Almaty.tv دۇنيەجۇزىلىك تاعامتانۋ ماماندارىنىڭ زەرتتەۋىنە سۇيەنىپ جازعانداي, سوڭعى 36 جىلدا سالماق قوسقانداردىڭ ۇلەسى ەكى ەسە كوبەيگەن. اسىرەسە الىپ شاھارلاردا قاربالاس ءومىر سالتىنىڭ اسەرىنەن بەلسەندىلىك تومەندەپ, ءتۇرلى تەز دايىندالاتىن تاعامدارمەن اسقازاندى تولتىرۋ قالىپتاسقان ادەتكە اينالعان.
– ادامدار از جۇمىس ىستەيدى. ونىڭ ۇستىنە جاستاردىڭ فاست-فۋدتى كوپ جەۋى, دۇرىس تاماقتانباۋى, سپورتپەن شۇعىلدانباۋى جانە ءبىر ورىندا نوۋتبۋكتىڭ, كومپيۋتەردىڭ الدىندا ازاننان كەشكە دەيىن وتىرۋى, دەنساۋلىعىنا زيان تيگىزىپ, ارتىق سالماق قوسىپ جاتىر دەپ ويلايمىن, – دەدى قالا تۇرعىنى ايسانا جالايىر.
– نەگىزى ارتىق سالماق قوزعالىستىڭ ازدىعىنان جانە دۇرىس تاماقتانباۋدان قوسىلادى, – دەدى قالا تۇرعىنى الماس فارحات ۇلى.
ارتىق سالماق جوعالتۋ پروتسەسى تەك تاعامدى شەكتەۋ عانا ەمەس, سونداي-اق ءبىز قالىپتاستىراتىن ءومىر سالتىمەن, تاماقتانۋ رەجيمى جانە ۇيىقىمەن دە تىعىز بايلانىستى. ەلدەگى ەرەسەكتەر اراسىندا 29,7 پايىز ايەل مەن 33,9 پايىز ەر ادامنىڭ ارتىق سالماعى بار. ال حالىقتىڭ 41 پايىزى سەمىزدىككە شالدىعىپ, زارداپ شەگىپ ءجۇر.
– تاعامتانۋ اكادەمياسىنىڭ دەرەكتەرىنە سايكەس, ەلدە سەمىزدىككە شالدىققان ادامداردىڭ سانى 30 پايىزعا جاقىنداپ بارادى. بۇل - الاڭداتارلىق كورسەتكىش. جۇرتتىڭ ارتىق سالماقتى تەز جيناپ, ارىلا الماۋىنىڭ باستى 2 فاكتورى بار. دۇرىس تاماقتانباۋدىڭ اسەرىنەن سالماعىڭىز ءوسىپ, ىشكى اعزا, دەنساۋلىعىڭىزعا زيانى تيەدى. ءبىزدىڭ ويىمىزشا بۇل ماسەلەنى مەملەكەتتىك دەڭگەيدە قاداعالاپ, كوڭىل ءبولۋى كەرەك. تاعام قۇرامىن ءجىتى تەكسەرۋ ماڭىزدى, – دەدى تاماق بيوتەحنولوگيالارى جانە مامانداندىرىلعان تاماق ونىمدەرى زەرتحاناسىنىڭ باسشىسى يۋري سينياۆسكي.
بەلسەندىلىكتىڭ ازدىعى, سترەسس جانە گەنەتيكالىق فاكتورلار, گورمون جۇمىسىنىڭ بۇزىلۋى مەن تاماقتانۋ رەجيمىن ساقتاماۋدىڭ اسەرىنەن ارتىق ماي ايلاپ, جىلداپ قوسىلا بەرەدى. دەنە سالماعىنىڭ يندەكسى 30-عا جەتسە, سەمىزدىكتىڭ 1-دارەجەسى بولىپ ەسەپتەلەدى. مامانداردىڭ ايتۋىنشا, قوعامدا دۇرىس تاماقتانۋ مەن سالاۋاتتى ءومىر سالتى مادەنيەتىن قالىپتاستىرماي ماسەلە شەشىلمەيدى.
– بالالار مەن ەرەسەكتەردىڭ سەمىزدىگى ءارتۇرلى بولادى. بۇل رەتتە اتا-انالارى بالانىڭ تاماقتانۋ قاعيداتىن قالىپتاستىرادى. ءوز تاجىريبەمدە ادامداردىڭ ەڭ ءجيى جىبەرەتىن قاتەلىگى - ىشەتىن سۋىن ءتاتتى سۋسىندارمەن الماستىرىپ, پەرزەنتتەرىنە دە ءدال سونى بەرەدى. امەريكا حالقىنا قاراساق, ولاردىڭ باستى پروبلەماسى - مايلى تاعامداردى شەكتەن تىس پايدالانادى. ال ءبىزدىڭ ەلدەگى دەرتتى تۋدىراتىن فاكتور - نان, ءسۇت, ەت ونىمدەرى, ياعني كومىرسۋدى مولشەردەن اسىپ بەرىلەدى, – دەدى نۋتريتسيولوگ ليليا كورپۋسەۆيچ.
ارتىق سالماق – تەك سىرتقى كەلبەتكە قاتىستى ماسەلە ەمەس, بۇل ادام دەنساۋلىعىنا تونگەن قاۋىپ-قاتەر. جۇرەك-قان تامىرلارى اۋرۋلارى, قانت ديابەتى, جوعارى قان قىسىمى, بۋىن اۋرۋلارى – ارتىق سالماقتىڭ سالدارىنان تۋىندايتىن اۋرۋلار. سەمىزدىك بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر اراسىندا دا كەڭ تارالىپ وتىر.
