەر وسى ۇدەدەن شىعۋى ءتيىس. جاقىندا سارىاعاش قالاسىندا وتكەن القالى جيىندا دەپارتامەنت باسشىسى مۇرات احمەتوۆ مەم­لەكەتتىك قىزمەت ىستەرى جانە سى­بايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل اگەنتتىگىنىڭ جۇمىسىن وبلىستاعى اتقارىلار شارۋالارمەن شەندەستىرىپ بايانداما جاسادى. كوپشىلىكتىڭ تۇسىنبەي جۇرگەن تۇيتكىلدى ساۋالدارىنىڭ ءتۇيىنىن تارقاتتى. سول كۇنى مۇرات احمەتوۆ سارى­اعاش اۋدانى اكىمدىگىنىڭ عيما­را­تىندا قوعامدىق كەڭەس توراعا­سى, وبلىستىق تارتىپتىك كەڭەس مۇشەلەرىمەن بىرگە جەكە ماسەلەلەر بويىنشا ازاماتتاردى قابىلدادى. قۇركەلەس اۋىلدىق وكرۋگى ايەلدەر كەڭەسىنىڭ ءتورايىمى ءاسيا قاسىمبەكوۆا مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەردىڭ اۋىسۋ ءتارتىبىن سۇراسا, اۋداندىق ەكونوميكا جانە قارجى ءبولىمى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى مۇرات ءجۇسىپوۆتىڭ بىلگىسى كەلەتىنى مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ ءتارتىبى جايلى. ەكەۋى دە ماڭىزدى سۇراق. اسىرەسە, مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ كەزىندە ءبىر كۇندىك كاسىپكەرلەر ادەيى ەڭ تومەن باعا قويىپ, جەڭىم­پاز بولىپ تابىلعانىمەن كەلىسىم-شارتقا قول قويماي, مەكەنجايىن تاپتىرماي كەتەدى. ونى جويدىقسىز دەپ تانىپ, ەكىنشى مارتە كونكۋرس وتكىزگەندە تاعى ءبىر قالادان الگىندەي فيرما تابىلىپ, ون ميلليون تەڭگەگە جاسالاتىن جۇمىستى ون مىڭ تەڭ­گەگە جاساپ بەرەرىن ايتىپ, قۇ­جات تۇزەدى. كونكۋرس بويىنشا جەڭىم­­پاز اتانعانىمەن ول قاراسىن دا كور­­سەتپەيدى. ۋاقىت تىعىز, جۇ­مىس ورىن­دالۋ ءۇشىن تاپسىرىس بەرۋ­شى مە­كەمە الەۋەتتى كاسىپكەرگە ءبىر كوز­­دەن قارجى بولۋگە شەشىم قابىل­­دايدى. كەلىسىمشارت جاسايدى. ال, ول زاڭ تالابى بويىنشا سى­باي­­لاس جەمقورلىققا جاع­داي تۋعى­زا­تىن امال بولىپ باعا­لا­نىپ, ءتار­تىپتىك كەڭەستە مەملە­كەت­­تىك قىز­مەتكەرلەردىڭ ماسەلەسى قارالادى. مۇرات جامبىل ۇلى وسى جانە تەست تاپسىرۋ, كونكۋرسقا حابارلاندىرۋ بەرۋ, تۇرعىنداردىڭ ارىز-شاعىمىن مەزگىلىندە قاراۋ ماسەلەلەرى بويىنشا تولىمدى جاۋاپ بەردى. بۇل ساۋالداردى رەتتەۋگە قو­عامدىق كەڭەستىڭ دە ورنى اي­رىقشا. قابىلدانعان زاڭداردىڭ ءبارى تۇشىمدى, بارلىق تالاپتارعا جاۋاپ بەرەدى دەۋگە بولمايدى. ءال­­گىندەي سىبايلاس جەمقورلىق ارە­كەت­­تەرىنە ەرىكسىز جول اشاتىن تا­لاپ­تاردى جەتىلدىرىپ, تولىق­تىرۋ ەنگىزۋدە بۇقارامەن ەركىن باي­لا­­نىس­تاعى قوعامدىق كەڭەس جاق­سى كومەك بەرە الادى دەپ ويلاي­­­مىز. قوعامدىق كەڭەستىڭ ءمىن­دە­­تى­نە سى­بايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىلعا باعىتتالعان باع­­دار­­­لا­­­­مادان بولەك, قوعامدىق موني­تو­­­رينگ قورىتىندىلارىنىڭ ءناتي­جەسى بويىنشا ازاماتتىق قوعام­­نىڭ ۇسىنىستارىن تالقىلاۋ جاتادى. «ءبىر كوزدەن» كونكۋرس جەڭىم­پازىن تانۋدىڭ سىبايلاس جەم­قور­لىققا جول اشاتىنىن ايتتىق. وندايعا ۇرىندىرماس ءۇشىن سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەس­تىڭ ادىستەرى مەن نىساندارىن جە­تىلدىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا ۇسىنىستار دايىنداپ قۇزىرەتتى ورىندارعا جەتكىزۋ دە قوعامدىق كەڭەستىڭ مىندەتى. سونداي-اق, كاسىپ­كەرلىك سۋبەكتىلەرىنىڭ زاڭدى مۇددەلەرىن قورعاۋمەن بايلانىستى قۇقىق قورعاۋ قىزمەتىن رەتتەيتىن قۇقىقتىق نورمالار بويىنشا ۇسىنىستار ازىرلەۋ بۇگىنگى كۇننىڭ ماڭىزدى تالاپتارىنىڭ بىرەگەيى. مەنىڭشە, قوعامدىق كەڭەس ەلى­مىزدى سىبايلاس جەمقورلىق سياقتى ىندەتتەن ساۋىقتىرۋعا, اگەنتتىككە مەملەكەتتىك قىزمەتكە قويىلاتىن تالاپتاردى ورىنداۋعا بايلانىس­تى جاقسى جاردەمشى بولا الادى. ءسوز باسىندا ايتقانداي, سين­گا­پۋر مەملەكەتى سياقتى سىبايلاس جەمقورلىقتى بۇعاۋلاۋ ءۇشىن نە ىستەۋ كەرەك؟! ەڭ الدىمەن, حالىقتىڭ بيلىككە دەگەن سەنىمىن نىعايتۋ شارالارىن قولعا الۋ قاجەت. مەملەكەتتىك قىزمەتكەردىڭ ەڭ ءبىرىنشى مىندەتى – حالىققا ادال قىزمەت ەتۋ, كەرەك بولعان جاعدايدا ءوز مۇددەسىنەن ەل مۇددەسىن جوعارى قويۋ. بۇگىندە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا حالىقتىڭ سەنىمى ازايىپ كەتتى. كىنالى وزدەرى. اق-ادال مالدى ۇرلاۋشىلاردىڭ ىشىندە ۋچاسكەلىك پوليتسەيلەردىڭ ءجۇرۋى, زورلىقشىل قالتالىلاردىڭ سوتتا ءزابىر كورگەن جاقتىڭ قۇقىعىن اياقاستى ەتىپ, امان-ەسەن قۇتىلىپ كەتۋى ومىردە كەزدەسىپ تۇراتىن جاعداي. سوندىقتان قۇقىق قورعاۋ ور­گان­دارىنىڭ باسشىلارىمەن بىرلەسىپ اتقاراتىن جۇمىس جەتكىلىكتى. مەملەكەت باسشىسى ن.ءا.نا­زار­باەۆ تا حالىققا جىل سايىن­عى جولداۋىندا سىبايلاس جەمقور­لىق­تى جويىپ, باسەكەگە قابىلەتتى ءور­كەنيەتتى ەلدەردىڭ قاتارىنا كىرۋدىڭ ستراتەگيالىق جوسپارىن ءتۇزىپ كەلەدى. سىبايلاس جەمقورلىق – مەم­لە­كەتكە ابىروي بەرمەيدى, تاۋەل­سىز­دىككە قاتەر. ال, تاۋەلسىزدىك – ءبىزدىڭ ەڭ باستى قۇڭدىلىعىمىز. ابىلقاسىم دوسبولوۆ, وڭتۇستىك قازاقستان وبلىستىق ءماسليحاتىنىڭ دەپۋتاتى, مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى جانە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل اگەنتتىگىنىڭ وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى بويىنشا دەپارتامەنتى جانىنان قۇرىلعان قوعامدىق كەڭەستىڭ توراعاسى. شىمكەنت.  
سوڭعى جاڭالىقتار