تاراپتار وزبەكستان پرەزيدەنتى شاۆكات ميرزيوەۆتىڭ قازاقستانعا رەسمي ساپارى قارساڭىندا ەكىجاقتى كۇن تارتىبىندەگى وزەكتى ماسەلەلەر بويىنشا پىكىر الماستى جانە ەكى مەملەكەت باسشىلارىنىڭ ۋاعدالاستىقتارىن ىسكە اسىرۋ قارقىنىن قاراستىردى. اتاپ ايتقاندا, ساۋدا-ەكونوميكالىق, ينۆەستيتسيالىق, سۋ-ەنەرگەتيكالىق ىنتىماقتاستىقتى, كولىك, ونەركاسىپ, اۋىل شارۋاشىلىعى, ەكولوگيا جانە تسيفرلاندىرۋ سالاسىنداعى ءوزارا ءىس-قيمىلدى نىعايتۋعا باعىتتالعان جوبالاردىڭ جاي-كۇيى تالقىلاندى.
قازاقستان مەن وزبەكستانعا ورتالىق ازياداعى بارلىق ساۋدانىڭ 57%-ى تيەسىلى. وتكەن جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ەكى ەل اراسىنداعى تاۋار اينالىمى $4,5 ملرد قۇرادى, 2024 جىلدىڭ 4 ايىندا ونىڭ كولەمى $1,2 ملرد-تان استى.
ونەركاسىپتىك كووپەراتسيا 14,7 مىڭنان استام جۇمىس ورنىن اشا وتىرىپ, $3,1 ملرد سوماسىنا 69 جوبانى ىسكە اسىرۋدى كوزدەيدى. بۇگىنگى تاڭدا $217 ملن سوماسىنا 12 بىرلەسكەن جوبا ءساتتى جۇزەگە اسىرىلىپ, 4,5 مىڭعا جۋىق جۇمىس ورنى اشىلدى. قازىرگى ۋاقىتتا $178 ملن-عا 3 ينۆەستيتسيالىق جوبا ىسكە اسىرىلۋدا. ءىرى جوبالاردىڭ ءبىرى – تاراز قالاسىنداعى 500 مىڭ توننا بولات ءونىمىن شىعاراتىن ەلەكترومەتاللۋرگيا زاۋىتى.
قازاقستاننىڭ تۇركىستان وبلىسى مەن وزبەكستاننىڭ سىرداريا وبلىسىنىڭ اۋماقتارىندا اۋدانى 100 گا بولاتىن «ورتالىق ازيا» حالىقارالىق ونەركاسىپتىك كووپەراتسيا ورتالىعى قۇرىلىسىنىڭ جوباسىن ىسكە اسىرۋ بىرلەسكەن وندىرىستەر ءۇشىن قوسىمشا ىنتالاندىرۋ جاعدايلارىن جاساۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
ماشينا جاساۋ سالاسىندا قازاقستان مەن وزبەكستان جىل سايىنعى نەگىزدە ەلەكتروتەحنيكالىق ونىمدەر مەن اككۋمۋلياتورلاردى ءوزارا جەتكىزۋ كولەمىن ۇلعايتۋ بويىنشا ىنتىماقتاستىقتى كەڭەيتەتىن بولادى.
جۇك اينالىمىن ۇلعايتۋعا كولىك سالاسىنداعى ءوزارا بايلانىستاردى كەڭەيتۋ, تەمىرجول ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ جانە «تار جەرلەردى» جويۋ بويىنشا قابىلدانىپ جاتقان شارالار ىقپال ەتەدى. وسىعان بايلانىستى تاراپتار «داربازا – ماقتاارال», الماتىنىڭ اينالما جولى, دوستىق ستانساسى جوبالارىن ىسكە اسىرۋعا قىزىعۋشىلىق ءبىلدىردى.
سۋ سالاسىنىڭ ەكى ەلدىڭ تىنىس-تىرشىلىگىنە اسەرىن ەسكەرە وتىرىپ, ىنتىماقتاستىقتى ودان ءارى نىعايتۋ قۇرالدارى پىسىقتالدى. اتاپ ايتقاندا, ەكى مەملەكەت اۋماعىنداعى سۋ تاراتۋ ۋچاسكەلەرىن تسيفرلاندىرۋ جانە اۆتوماتتاندىرۋ بويىنشا بىرلەسكەن قادامدار قارالدى.
«وزبەكستان – ءبىز ءۇشىن تاتۋ كورشى, وداقتاس ءارى باۋىرلاس مەملەكەت. ءبىزدىڭ ۇكىمەتتەرىمىزدىڭ الدىنا ەكى ەلدىڭ مەملەكەت باسشىلارى ورتامەرزىمدى پەرسپەكتيۆادا ءوزارا تاۋار اينالىمىن $10 ملرد-قا دەيىن جەتكىزۋ بويىنشا اۋقىمدى مىندەت قويدى. بۇل باعىتتا ءبىز اگروونەركاسىپ كەشەنى مەن ازىق-ت ۇلىك ونەركاسىبىندە ساۋدانى ۇلعايتۋعا, سونداي-اق ونەركاسىپتىك كووپەراتسيا دەڭگەيىن ارتتىرۋعا مۇددەلىمىز», دەدى ولجاس بەكتەنوۆ.
ءوز كەزەگىندە ابدۋللا اريپوۆ قازاقستان مەن وزبەكستان اراسىنداعى قارىم-قاتىناس كەيىنگى جىلدارى ستراتەگيالىق ارىپتەستىك پەن وداقتاستىق نەگىزدە قارقىندى دامىپ كەلە جاتقانىن اتاپ ءوتتى. سونداي-اق اتالعان قارىم-قاتىناستى ودان ءارى نىعايتۋ ءۇشىن زور الەۋەت بار.
«بارلىق سالادا وڭ ءوسىم بايقالادى. بۇل ءبىزدىڭ باۋىرلاس حالقىمىزدىڭ مۇددەلەرىنە تولىق ساي كەلەدى. مۇنداي جوعارى دەڭگەيدەگى ارىپتەستىكتىڭ ماڭىزدى فاكتورى – ەكى مەملەكەت باسشىلارى اراسىنداعى دوستىق پەن سەنىمدى قارىم-قاتىناس ەكەنى ءسوزسىز. بۇگىنگى كەزدەسۋ مەن قول جەتكىزىلگەن ۋاعدالاستىقتار ءبىزدىڭ ىنتىماقتاستىعىمىزعا قوسىمشا سەرپىن بەرەتىنىنە سەنىمدىمىن», دەدى ابدۋللا اريپوۆ.
وتىرىس قورىتىندىسى بويىنشا ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىق جونىندەگى بىرلەسكەن ۇكىمەتارالىق كوميسسيانىڭ 21-وتىرىسىنىڭ حاتتاماسىنا قول قويىلدى.
ايتا كەتەيىك, قازاقستان مەن وزبەكستاننىڭ تاۋار اينالىمى 5 جىلدا 29,5%-عا ءوسىپ, $4,4 ملرد-تى قۇرادى. وتاندىق تاۋارلاردىڭ ەكسپورتى 56,9%-عا – $2 ملرد-تان $3,1 ملرد-قا دەيىن ءوستى. وسى كەزەڭدە يمپورت 9,1%-عا ازايىپ, 2023 جىلى $1,3 ملرد-تى قۇرادى.
رەسمي كەزدەسۋدەن كەيىن قازاقستان ۇكىمەت باسشىسى ولجاس بەكتەنوۆ پەن وزبەكستان پرەمەر-ءمينيسترى ابدۋللا اريپوۆ قالاداعى قوعامدىق كولىكتى ديسپەتچەرلىك باسقارۋ ورتالىعىنا باردى.
الماتى قالاسى كولىك حولدينگىنىڭ وكىلى سادير حامراەۆ ONAY ەلەكتروندى بيلەت ساتۋ جۇيەسىن تانىستىردى. بۇگىندە مەگاپوليس پەن اگلومەراتسيا حالقى 3 ملن-نان اسادى, ونىڭ ىشىندە 1,7 ملن جولاۋشى قوعامدىق كولىكپەن جىلىنا شامامەن 444 ملن رەت قاتىنايدى. 3 507 ايالداما, 222 بۇرىلىس الاڭى تسيفرلاندىرىلدى. ديسپەتچەرلەر 3 مىڭنان استام اۆتوبۋس پەن تروللەيبۋستىڭ جۇمىسىن تاۋلىك بويى قامتاماسىز ەتەدى.
قوعامدىق كولىكتە قولما-قول اقشاسىز تولەم جۇيەسىن ەنگىزۋ تاسىمالداۋشىلاردىڭ كىرىسىن كولەڭكەلى ەكونوميكادان شىعارۋعا مۇمكىندىك بەردى. 2016 جىلى جول ءجۇرۋ اقىسىنا ەلەكتروندى تولەم جاساۋ جۇيەسى ەنگىزىلگەلى بەرى جولاۋشىلار تاسىمالى نارىعىنىڭ كولەمى 3,2 ەسەگە دەيىن – 31,8 ملرد تەڭگەگە ارتتى.
ايتا كەتۋ كەرەك, الماتى تۇرعىندارىنىڭ الەۋمەتتىك كارتاسىن ازىرلەۋ جوباسى اياسىندا 15 دەربەستەندىرىلگەن كارتا ءتۇرى ارقىلى جەڭىلدىكپەن جول ءجۇرۋ قۇقىعى بار ازاماتتاردىڭ ساناتتارى تسيفرلاندىرىلدى.
سونىمەن قاتار قوعامدىق كولىكتىڭ ورتاشا پايدالانۋ مەرزىمىن 2016 جىلعى 13 جىلدان 2023 جىلدان باستاپ 3 جىلعا دەيىن قىسقارتۋ جانە جىلجىمالى قۇرامدى جاڭارتۋ بويىنشا قازاقستان تاجىريبەسى ۇسىنىلدى. بۇل رەتتە جىلجىمالى قۇرامنىڭ سانى ارتىپ كەلەدى. بيىل ورتاشا پايدالانۋ مەرزىمى 2,5 جىلدان اسپايتىن اۆتوبۋستار سانىن 4 مىڭ بىرلىككە دەيىن جەتكىزۋ جوسپارلانىپ وتىر.
سونداي-اق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ شارالارىنا نازار اۋدارىلدى. مەترو ستانسالارى مەن ايالدامالارداعى بەينەكامەرالاردىڭ جازبالارىن كورۋگە بولاتىن الماتى قالاسىنىڭ بىرىڭعاي بەينەباقىلاۋ جۇيەسى تانىستىرىلدى.
جۇمىس ساپارى بارىسىندا تاراپتار بيىل ناۋرىز ايىندا اشىلعان «Yandex Qazaqstan» كومپانياسىنىڭ جاڭا كەڭسەسىنە باردى. بۇل – بۇگىندە «ياندەكستىڭ» ورتالىق ازياداعى ەڭ ۇلكەن كەڭسەسى. كاسىپورىن بەلسەندى تۇردە لوكاليزاتسيالانۋدا. قازىرگى ۋاقىتتا قازاقستاندا 750-دەن استام قىزمەتكەر جۇمىس ىستەيدى.
ۇكىمەت باسشىلارىنا قازاقستاندىق پايدالانۋشىلار مەن بيزنەس-سەكتوردىڭ قاجەتتىلىكتەرىنە سايكەس بەيىمدەلگەن ىزدەۋ جۇيەلەرى, كارتالار, كولىك سەرۆيستەرى سەكىلدى قىزمەت تۇرلەرى تانىستىرىلدى. «Yandex» حالىقارالىق IT-كومپانياسى جيىنتىقتى تەحنولوگيالارعا, قازاق تىلىندە سويلەۋ سينتەزىنە, ينتەرنەتتەن اقپارات ىزدەۋ مەن جاساندى ينتەللەكتىنى دامىتۋعا ينۆەستيتسيا سالادى. سونداي-اق «اليسامەن» قازاق تىلىندەگى ينتەراكتيۆتى اڭگىمە تانىستىرىلدى.
قازاق تىلىندە قويىلعان سۇراقتاردىڭ 68%-ى ءبىلىم بەرۋ ماسەلەسىنە باعىتتالعانى اتاپ ءوتىلدى. وسىعان بايلانىستى بىلتىر قازاقستان جاستارىنا قولجەتىمدى بولۋى ءۇشىن 15 ملن ماقالا مەملەكەتتىك تىلگە اۋدارىلدى.
بۇعان قوسا تاكسيدەگى باعا الگوريتمىنە ەرەكشە نازار اۋدارىلدى.
«Lumiere Hall» جاڭا مەديا سالاسىنداعى مادەني-ءبىلىم بەرۋ ورتالىعىنىڭ مىسالىندا كرەاتيۆتى يندۋستريانى دامىتۋ ماسەلەسى تالقىلاندى. مۋلتيمەديالىق مۋزەي – عىلىم, تەحنولوگيا جانە ونەر سالالارىنىڭ توعىسقان جوباسى.
«Lumiere Hall» مۋلتيمەديالىق مۋزەيىنىڭ قۇرىلتايشىسى پولينا ەگارمين كورمەدە سيرەك كەزدەسەتىن كارتينالار, سونىڭ ىشىندە سالۆادور ءداليدىڭ تۇپنۇسقاداعى جۇمىستارى, سونداي-اق مۋزەيدىڭ باسقا دا ءبىلىم بەرەتىن جانە مادەني باستامالارى, كەلۋشىلەرگە ءتيىستى اتموسفەرا قۇرىپ, ونەر الەمىنە ساياحات جاساۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن تەحنولوگيالار كوپشىلىككە ۇسىنىلعانىن ايتتى. مۋزەي ەكسپوناتتارىن تسيفرلاندىرۋ مادەني مۇرانى جۇرتشىلىققا بارىنشا قولجەتىمدى ەتەدى.
