مەملەكەتتىڭ دامۋىندا وڭىرلەردىڭ الاتىن ءرولى ايرىقشا. ءبىز ءۇشىن قازاق ەلىنىڭ ءار ايماعى قىمبات. حح عاسىردىڭ ەكىنشى جارتىسىندا ايماقتاردى دامىتۋداعى اعا ۇرپاقتىڭ ەرلىككە تولى ەڭبەگىن بۇگىنگى جاستارىمىز دا بىلگەنى ءجون دەپ ەسەپتەيمىز.
كەڭەس وداعى قۇرامىنداعى قازاقستاننىڭ ءار ءوڭىرىن ىلگەرى باستىرۋعا ءوز ءومىرىن ارناعان اسىل ازاماتتار از ەمەس. سولاردىڭ ءبىرى مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى, حالقىمىزدىڭ ارداقتى ازاماتى, ۇلى وتان سوعىسىنىڭ ارداگەرى, كوپ جىلدار بويى گۋرەۆ (قازىرگى اتىراۋ) وبلىسىن ناتيجەلى باسقارعان وڭايباي كوشەكوۆ بولاتىن. بيىل ونىڭ تۋعانىنا 90 جىل تولىپ وتىر.
وڭايباي كوشەكوۆ 1925 جىلى 10 اقپان كۇنى گۋرەۆ وبلىسىنىڭ بالىقشى اۋدانىنداعى سارىوزەك ەلدى مەكەنىندە دۇنيەگە كەلگەن. ەڭبەك جولىن شوپان بولۋدان باستايدى. باشقۇرتستاننىڭ بلاگوۆەششەنسك قالاسىندا جاياۋ اسكەر دايىندايتىن ۋچيليششەنى ءبىتىرىپ, وفيتسەر شەنىن الىپ, ۇلى وتان سوعىسىنا قاتىسادى. سودان ەلگە 1948 جىلى ءبىر-اق ورالدى. اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكۋمىن, جوعارى پارتيا مەكتەبىن بىتىرەدى. شارۋاشىلىق, پارتيا, كەڭەس ورگاندارىندا جاۋاپتى قىزمەتتەر اتقارادى. ناقتى ايتقاندا, باتىس قازاقستان ولكەلىك, وبلىستىق پارتيا كوميتەتتەرىنىڭ نۇسقاۋشىسى, «باقساي» قاراكول قوي ءوسىرۋ كەڭشارىنىڭ ديرەكتورى, گۋرەۆ وبلىستىق پارتيا كوميتەتىنىڭ ءبولىم مەڭگەرۋشىسى بولادى.
1968 جىلى قاراشا ايىندا گۋرەۆ وبلىسىنىڭ قۇرامىندا بولعان ماڭعىستاۋ وڭىرىندە وزەن اۋدانى قۇرىلىپ, اۋداندىق پارتيا, ال جەلتوقساندا اۋداندىق كومسومول كونفەرەنتسيالارى ءوتىپ, اۋداننىڭ ۇيىمدارى قۇرىلىپ, باسشىلارى سايلانادى. سول كەزدە مەن دە وزەن اۋداندىق كومسومول كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى بولىپ سايلاندىم. 1969 جىلدىڭ باسىندا اۋداندىق پارتيا كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى د.كلينيچەۆ باستاعان دەلەگاتسيا قۇرامىندا كورشى ماڭعىستاۋ اۋدانىنىڭ «يليچ» كەڭشارىنىڭ ورتالىعىندا جوعارى قۋاتتى ەلەكتر جەلىسىنىڭ ىسكە قوسىلۋىنا ارنالعان سالتاناتتى جينالىسقا قاتىستىق. سول ساپاردا اۋدان باسشىسى و.كوشەكوۆپەن جۇزدەسىپ, تانىسقان بولاتىنمىن. بۇعان دەيىن سىرتىنان جاقسى حاباردار بولدىم, تالاي جينالىستاردا كوتەرگەن ماسەلەلەرى جونىندە ءباسپاسوز ارقىلى قانىق ەدىم.
وڭايباي كوشەك ۇلى ورتا بويلى, قاراتورى, جىلى ءجۇزدى, وتە سالماقتى ادام بولاتىن. العاش كورگەنىمنەن-اق ول ايتقان سوزدەرى ناقتى ءارى ءوتىمدى ازامات رەتىندە ماعان جاقسى اسەر قالدىردى.
و.كوشەكوۆ 1968-1970 جىلدارى ماڭعىستاۋ اۋداندىق پارتيا كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى قىزمەتىن اتقاردى. ءار ءوڭىردىڭ وزىندىك ەرەكشەلىگى بولاتىنى انىق. مىسالى, بۇل اۋداننىڭ جەر كولەمى گۋرەۆ وبلىسى اۋماعىنىڭ 50 پايىزىنا تەڭ بولعان. ەكونوميكاسىنىڭ باستى سالالارى – مال شارۋاشىلىعى جانە بالىق ءوندىرىسى. اۋداننىڭ قۇرامىنا بالىق كونسەرۆىسىن شىعاراتىن كومبينات, ۇلكەن بالىق توڭازىتۋ فلوتى, سونداي-اق, مەكتەپتەر, اۋرۋحانا سياقتى قالالىق مەكەمەلەرى بار فورت-شەۆچەنكو قالاسى كىرەتىن. سونىمەن قاتار, وعان ءۇش مۇناي بارلاۋ ەكسپەديتسياسى, ءۇش تەمىرجول ستانساسى تىكەلەي قارايتىن جانە ەكونوميكاسى ءالسىز, مەملەكەتكە كوپتەگەن قارجى بەرەشەگى بار جەتى ۇجىمشار دا وسى اۋداندا ورنالاسقان. ول شارۋاشىلىقتاردا 450 مىڭ باس قوي, 60 مىڭعا جۋىق جىلقى, 23 مىڭ تۇيە وسىرىلەتىن. وڭايباي كوشەك ۇلى باسقارعان جىلدارى كوپتەگەن ىستەر اتقارىلىپ, شارۋاشىلىقتىڭ بارلىق سالاسى بويىنشا تيىمدىلىك ءوستى, اۋدان ەكونوميكاسى ەداۋىر كوتەرىلدى.
1970 جىلى ءساۋىر ايىندا گۋرەۆ وبلىستىق پارتيا كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى م.يسەنوۆ زەينەتكە شىعۋىنا بايلانىستى قىزمەتىنەن بوساتىلىپ, ورنىنا س.مۇقاشەۆ سايلاندى. سول جىلى س.مۇقاشەۆتىڭ ۇسىنۋىمەن و.كوشەكوۆ وبلىستىق كەڭەستىڭ سەسسياسىندا وبلىسىمىزدىڭ اتقارۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى بولىپ تاعايىندالدى.
وڭايباي كوشەك ۇلىمەن ەكىنشى رەت 1970 جىلدىڭ قازان ايىندا كەزدەستىم. مەن وبلىستىق كومسومول كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى بولىپ سايلانىپ, ونىمەن سالەمدەسىپ جانە جاڭا جۇمىسقا كەلگەنىمدى ايتىپ شىعۋعا بارعانمىن. وڭەكەڭ مەنى وتە جىلى قارسى الىپ, اسىقپاي اتا-انام, وتباسى جاعدايىمدى سۇراپ, بولاشاق جۇمىسىما بايلانىستى اقىل-كەڭەسىن ايتىپ, باتاسىن بەردى. سول كەزدەسۋ تىعىز قارىم-قاتىناسقا ۇلاسىپ, 40 جىلدان استام ۋاقىتقا سوزىلدى.
و.كوشەكوۆ جەتى جىل گۋرەۆ وبلىستىق اتقارۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى بولدى. سول تۇستا وبلىس باسشىسى س.مۇقاشەۆ پەن و.كوشەكوۆتىڭ دۇرىس قارىم-قاتىناستارى ەلگە ۇلگى تۇتارلىقتاي بولدى, ولاردىڭ اراسىندا كەلىسپەۋشىلىك سەزىلمەدى, ءبىر-بىرىنە سەنىمدىلىگى ءىستىڭ وڭعا باسۋىنا يگى اسەرىن تيگىزدى. وبلىس ەكونوميكاسى, الەۋمەتتىك جانە مادەني جاعدايى ەداۋىر كوتەرىلدى. اۋىل جانە بالىق شارۋاشىلىعى, ءوندىرىس, مۇناي جانە قۇرىلىس سالالارى دامي باستادى. باستالعان جوبالار قارقىندى جالعاسىن تاپتى.
ەڭ ماڭىزدىسى, سول كەزدە ماڭعىستاۋ ءوڭىرىن ءىرى «وتىن-ەنەرگەتيكالىق كەشەنگە» اينالدىرۋ ماقساتىمەن كەڭەس وداعى جانە رەسپۋبليكا تاراپىنان ارنايى قاۋلىلار قابىلدانىپ, بلكجو وك شەشىمىمەن ايماق «بۇكىلوداقتىق ەكپىندى كومسومول قۇرىلىسى» بولىپ جاريالاندى. ءوندىرىس پەن شارۋاشىلىق دامىتىلىپ, مۇناي-گاز جانە اتوم بايلىعىن يگەرەتىن مەكەمەلەر قۇرىلدى. وداقتىڭ ءار ايماعىنان لەك-لەگىمەن كەلىپ جاتقان جاس ماماندارعا جانە جەرگىلىكتى تۇرعىندارعا ءۇي جانە تاعى باسقا كەرەكتى الەۋمەتتىك جاعداي جاسالدى.
سول ءبىر قارقىندى وركەندەۋ كەزىندە نەبىر ىرگەلى جوبالار ىسكە اسىرىلعانىن ايتپاي كەتۋگە بولماس. الەمدە العاشقى رەت قۇرامىندا مول ءپارافينى بار مۇنايدى ىسىتىپ تاسىمالداۋ ءۇشىن ۇزىندىعى 711 شاقىرىمدىق گۋرەۆ – كۋيبىشەۆ (سامارا) مۇناي قۇبىرىنىڭ ەكىنشى كەزەڭى پايدالانۋعا بەرىلدى. قۇرامىندا ءپارافينى بار مۇنايدى تولىق ءوندىرۋ ءۇشىن تەڭىز سۋىن 1000 س ىستىققا دەيىن قىزدىرىپ, 100 اتموسفەرامەن جەر استىنا ايدايتىن قوندىرعى ىسكە قوسىلدى. ازوت زاۋىتىنان ازوت قىشقىلىنىڭ العاشقى تونناسى شىعارىلدى. الەمدە ءبىرىنشى بولىپ شەۆچەنكو قالاسىندا «بن-300 جىلدام نەيتروننىڭ نەگىزىندە ىستەيتىن وندىرىستىك رەاكتور» ىسكە قوسىلدى. شەۆچەنكو قالاسىنداعى ۇيلەرگە العاشقى رەت تابيعي گاز بەرىلدى. تەلەۆيزيا جانە راديو ورتالىعى ىسكە قوسىلدى, «بوتانيكالىق باۋ-باقشا» قۇرىلدى. سونداي-اق, ەت كومبيناتى پايدالانۋعا بەرىلىپ, تۇتىنۋشىلارعا ءوز ونىمدەرىن ۇسىندى. العاش رەت «يل-18» لاينەرى قابىلداندى. سول سياقتى, جاڭاوزەن, ەرالى, جەتىباي, فورت-شەۆچەنكو, ت.ب. ەلدى مەكەندەر وركەن جايىپ, مەكتەپ, اۋرۋحانا, بالاباقشا جانە باسقا دا كوپتەگەن الەۋمەتتىك قاجەتتى عيماراتتار بوي كوتەردى. جول قۇرىلىسى, ەلەكتر جەلىسى, سۋ, جىلۋ جانە باسقا دا كوممۋنالدىق قىزمەت كورسەتەتىن مەكەمەلەر قۇرىلدى. وسى قىرۋار ەڭبەكتىڭ ارقاسىندا قازاق كسر جوعارعى كەڭەسىنىڭ 1973 جىلى 22 ناۋرىزداعى قاۋلىسىمەن ول اۋدان گۋرەۆ وبلىسىنان ءبولىنىپ, ءوز الدىنا ماڭعىستاۋ وبلىسى بولىپ قۇرىلدى.
1970-77 جىلدارى ءوزىم وبلىستىق كومسومول كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى, وبلىستىق پارتيا كوميتەتىنىڭ بيۋرو مۇشەسىنە كانديدات بولعان كەزىمدە, سول تۇستا وبلىستىق كەڭەستىڭ دەپۋتاتى جانە ماحامبەت اۋداندىق پارتيا كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى بولعان و.كوشەكوۆتىڭ وتە ىسكەرلىگىنە, ادىلەتتىگىنە جانە ادامگەرشىلىگىنە, باسقا دا اسىل قاسيەتتەرىنە كۋا بولدىم.
1977 جىلى اقپان ايىندا گۋرەۆ وبلىستىق پارتيا كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى س.مۇقاشەۆ قازاقستان كاسىپوداقتارى كەڭەسىنىڭ توراعاسى بولىپ سايلاندى. ونىڭ ورنىنا و.كوشەكوۆ ءوڭىر باسشىسى بولىپ تاعايىندالدى. ال وعان دەيىن گۋرەۆ قالالىق پارتيا كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى بولعان ە.تاسقىنباەۆ وبلىستىق اتقارۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى بولىپ بەكىتىلدى. ال مەن و.كوشەكوۆتىڭ ۇسىنۋىمەن گۋرەۆ قالالىق پارتيا كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى جانە وبلىستىق پارتيا كوميتەتىنىڭ بيۋرو مۇشەسى بولىپ سايلاندىم. 1985 جىلدىڭ جەلتوقسانىنا دەيىن, ياعني و.كوشەكوۆ زەينەتكە شىققانعا دەيىن ونىڭ باسشىلىعىمەن 8 جىل بويى وسى جاۋاپتى قىزمەتتى اتقاردىم.
وڭايباي كوشەك ۇلى تەرەڭ ويلى, بىلىكتى ستراتەگ, پاراساتتى, مادەنيەتتى, ءبىلىمى مەن ءبىلىگى جوعارى, كەڭپەيىلدى جانە قايىرىمدى دا قاراپايىم جان ەدى. ول ە.تاسقىنباەۆپەن وتە تاتۋ بولدى, سونىڭ ارقاسىندا بيۋرو مۇشەلەرى دە ىسكەرلىكپەن, ءوزارا سىيلاستىقپەن جانە سەنىمدىلىكپەن جۇمىس ىستەدى. رەسپۋبليكامىزدىڭ جانە كەڭەس وداعىنىڭ باسشىلارى الدىندا وڭايباي كوشەك ۇلى وتە ابىرويلى جانە بەدەلدى بولدى. تابيعي اسىل قاسيەتتەرىنىڭ ءبىرى ادام پسيحولوگياسىن جەتىك بىلەتىن جانە دە قاي دەڭگەيدە بولسىن شيەلەنىسكەن ماسەلەنى شەشۋ جولدارىن تابۋعا شەبەر ەدى. ءبىر مىسال. گۋرەۆ قالالىق پارتيا كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى بولىپ جۇمىسقا كىرىسكەنىمە ەكى اپتاداي ۋاقىت بولعان ەدى, تاڭەرتەڭ جۇمىسقا كەلگەن ساتىمدە وڭەكەڭ تەلەفون شالدى. سالەمدەسكەن سوڭ, بىردەن: «راۆيل, تۇنگى ۋاقىتتا تەلەفوندى كوتەرمەيتىنىڭ نە؟ ساعات 1-ءدىڭ شاماسىندا جىلۋ ەلەكتر ورتالىعىندا (جەو) ۇلكەن اۆاريا بولدى, قالا تۇگەلىمەن جارىق پەن جىلۋسىز قالدى, ال ءبىز سەنى تابا المادىق. بۇل قالاي؟ جەكسەنبى بولسا دا, جيناقى بولۋ كەرەك قوي, قالا حالقىنىڭ الدىندا جاۋاپتىمىز, شىراعىم», – دەپ ءسوزىن اياقتادى.
مەن وڭەكەڭنىڭ قابىلداۋىنا كەلىسىپ, كەڭسەسىنە باردىم. تۇنگى ساعات 1.10-دا ماعان «جەو» باستىعى اۆاريا جونىندە حابار بەرگەنىن, جارتى ساعاتتان كەيىن ءوزىم جانە قالادان قاجەتتى ماماندارمەن «جەو» باسىندا بولعانىمىزدى, ىستەن شىققان قوندىرعىنى جوندەپ, ساعات 6.15-تە ىسكە قوسقانىمىزدى باياندادىم. مالىمەتىمنىڭ سوڭىندا: «وڭايباي كوشەك ۇلى, ماعان ۇلكەن سەنىم ارتىپ, وتە جاۋاپتى جۇمىسقا تاعايىنداعانىڭىزعا شىن جۇرەكتەن راحمەت ايتامىن. ال بىراق مەنى بۇل جۇمىستان بوساتۋىڭىزدى سۇرايمىن. ءوز ماماندىعىم بويىنشا جۇمىس جاسايىن. سەبەبى, وبلىستىق پارتيا كوميتەتىنىڭ تاپسىرماسىن جانە ءوزىمنىڭ تىكەلەي مىندەتىمدى ورىنداۋ ءۇشىن مەن مەكەمەلەردىڭ باسشىلارىنان ءىستىڭ ورىندالۋىن تالاپ ەتۋىم كەرەك. ارينە, ول كوبىنە ۇنامايدى, سوندىقتان, سىزگە تالاي جالعان مالىمەتتەر جەتۋى مۇمكىن. ەگەر دە ءسىزدىڭ تاراپىڭىزدان ماعان تولىق سەنىم بولماسا, وندا مەنىڭ ورنىما سەنىمىڭىزدى اقتايتىن ادام بولعانى ءجون بولار», – دەدىم.
وڭەكەڭ جىميىپ: «راۆيل, ەستىگەن قۇلاقتا جازىق جوق, الاڭداماي جۇمىسىڭدى جاساي بەر», – دەدى. وسى سوزدەن كەيىن وڭەكەڭ ۇزاق جىلدار بويى جۇمىسقا بايلانىستى بىردە-ءبىر سەنىمسىزدىك بىلدىرگەن جوق.
وڭەكەڭنىڭ الدىنا بارعان ادام قانداي بولماسىن كىناسىن, جاۋاپكەرشىلىگىن جەتىك ءتۇسىنىپ, قاناتتانىپ كەتەتىن ەدى. وڭايباي كوشەك ۇلى 15 جىل بويى قازىرگى اتىراۋ وڭىرىنە باسشىلىق جاساپ, ەسەلى ەڭبەگىمەن, اسىل ادامي قاسيەتتەرىمەن سوڭىنا وشپەستەي ايقىن ءىز قالدىرعانى اقيقات.
قازاقستان كپ وك ءبىرىنشى حاتشىسى, كوكپ وك ساياسي بيۋروسىنىڭ مۇشەسى د.قوناەۆ جانە قازاق كسر مينيسترلەر كەڭەسىنىڭ توراعاسى ب.ءاشىموۆ گۋرەۆ وبلىسىنا ارنايى ساپارمەن تالاي رەت كەلدى, تابيعاتى قاتال, الايدا, جەر استىنىڭ مول بايلىعى بار ەكەنىن جەتىك بىلەتىندىكتەن, ولار وسى ءوڭىردىڭ ەكونوميكالىق, الەۋمەتتىك-مادەني دامۋىنا ۇنەمى قولداۋ كورسەتىپ, كوكپ وك, قك وك جانە كسرو مەن قازاق كسر مينيسترلەر كەڭەستەرىنىڭ گۋرەۆ وبلىسىنا قاتىستى كوكەيكەستى قاۋلىلارىن شىعارتقانى جاڭا بەلەستەرگە كوتەرىلۋدىڭ باستاۋى بولعانى انىق.
1979 جىلى ن.نازارباەۆ قازاقستان كومپارتياسى وك حاتشىسى بولىپ سايلانىپ, 1984 جىلى ناۋرىز ايىندا ۇكىمەت باسشىسى بولىپ تاعايىندالدى. گۋرەۆ وبلىسىنىڭ قارقىندى دامۋىنا ەرەكشە ۇلەس قوستى, اسىرەسە, ءوندىرىس, مۇناي-گاز سالالارىن باقىلاۋعا الدى. سول جىلدارى باتىس ءوڭىرىنىڭ مۇناي-گاز بايلىعىن يگەرۋ ءۇشىن رەسپۋبليكاداعى, وداقتاعى ەڭ ءبىلىمدى, تاجىريبەلى عالىمداردى, گەولوگتاردى, مۇنايشى مامانداردى, مينيسترلەر جانە كاسىپورىن باسشىلارىنىڭ قاتىسۋىمەن ءجيى-ءجيى ماجىلىستەر مەن ناتيجەلى جينالىستار وتكىزىپ, ماسەلەنى كەڭىنەن تالقىلادى. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى وداقتىڭ ۇكىمەت توراعاسىنىڭ ورىنباسارى, مەملەكەتتىك جوسپارلاۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى بايباكوۆتى, وداق مينيسترلەرى دينكوۆ, كوزلوۆسكي, چيرسكوۆ, سونداي-اق, مينيسترلىكتەردىڭ جاۋاپتى قىزمەتكەرلەرىن گۋرەۆكە شاقىرىپ, سولاردىڭ قاتىسۋىمەن «تەڭىز» جانە باسقا دا مۇناي كەنىشىندە بولىپ, كوپتەگەن ماسەلەلەردى تالقىلاپ, ناقتى شەشىمدەر قولعا الىندى. ايتالىق, سول تۇستا كوكپ ورتالىق كوميتەتى مەن مينيسترلەر كەڭەسىنىڭ «باتىس قازاقستاندا گەولوگيالىق بارلاۋ جۇمىستارىن كۇشەيتۋ جانە مۇناي-گاز ونەركاسىبىن دامىتۋ تۋرالى» جانە «كاسپي وڭىرىندە مۇناي-گاز كەشەنىن قۇرۋ تۋرالى» قاۋلىلارى قابىلداندى. گەوفيزيكا, بارلاۋ-بۇرعىلاۋ جۇمىستارى قارقىندى جۇرگىزىلىپ, كوپتەگەن مۇناي-گاز كەن ورىندارى اشىلدى. اسىرەسە, عاسىر جوباسى – «تەڭىز» مۇناي-گاز كەن ورنى قارقىندى يگەرىلە باستادى.
وداق پەن رەسپۋبليكا تاراپىنان جاسالعان قولداۋدى وبلىس باسشىلارى ناتيجەلى پايدالاندى. اسىرەسە, مۇناي وڭدەۋ جانە حيميا زاۋىتتارىندا, ەنەرگيامەن جانە جىلۋمەن قامتاماسىز ەتەتىن كاسىپورىن, تەمىرجول ت.ب. شارۋاشىلىق سالالارىندا قوسىمشا قۋات پايدا بولىپ, جاڭا نىساندار ىسكە قوسىلدى. «ەمبىمۇنايگەوفيزيكا», «ەمبىمۇنايقۇرىلىس» ترەستەرى, «قازمۇنايگاز بارلاۋ» باسقارماسى, «تىكۇشاق» زاۋىتى, «سۋلاندىرۋ» باسقارماسى, «ءۇي قۇرىلىسى» كومبيناتى, «قۇس فابريكاسى», «جول-قۇرىلىس» ترەسى, كوممۋنالدىق قىزمەت كورسەتەتىن «جوندەۋ-قۇرىلىس» ترەسى, «جاسىل قۇرىلىس» ترەسى, «جىلۋ جۇيەسى» مەكەمەلەرى قۇرىلدى. «مۇناي ونەركاسىبى قازاق عىلىمي-زەرتتەۋ جانە جوبالاۋ ينستيتۋتى (قازمۇنايعزجي) جانە قازاق مۇناي گەولوگيالىق بارلاۋ عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى, «رەسپۋبليكالىق تۋبەركۋلەز اۋرۋىنا قارسى عىلىمي-زەرتتەۋ» ءجانە «ونكولوگيا-راديولوگيا» عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتتارىنىڭ بولىمشەلەرى اشىلدى.
وبلىس بويىنشا ونەركاسىپ, اۋىل شارۋاشىلىعى جانە الەۋمەتتىك نىساندار بوي كوتەرىپ, ينفراقۇرىلىمدار دامىدى. قالا جانە بارلىق اۋدانداردا تۇرعىن ءۇي, شاعىن اۋداندار قۇرىلىسى قانات جايدى. ۇزىندىعى 333 شاقىرىمدىق گۋرەۆ – استراحان تەمىرجولى جانە گۋرەۆ – گانيۋشكينو, گۋرەۆ – قۇلسارى اۆتوكولىك جولدارى, سونداي-اق, جاڭا تەمىرجول ۆوكزالى, اۋەجاي نىساندارى سالىندى. وبلىس ورتالىعىنداعى جاڭا عيماراتتا مۇناي-گاز ينستيتۋتى اشىلدى, پەداگوگيكا ينستيتۋتىنىڭ جاتاقحاناسى, پوليتەحنيكالىق, تەمىرجول, اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكۋمدارىنىڭ, دارىگەرلىك جانە مادەني-اعارتۋ ۋچيليششەلەرىنىڭ عيماراتتارى سالىندى. 9 قاباتتى قوناق ءۇي, وبلىستىق ەمحانا, بالالار كىتاپحاناسى, مۋزىكالىق ۋچيليششە جانە پيونەر لاگەرى, ساۋدا ورتالىعى, ت.ب. الەۋمەتتىك نىساندار بوي كوتەردى.
و.كوشەكوۆ باسقارعان جىلدارى گۋرەۆ وبلىسى كەڭەس وداعىنىڭ جانە رەسپۋبليكامىزدىڭ بىرنەشە رەت قىزىل تۋىنا يە بولدى, سوتسياليستىك جارىستاردىڭ جەڭىمپازى اتاندى. و.كوشەكوۆ ح-ءحى شاقىرىلعان كسرو جوعارعى كەڭەسىنىڭ جانە ءVىىى-ءىح شاقىرىلعان قازاق كسر جوعارعى كەڭەسىنىڭ دەپۋتاتى بولىپ سايلاندى. كوكپ ءححىV, XXV, XXVI سەزدەرىنىڭ دەلەگاتى بولدى. اتىراۋ وبلىسى مەن اتىراۋ قالاسىنىڭ جانە ماحامبەت اۋدانىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى اتاندى.
وڭايباي كوشەك ۇلىنىڭ ەڭبەگى باعالانىپ, كەزىندە «قۇرمەت بەلگىسى», ءۇش مارتە «ەڭبەك قىزىل تۋ» وردەندەرىمەن جانە 1985 جىلى زەينەتكە شىعار الدىندا «لەنين» وردەنىمەن, سونداي-اق, ءبارىن قوسقاندا جانە 13 مەدالمەن ماراپاتتالدى. تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ «قۇرمەت» وردەنىن كەۋدەسىنە تاقتى. ادال جارى ايسۇلۋ يمانعازىقىزى ەكەۋى 8 ۇل-قىزدى دۇنيەگە اكەلىپ, ولاردى وقىتىپ, ۇيلەندىرىپ, نەمەرە-شوبەرەلەرىنىڭ باقىتىنا بولەندى. ۇستازىمىز, باسشىمىز ءارى اقىلشىمىز وڭەكەڭ تۇلا بويىندا ۇلىلىق پەن كىشىپەيىلدىگى جاراسىم تاپقان جان ەدى. ول 2013 جىلى 88 جاسىندا دۇنيەدەن وزدى.
قورىتىپ ايتقاندا, ءار زاماندا حالقىنا ادال ەڭبەك اتقاراتىن جانە ارى تازا, وتانسۇيگىش, ىسكەر, بىلىكتى, ادامگەرشىلىگى مول باسشى كەلسە, ول – ەلدىڭ باعى.
قازاقستاننىڭ كەڭ-بايتاق جەرى, مول بايلىعى جانە ساۋاتتى حالقى بار. باستىسى, الەمدە ەڭ بەدەلدى ساياساتكەرلەردىڭ قاتارىنان ورىن العان ەلباسى – تۇڭعىش پرەزيدەنت ن.ءا.نازارباەۆ بار. ءمۇددەلى ماقساتتى جۇزەگە اسىراتىن حالىقارالىق تالاپقا ساي ءبىلىمدى دە بىلىكتى جاستارىمىز بار. ماڭگىلىك ەل ورناتۋ جولىندا ەلدىڭ بەيبىتشىلىگى مەن حالقىمىزدىڭ اماندىعى – ورتاق تىلەگىمىز.
راۆيل شىرداباەۆ,
مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى.
مەملەكەتتىڭ دامۋىندا وڭىرلەردىڭ الاتىن ءرولى ايرىقشا. ءبىز ءۇشىن قازاق ەلىنىڭ ءار ايماعى قىمبات. حح عاسىردىڭ ەكىنشى جارتىسىندا ايماقتاردى دامىتۋداعى اعا ۇرپاقتىڭ ەرلىككە تولى ەڭبەگىن بۇگىنگى جاستارىمىز دا بىلگەنى ءجون دەپ ەسەپتەيمىز.
كەڭەس وداعى قۇرامىنداعى قازاقستاننىڭ ءار ءوڭىرىن ىلگەرى باستىرۋعا ءوز ءومىرىن ارناعان اسىل ازاماتتار از ەمەس. سولاردىڭ ءبىرى مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى, حالقىمىزدىڭ ارداقتى ازاماتى, ۇلى وتان سوعىسىنىڭ ارداگەرى, كوپ جىلدار بويى گۋرەۆ (قازىرگى اتىراۋ) وبلىسىن ناتيجەلى باسقارعان وڭايباي كوشەكوۆ بولاتىن. بيىل ونىڭ تۋعانىنا 90 جىل تولىپ وتىر.
وڭايباي كوشەكوۆ 1925 جىلى 10 اقپان كۇنى گۋرەۆ وبلىسىنىڭ بالىقشى اۋدانىنداعى سارىوزەك ەلدى مەكەنىندە دۇنيەگە كەلگەن. ەڭبەك جولىن شوپان بولۋدان باستايدى. باشقۇرتستاننىڭ بلاگوۆەششەنسك قالاسىندا جاياۋ اسكەر دايىندايتىن ۋچيليششەنى ءبىتىرىپ, وفيتسەر شەنىن الىپ, ۇلى وتان سوعىسىنا قاتىسادى. سودان ەلگە 1948 جىلى ءبىر-اق ورالدى. اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكۋمىن, جوعارى پارتيا مەكتەبىن بىتىرەدى. شارۋاشىلىق, پارتيا, كەڭەس ورگاندارىندا جاۋاپتى قىزمەتتەر اتقارادى. ناقتى ايتقاندا, باتىس قازاقستان ولكەلىك, وبلىستىق پارتيا كوميتەتتەرىنىڭ نۇسقاۋشىسى, «باقساي» قاراكول قوي ءوسىرۋ كەڭشارىنىڭ ديرەكتورى, گۋرەۆ وبلىستىق پارتيا كوميتەتىنىڭ ءبولىم مەڭگەرۋشىسى بولادى.
1968 جىلى قاراشا ايىندا گۋرەۆ وبلىسىنىڭ قۇرامىندا بولعان ماڭعىستاۋ وڭىرىندە وزەن اۋدانى قۇرىلىپ, اۋداندىق پارتيا, ال جەلتوقساندا اۋداندىق كومسومول كونفەرەنتسيالارى ءوتىپ, اۋداننىڭ ۇيىمدارى قۇرىلىپ, باسشىلارى سايلانادى. سول كەزدە مەن دە وزەن اۋداندىق كومسومول كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى بولىپ سايلاندىم. 1969 جىلدىڭ باسىندا اۋداندىق پارتيا كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى د.كلينيچەۆ باستاعان دەلەگاتسيا قۇرامىندا كورشى ماڭعىستاۋ اۋدانىنىڭ «يليچ» كەڭشارىنىڭ ورتالىعىندا جوعارى قۋاتتى ەلەكتر جەلىسىنىڭ ىسكە قوسىلۋىنا ارنالعان سالتاناتتى جينالىسقا قاتىستىق. سول ساپاردا اۋدان باسشىسى و.كوشەكوۆپەن جۇزدەسىپ, تانىسقان بولاتىنمىن. بۇعان دەيىن سىرتىنان جاقسى حاباردار بولدىم, تالاي جينالىستاردا كوتەرگەن ماسەلەلەرى جونىندە ءباسپاسوز ارقىلى قانىق ەدىم.
وڭايباي كوشەك ۇلى ورتا بويلى, قاراتورى, جىلى ءجۇزدى, وتە سالماقتى ادام بولاتىن. العاش كورگەنىمنەن-اق ول ايتقان سوزدەرى ناقتى ءارى ءوتىمدى ازامات رەتىندە ماعان جاقسى اسەر قالدىردى.
و.كوشەكوۆ 1968-1970 جىلدارى ماڭعىستاۋ اۋداندىق پارتيا كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى قىزمەتىن اتقاردى. ءار ءوڭىردىڭ وزىندىك ەرەكشەلىگى بولاتىنى انىق. مىسالى, بۇل اۋداننىڭ جەر كولەمى گۋرەۆ وبلىسى اۋماعىنىڭ 50 پايىزىنا تەڭ بولعان. ەكونوميكاسىنىڭ باستى سالالارى – مال شارۋاشىلىعى جانە بالىق ءوندىرىسى. اۋداننىڭ قۇرامىنا بالىق كونسەرۆىسىن شىعاراتىن كومبينات, ۇلكەن بالىق توڭازىتۋ فلوتى, سونداي-اق, مەكتەپتەر, اۋرۋحانا سياقتى قالالىق مەكەمەلەرى بار فورت-شەۆچەنكو قالاسى كىرەتىن. سونىمەن قاتار, وعان ءۇش مۇناي بارلاۋ ەكسپەديتسياسى, ءۇش تەمىرجول ستانساسى تىكەلەي قارايتىن جانە ەكونوميكاسى ءالسىز, مەملەكەتكە كوپتەگەن قارجى بەرەشەگى بار جەتى ۇجىمشار دا وسى اۋداندا ورنالاسقان. ول شارۋاشىلىقتاردا 450 مىڭ باس قوي, 60 مىڭعا جۋىق جىلقى, 23 مىڭ تۇيە وسىرىلەتىن. وڭايباي كوشەك ۇلى باسقارعان جىلدارى كوپتەگەن ىستەر اتقارىلىپ, شارۋاشىلىقتىڭ بارلىق سالاسى بويىنشا تيىمدىلىك ءوستى, اۋدان ەكونوميكاسى ەداۋىر كوتەرىلدى.
1970 جىلى ءساۋىر ايىندا گۋرەۆ وبلىستىق پارتيا كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى م.يسەنوۆ زەينەتكە شىعۋىنا بايلانىستى قىزمەتىنەن بوساتىلىپ, ورنىنا س.مۇقاشەۆ سايلاندى. سول جىلى س.مۇقاشەۆتىڭ ۇسىنۋىمەن و.كوشەكوۆ وبلىستىق كەڭەستىڭ سەسسياسىندا وبلىسىمىزدىڭ اتقارۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى بولىپ تاعايىندالدى.
وڭايباي كوشەك ۇلىمەن ەكىنشى رەت 1970 جىلدىڭ قازان ايىندا كەزدەستىم. مەن وبلىستىق كومسومول كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى بولىپ سايلانىپ, ونىمەن سالەمدەسىپ جانە جاڭا جۇمىسقا كەلگەنىمدى ايتىپ شىعۋعا بارعانمىن. وڭەكەڭ مەنى وتە جىلى قارسى الىپ, اسىقپاي اتا-انام, وتباسى جاعدايىمدى سۇراپ, بولاشاق جۇمىسىما بايلانىستى اقىل-كەڭەسىن ايتىپ, باتاسىن بەردى. سول كەزدەسۋ تىعىز قارىم-قاتىناسقا ۇلاسىپ, 40 جىلدان استام ۋاقىتقا سوزىلدى.
و.كوشەكوۆ جەتى جىل گۋرەۆ وبلىستىق اتقارۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى بولدى. سول تۇستا وبلىس باسشىسى س.مۇقاشەۆ پەن و.كوشەكوۆتىڭ دۇرىس قارىم-قاتىناستارى ەلگە ۇلگى تۇتارلىقتاي بولدى, ولاردىڭ اراسىندا كەلىسپەۋشىلىك سەزىلمەدى, ءبىر-بىرىنە سەنىمدىلىگى ءىستىڭ وڭعا باسۋىنا يگى اسەرىن تيگىزدى. وبلىس ەكونوميكاسى, الەۋمەتتىك جانە مادەني جاعدايى ەداۋىر كوتەرىلدى. اۋىل جانە بالىق شارۋاشىلىعى, ءوندىرىس, مۇناي جانە قۇرىلىس سالالارى دامي باستادى. باستالعان جوبالار قارقىندى جالعاسىن تاپتى.
ەڭ ماڭىزدىسى, سول كەزدە ماڭعىستاۋ ءوڭىرىن ءىرى «وتىن-ەنەرگەتيكالىق كەشەنگە» اينالدىرۋ ماقساتىمەن كەڭەس وداعى جانە رەسپۋبليكا تاراپىنان ارنايى قاۋلىلار قابىلدانىپ, بلكجو وك شەشىمىمەن ايماق «بۇكىلوداقتىق ەكپىندى كومسومول قۇرىلىسى» بولىپ جاريالاندى. ءوندىرىس پەن شارۋاشىلىق دامىتىلىپ, مۇناي-گاز جانە اتوم بايلىعىن يگەرەتىن مەكەمەلەر قۇرىلدى. وداقتىڭ ءار ايماعىنان لەك-لەگىمەن كەلىپ جاتقان جاس ماماندارعا جانە جەرگىلىكتى تۇرعىندارعا ءۇي جانە تاعى باسقا كەرەكتى الەۋمەتتىك جاعداي جاسالدى.
سول ءبىر قارقىندى وركەندەۋ كەزىندە نەبىر ىرگەلى جوبالار ىسكە اسىرىلعانىن ايتپاي كەتۋگە بولماس. الەمدە العاشقى رەت قۇرامىندا مول ءپارافينى بار مۇنايدى ىسىتىپ تاسىمالداۋ ءۇشىن ۇزىندىعى 711 شاقىرىمدىق گۋرەۆ – كۋيبىشەۆ (سامارا) مۇناي قۇبىرىنىڭ ەكىنشى كەزەڭى پايدالانۋعا بەرىلدى. قۇرامىندا ءپارافينى بار مۇنايدى تولىق ءوندىرۋ ءۇشىن تەڭىز سۋىن 1000 س ىستىققا دەيىن قىزدىرىپ, 100 اتموسفەرامەن جەر استىنا ايدايتىن قوندىرعى ىسكە قوسىلدى. ازوت زاۋىتىنان ازوت قىشقىلىنىڭ العاشقى تونناسى شىعارىلدى. الەمدە ءبىرىنشى بولىپ شەۆچەنكو قالاسىندا «بن-300 جىلدام نەيتروننىڭ نەگىزىندە ىستەيتىن وندىرىستىك رەاكتور» ىسكە قوسىلدى. شەۆچەنكو قالاسىنداعى ۇيلەرگە العاشقى رەت تابيعي گاز بەرىلدى. تەلەۆيزيا جانە راديو ورتالىعى ىسكە قوسىلدى, «بوتانيكالىق باۋ-باقشا» قۇرىلدى. سونداي-اق, ەت كومبيناتى پايدالانۋعا بەرىلىپ, تۇتىنۋشىلارعا ءوز ونىمدەرىن ۇسىندى. العاش رەت «يل-18» لاينەرى قابىلداندى. سول سياقتى, جاڭاوزەن, ەرالى, جەتىباي, فورت-شەۆچەنكو, ت.ب. ەلدى مەكەندەر وركەن جايىپ, مەكتەپ, اۋرۋحانا, بالاباقشا جانە باسقا دا كوپتەگەن الەۋمەتتىك قاجەتتى عيماراتتار بوي كوتەردى. جول قۇرىلىسى, ەلەكتر جەلىسى, سۋ, جىلۋ جانە باسقا دا كوممۋنالدىق قىزمەت كورسەتەتىن مەكەمەلەر قۇرىلدى. وسى قىرۋار ەڭبەكتىڭ ارقاسىندا قازاق كسر جوعارعى كەڭەسىنىڭ 1973 جىلى 22 ناۋرىزداعى قاۋلىسىمەن ول اۋدان گۋرەۆ وبلىسىنان ءبولىنىپ, ءوز الدىنا ماڭعىستاۋ وبلىسى بولىپ قۇرىلدى.
1970-77 جىلدارى ءوزىم وبلىستىق كومسومول كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى, وبلىستىق پارتيا كوميتەتىنىڭ بيۋرو مۇشەسىنە كانديدات بولعان كەزىمدە, سول تۇستا وبلىستىق كەڭەستىڭ دەپۋتاتى جانە ماحامبەت اۋداندىق پارتيا كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى بولعان و.كوشەكوۆتىڭ وتە ىسكەرلىگىنە, ادىلەتتىگىنە جانە ادامگەرشىلىگىنە, باسقا دا اسىل قاسيەتتەرىنە كۋا بولدىم.
1977 جىلى اقپان ايىندا گۋرەۆ وبلىستىق پارتيا كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى س.مۇقاشەۆ قازاقستان كاسىپوداقتارى كەڭەسىنىڭ توراعاسى بولىپ سايلاندى. ونىڭ ورنىنا و.كوشەكوۆ ءوڭىر باسشىسى بولىپ تاعايىندالدى. ال وعان دەيىن گۋرەۆ قالالىق پارتيا كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى بولعان ە.تاسقىنباەۆ وبلىستىق اتقارۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى بولىپ بەكىتىلدى. ال مەن و.كوشەكوۆتىڭ ۇسىنۋىمەن گۋرەۆ قالالىق پارتيا كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى جانە وبلىستىق پارتيا كوميتەتىنىڭ بيۋرو مۇشەسى بولىپ سايلاندىم. 1985 جىلدىڭ جەلتوقسانىنا دەيىن, ياعني و.كوشەكوۆ زەينەتكە شىققانعا دەيىن ونىڭ باسشىلىعىمەن 8 جىل بويى وسى جاۋاپتى قىزمەتتى اتقاردىم.
وڭايباي كوشەك ۇلى تەرەڭ ويلى, بىلىكتى ستراتەگ, پاراساتتى, مادەنيەتتى, ءبىلىمى مەن ءبىلىگى جوعارى, كەڭپەيىلدى جانە قايىرىمدى دا قاراپايىم جان ەدى. ول ە.تاسقىنباەۆپەن وتە تاتۋ بولدى, سونىڭ ارقاسىندا بيۋرو مۇشەلەرى دە ىسكەرلىكپەن, ءوزارا سىيلاستىقپەن جانە سەنىمدىلىكپەن جۇمىس ىستەدى. رەسپۋبليكامىزدىڭ جانە كەڭەس وداعىنىڭ باسشىلارى الدىندا وڭايباي كوشەك ۇلى وتە ابىرويلى جانە بەدەلدى بولدى. تابيعي اسىل قاسيەتتەرىنىڭ ءبىرى ادام پسيحولوگياسىن جەتىك بىلەتىن جانە دە قاي دەڭگەيدە بولسىن شيەلەنىسكەن ماسەلەنى شەشۋ جولدارىن تابۋعا شەبەر ەدى. ءبىر مىسال. گۋرەۆ قالالىق پارتيا كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى بولىپ جۇمىسقا كىرىسكەنىمە ەكى اپتاداي ۋاقىت بولعان ەدى, تاڭەرتەڭ جۇمىسقا كەلگەن ساتىمدە وڭەكەڭ تەلەفون شالدى. سالەمدەسكەن سوڭ, بىردەن: «راۆيل, تۇنگى ۋاقىتتا تەلەفوندى كوتەرمەيتىنىڭ نە؟ ساعات 1-ءدىڭ شاماسىندا جىلۋ ەلەكتر ورتالىعىندا (جەو) ۇلكەن اۆاريا بولدى, قالا تۇگەلىمەن جارىق پەن جىلۋسىز قالدى, ال ءبىز سەنى تابا المادىق. بۇل قالاي؟ جەكسەنبى بولسا دا, جيناقى بولۋ كەرەك قوي, قالا حالقىنىڭ الدىندا جاۋاپتىمىز, شىراعىم», – دەپ ءسوزىن اياقتادى.
مەن وڭەكەڭنىڭ قابىلداۋىنا كەلىسىپ, كەڭسەسىنە باردىم. تۇنگى ساعات 1.10-دا ماعان «جەو» باستىعى اۆاريا جونىندە حابار بەرگەنىن, جارتى ساعاتتان كەيىن ءوزىم جانە قالادان قاجەتتى ماماندارمەن «جەو» باسىندا بولعانىمىزدى, ىستەن شىققان قوندىرعىنى جوندەپ, ساعات 6.15-تە ىسكە قوسقانىمىزدى باياندادىم. مالىمەتىمنىڭ سوڭىندا: «وڭايباي كوشەك ۇلى, ماعان ۇلكەن سەنىم ارتىپ, وتە جاۋاپتى جۇمىسقا تاعايىنداعانىڭىزعا شىن جۇرەكتەن راحمەت ايتامىن. ال بىراق مەنى بۇل جۇمىستان بوساتۋىڭىزدى سۇرايمىن. ءوز ماماندىعىم بويىنشا جۇمىس جاسايىن. سەبەبى, وبلىستىق پارتيا كوميتەتىنىڭ تاپسىرماسىن جانە ءوزىمنىڭ تىكەلەي مىندەتىمدى ورىنداۋ ءۇشىن مەن مەكەمەلەردىڭ باسشىلارىنان ءىستىڭ ورىندالۋىن تالاپ ەتۋىم كەرەك. ارينە, ول كوبىنە ۇنامايدى, سوندىقتان, سىزگە تالاي جالعان مالىمەتتەر جەتۋى مۇمكىن. ەگەر دە ءسىزدىڭ تاراپىڭىزدان ماعان تولىق سەنىم بولماسا, وندا مەنىڭ ورنىما سەنىمىڭىزدى اقتايتىن ادام بولعانى ءجون بولار», – دەدىم.
وڭەكەڭ جىميىپ: «راۆيل, ەستىگەن قۇلاقتا جازىق جوق, الاڭداماي جۇمىسىڭدى جاساي بەر», – دەدى. وسى سوزدەن كەيىن وڭەكەڭ ۇزاق جىلدار بويى جۇمىسقا بايلانىستى بىردە-ءبىر سەنىمسىزدىك بىلدىرگەن جوق.
وڭەكەڭنىڭ الدىنا بارعان ادام قانداي بولماسىن كىناسىن, جاۋاپكەرشىلىگىن جەتىك ءتۇسىنىپ, قاناتتانىپ كەتەتىن ەدى. وڭايباي كوشەك ۇلى 15 جىل بويى قازىرگى اتىراۋ وڭىرىنە باسشىلىق جاساپ, ەسەلى ەڭبەگىمەن, اسىل ادامي قاسيەتتەرىمەن سوڭىنا وشپەستەي ايقىن ءىز قالدىرعانى اقيقات.
قازاقستان كپ وك ءبىرىنشى حاتشىسى, كوكپ وك ساياسي بيۋروسىنىڭ مۇشەسى د.قوناەۆ جانە قازاق كسر مينيسترلەر كەڭەسىنىڭ توراعاسى ب.ءاشىموۆ گۋرەۆ وبلىسىنا ارنايى ساپارمەن تالاي رەت كەلدى, تابيعاتى قاتال, الايدا, جەر استىنىڭ مول بايلىعى بار ەكەنىن جەتىك بىلەتىندىكتەن, ولار وسى ءوڭىردىڭ ەكونوميكالىق, الەۋمەتتىك-مادەني دامۋىنا ۇنەمى قولداۋ كورسەتىپ, كوكپ وك, قك وك جانە كسرو مەن قازاق كسر مينيسترلەر كەڭەستەرىنىڭ گۋرەۆ وبلىسىنا قاتىستى كوكەيكەستى قاۋلىلارىن شىعارتقانى جاڭا بەلەستەرگە كوتەرىلۋدىڭ باستاۋى بولعانى انىق.
1979 جىلى ن.نازارباەۆ قازاقستان كومپارتياسى وك حاتشىسى بولىپ سايلانىپ, 1984 جىلى ناۋرىز ايىندا ۇكىمەت باسشىسى بولىپ تاعايىندالدى. گۋرەۆ وبلىسىنىڭ قارقىندى دامۋىنا ەرەكشە ۇلەس قوستى, اسىرەسە, ءوندىرىس, مۇناي-گاز سالالارىن باقىلاۋعا الدى. سول جىلدارى باتىس ءوڭىرىنىڭ مۇناي-گاز بايلىعىن يگەرۋ ءۇشىن رەسپۋبليكاداعى, وداقتاعى ەڭ ءبىلىمدى, تاجىريبەلى عالىمداردى, گەولوگتاردى, مۇنايشى مامانداردى, مينيسترلەر جانە كاسىپورىن باسشىلارىنىڭ قاتىسۋىمەن ءجيى-ءجيى ماجىلىستەر مەن ناتيجەلى جينالىستار وتكىزىپ, ماسەلەنى كەڭىنەن تالقىلادى. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى وداقتىڭ ۇكىمەت توراعاسىنىڭ ورىنباسارى, مەملەكەتتىك جوسپارلاۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى بايباكوۆتى, وداق مينيسترلەرى دينكوۆ, كوزلوۆسكي, چيرسكوۆ, سونداي-اق, مينيسترلىكتەردىڭ جاۋاپتى قىزمەتكەرلەرىن گۋرەۆكە شاقىرىپ, سولاردىڭ قاتىسۋىمەن «تەڭىز» جانە باسقا دا مۇناي كەنىشىندە بولىپ, كوپتەگەن ماسەلەلەردى تالقىلاپ, ناقتى شەشىمدەر قولعا الىندى. ايتالىق, سول تۇستا كوكپ ورتالىق كوميتەتى مەن مينيسترلەر كەڭەسىنىڭ «باتىس قازاقستاندا گەولوگيالىق بارلاۋ جۇمىستارىن كۇشەيتۋ جانە مۇناي-گاز ونەركاسىبىن دامىتۋ تۋرالى» جانە «كاسپي وڭىرىندە مۇناي-گاز كەشەنىن قۇرۋ تۋرالى» قاۋلىلارى قابىلداندى. گەوفيزيكا, بارلاۋ-بۇرعىلاۋ جۇمىستارى قارقىندى جۇرگىزىلىپ, كوپتەگەن مۇناي-گاز كەن ورىندارى اشىلدى. اسىرەسە, عاسىر جوباسى – «تەڭىز» مۇناي-گاز كەن ورنى قارقىندى يگەرىلە باستادى.
وداق پەن رەسپۋبليكا تاراپىنان جاسالعان قولداۋدى وبلىس باسشىلارى ناتيجەلى پايدالاندى. اسىرەسە, مۇناي وڭدەۋ جانە حيميا زاۋىتتارىندا, ەنەرگيامەن جانە جىلۋمەن قامتاماسىز ەتەتىن كاسىپورىن, تەمىرجول ت.ب. شارۋاشىلىق سالالارىندا قوسىمشا قۋات پايدا بولىپ, جاڭا نىساندار ىسكە قوسىلدى. «ەمبىمۇنايگەوفيزيكا», «ەمبىمۇنايقۇرىلىس» ترەستەرى, «قازمۇنايگاز بارلاۋ» باسقارماسى, «تىكۇشاق» زاۋىتى, «سۋلاندىرۋ» باسقارماسى, «ءۇي قۇرىلىسى» كومبيناتى, «قۇس فابريكاسى», «جول-قۇرىلىس» ترەسى, كوممۋنالدىق قىزمەت كورسەتەتىن «جوندەۋ-قۇرىلىس» ترەسى, «جاسىل قۇرىلىس» ترەسى, «جىلۋ جۇيەسى» مەكەمەلەرى قۇرىلدى. «مۇناي ونەركاسىبى قازاق عىلىمي-زەرتتەۋ جانە جوبالاۋ ينستيتۋتى (قازمۇنايعزجي) جانە قازاق مۇناي گەولوگيالىق بارلاۋ عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى, «رەسپۋبليكالىق تۋبەركۋلەز اۋرۋىنا قارسى عىلىمي-زەرتتەۋ» ءجانە «ونكولوگيا-راديولوگيا» عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتتارىنىڭ بولىمشەلەرى اشىلدى.
وبلىس بويىنشا ونەركاسىپ, اۋىل شارۋاشىلىعى جانە الەۋمەتتىك نىساندار بوي كوتەرىپ, ينفراقۇرىلىمدار دامىدى. قالا جانە بارلىق اۋدانداردا تۇرعىن ءۇي, شاعىن اۋداندار قۇرىلىسى قانات جايدى. ۇزىندىعى 333 شاقىرىمدىق گۋرەۆ – استراحان تەمىرجولى جانە گۋرەۆ – گانيۋشكينو, گۋرەۆ – قۇلسارى اۆتوكولىك جولدارى, سونداي-اق, جاڭا تەمىرجول ۆوكزالى, اۋەجاي نىساندارى سالىندى. وبلىس ورتالىعىنداعى جاڭا عيماراتتا مۇناي-گاز ينستيتۋتى اشىلدى, پەداگوگيكا ينستيتۋتىنىڭ جاتاقحاناسى, پوليتەحنيكالىق, تەمىرجول, اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكۋمدارىنىڭ, دارىگەرلىك جانە مادەني-اعارتۋ ۋچيليششەلەرىنىڭ عيماراتتارى سالىندى. 9 قاباتتى قوناق ءۇي, وبلىستىق ەمحانا, بالالار كىتاپحاناسى, مۋزىكالىق ۋچيليششە جانە پيونەر لاگەرى, ساۋدا ورتالىعى, ت.ب. الەۋمەتتىك نىساندار بوي كوتەردى.
و.كوشەكوۆ باسقارعان جىلدارى گۋرەۆ وبلىسى كەڭەس وداعىنىڭ جانە رەسپۋبليكامىزدىڭ بىرنەشە رەت قىزىل تۋىنا يە بولدى, سوتسياليستىك جارىستاردىڭ جەڭىمپازى اتاندى. و.كوشەكوۆ ح-ءحى شاقىرىلعان كسرو جوعارعى كەڭەسىنىڭ جانە ءVىىى-ءىح شاقىرىلعان قازاق كسر جوعارعى كەڭەسىنىڭ دەپۋتاتى بولىپ سايلاندى. كوكپ ءححىV, XXV, XXVI سەزدەرىنىڭ دەلەگاتى بولدى. اتىراۋ وبلىسى مەن اتىراۋ قالاسىنىڭ جانە ماحامبەت اۋدانىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى اتاندى.
وڭايباي كوشەك ۇلىنىڭ ەڭبەگى باعالانىپ, كەزىندە «قۇرمەت بەلگىسى», ءۇش مارتە «ەڭبەك قىزىل تۋ» وردەندەرىمەن جانە 1985 جىلى زەينەتكە شىعار الدىندا «لەنين» وردەنىمەن, سونداي-اق, ءبارىن قوسقاندا جانە 13 مەدالمەن ماراپاتتالدى. تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ «قۇرمەت» وردەنىن كەۋدەسىنە تاقتى. ادال جارى ايسۇلۋ يمانعازىقىزى ەكەۋى 8 ۇل-قىزدى دۇنيەگە اكەلىپ, ولاردى وقىتىپ, ۇيلەندىرىپ, نەمەرە-شوبەرەلەرىنىڭ باقىتىنا بولەندى. ۇستازىمىز, باسشىمىز ءارى اقىلشىمىز وڭەكەڭ تۇلا بويىندا ۇلىلىق پەن كىشىپەيىلدىگى جاراسىم تاپقان جان ەدى. ول 2013 جىلى 88 جاسىندا دۇنيەدەن وزدى.
قورىتىپ ايتقاندا, ءار زاماندا حالقىنا ادال ەڭبەك اتقاراتىن جانە ارى تازا, وتانسۇيگىش, ىسكەر, بىلىكتى, ادامگەرشىلىگى مول باسشى كەلسە, ول – ەلدىڭ باعى.
قازاقستاننىڭ كەڭ-بايتاق جەرى, مول بايلىعى جانە ساۋاتتى حالقى بار. باستىسى, الەمدە ەڭ بەدەلدى ساياساتكەرلەردىڭ قاتارىنان ورىن العان ەلباسى – تۇڭعىش پرەزيدەنت ن.ءا.نازارباەۆ بار. ءمۇددەلى ماقساتتى جۇزەگە اسىراتىن حالىقارالىق تالاپقا ساي ءبىلىمدى دە بىلىكتى جاستارىمىز بار. ماڭگىلىك ەل ورناتۋ جولىندا ەلدىڭ بەيبىتشىلىگى مەن حالقىمىزدىڭ اماندىعى – ورتاق تىلەگىمىز.
راۆيل شىرداباەۆ,
مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى.
سوڭعى جاڭالىقتار
ليونەل مەسسي يسپانياداعى فۋتبول كلۋبىن ساتىپ الدى
فۋتبول • كەشە
8 ميلليون تەڭگەگە قانداي جاڭا كولىكتەر الۋعا بولادى؟
قوعام • كەشە
قىتايدان اكەلىنگەن كولىكتەردى جۇرگىزۋ شارتتارى قانداي؟
لوگيستيكا • كەشە
باۋىرجان ءالي قارسىلاسىن 57 سەكۋندتا قۇلاتتى
بوكس • كەشە
قازاقستاندا يپوتەكانى وتەۋدىڭ جاڭا ەرەجەلەرى كۇشىنە ەندى
يپوتەكا • كەشە
الماتىدا سۋ ۇستىندەگى باق پەن EXPO ورتالىعى سالىنادى
الماتى • كەشە
اسكەرگە شاقىرتۋ العان كەزدە نە ىستەۋ كەرەك؟
اسكەر • كەشە
تەگىن 10 سوتىق جەردى قالاي الۋعا بولادى؟
قوعام • كەشە
