ساكەننىڭ سوڭعى ساپارى

قاراعاندىداعى ءسا­كەن تەاترى. تىق-تىق ەتكەن جازۋ ءما­­شىڭكەسىنىڭ دامىلسىز داۋىسى. بۇل دىبىستى بۇرىن قايدان ەستىپ ەدىم؟ مۇمكىن, قىزىل اتتىڭ دىم­قىل اسفالتتا شوقىراقتاپ كەلە جات­قانىندا قۇلاعىما كەلگەن دىبىس پا؟.. مۇمكىن, تاۋ ىشىندە اقبوزات­تىڭ ايداي تاعاسى تاستاق­قا كەزەك ­تۇس­كەنىن, شىرقالعان ءان­نىڭ اراسى­­نان قۇلاعىم شالىپ قال­دى ما؟.. جوق! بۇل ەشقانداي ات ءجۇرىسىنىڭ كوركەم سۋرەتى, نە بولماسا «تار جول, تايعاق كەشۋدى» تاسقا باسقان ءما­­­شىڭ­­كەنىڭ دىبىسى ەمەس, تەررورلىق ­قان­دى قىزىل ماشينانىڭ داۋىسى بولا­­تىن! ۇرەي شاقىرىپ, ارقا-با­سىڭ­­دى شىمىرلاتقان سول سۋىق تى­­قىل «اتۋ جازاسىنا كەسىلسىن» دە­­گەن سوت شەشىمىن قاعازعا باسىپ جاتتى... جولتاي ءالماش ۇلىنىڭ شى­عارماسى بويىنشا قويىلعان «ءسا­كەننىڭ سوڭعى ساپارى» اتتى درا­مانىڭ پرەمەراسى وسى اسەرمەن باس­تالدى. شىعارما ساكەننىڭ كىندىك قانى تامعان, تۋعان جەرى – ارقا توسىنە جاساعان سوڭعى ساپارىنان سىر شەرتتى. قويۋشى رەجيسسەرى قا­زاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مادەنيەت قايراتكەرى دۋناي ەسپاەۆ, سۋرەتشىسى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ءما­دەنيەت قايراتكەرى ت.اككەرت. حور­مەيس­تەر – د.ساتاەۆا. باس-اياعى ءبۇتىن, ايتارى بار جەمىستى ەڭ­بەك. ءتىپتى, 1906-1909 جىلدارى ساكەن وقىعان مەكتەپتە بولاشاق رەجيس­سەردىڭ ءدارىس الۋى دا ونىڭ بۇل تاقىرىپقا ۇلكەن دايىندىقپەن كەلگەندىگىن اڭعارتادى. قويىلىمعا كوشەيىك. ساكەننىڭ بولمىسى ساكەن مەن سادىقتىڭ (سادىقبەك ساپاربەكوۆيچ – وبكوم حاتشىسى) حاتشىنىڭ ەكى كومەكشىسى بولىپ وينايتىن – تاسجان مەن ۇلانبەكتىڭ ۇنەمى قاراما-قايشى كەلە بەرەتىن الۋان پىكىرلەرى ارقىلى اشىلىپ, ادەبيەتشىلەر شەشە الماي كەلە جاتقان ماعجان-ساكەن-ءسابيت ءتۇيىنى سىندى داۋلى ماسەلەلەرگە بىرنەشە مارتە جاۋاپ بەرىلدى. ءتىل – كوركەم, ويىن – شەبەر, تالعام – بيىك. كاسىبي كوزقاراستان بولەك, قاراپايىم كورەرمەن شىن ساكەندى كوردى. داۋىسى جۇمساق, ءبىز پورترەت قىلىپ تاستاعان تاكاپپار قالىپتان ادا ساكەن. بۇل ءسوزىمىزدى قويۋشى رەجيسسەردىڭ ءوزى: – تۋىندىنىڭ باسقا قويى­لىم­داردان ەرەكشەلىگى ەش جاسان­دىلىقسىز, بىردە ءبىر اۋەنسىز كوم­كەرىلىپ, كورەرمەنگە شىنايى تۇردە ۇسىنىلۋىندا, – دەيدى. ونىڭ ايتۋىنشا, ساكەن حالىق كوميسسارياتىنىڭ توراعاسى بولىپ تۇرعاندا, قازاق جاستارى ءبىلىم الۋى ءۇشىن ۇكىمەت قارجىسىنىڭ باسىم بولىگىن وسى سالاعا ءبولىپ وتىرعانىن بىرەۋ بىلسە, بىرەۋ بىلمەيدى. سونداي-اق, سپەكتاكلدە اقىن­نىڭ انا تىلىمىزگە مارتەبە بەرۋ جانە ۇلتتىق كادرلاردى مەملەكەتتىك ىسكە كوپتەپ تارتۋ, ەلىمىزدىڭ بولاشاق استاناسى ارقا توسىنە كوشەتىنى تۋرالى كوتەرگەن ماسەلەلەرى جان-جاقتى بەينەلەنەدى. قويىلىم ساكەننىڭ بۇرىن بەيمالىم بولىپ كەلگەن ءومىر قالتارىستارىن ءدال ايتقاندىعىمەن قۇندى بولدى. بەلگىلى ارداگەر ءارتىس ەرعالي جۇنىسبەكوۆتىڭ جيىن­تىق وبرازى ەت جۇرەكتى ەزدى. تۇمان­دى جانارعا كەلمەسكە كەتكەن كوشپەندىلەر وركەنيەتىنىڭ سوڭ­عى وكىلى سياقتى ەلەس قالدىردى. سەرى ساكەن حالىقتىڭ ورتاسىنان شىق­قان, حالىقتىڭ قامىن شىن ويلاي بىلەتىن, جاي-كۇيىنە شىن پەيىلىمەن ارالاسقان, قايعى-قاسىرەتتى قاتار شەككەن ءتىرى تۇلعا رەتىندە سومدالدى. ءنازىر تورە­قۇلو­ۆ­تىڭ ءرولىن سومداعان بەلگىلى اك­تەر كەڭەس جۇمابەكوۆتىڭ شەبەر ويى­نىنا دا كورەرمەن قوشەمەت كور­سەتتى. قورىتا ايتقاندا, اينالا­سىن­داعى كەيىپكەرلەر ارقىلى ساكەن­نىڭ شىن وبرازى بەكىگەندەي اسەر قال­دىردى. ساكەن رولىندە – عاني بەر­دەمبەتوۆ اتتى جاس اكتەر وينادى. ميراس اسان. قاراعاندى.