مۇمكىندىكتى مولايتۋ – پارىز

مەملەكەت باسشىسى ەرەكشە قاجەتتىلىگى بار جاندارعا بارىنشا قولايلى جاعداي جاساۋدى, ولاردىڭ ينستانتسيالار مەن قاعازباستىلىق بويىنشا ءجۇرۋىن, سونىمەن قاتار كورسەتىلەتىن قىزمەتتى بەرۋشىلەردىڭ الۋشىلارمەن بايلانىسىن بولدىرماۋدى تاپسىرعانى ءمالىم. بۇل ىسكە جاۋاپتى ورگاندار ءوزارا بىرلەسىپ ەلىمىزدىڭ بارلىق 20 وڭىرىندە قاناتقاقتى رەجىمدە مە­ديتسينالىق-الەۋمەتتىك ساراپتاما ء(ماس) جۇرگىزۋدىڭ سىرتتاي فورماتى بويىنشا جوبانى ىسكە اسىرىپ كەلەدى. بىلتىر 76,4 مىڭ­نان اسا ءوتىنىم سىرتتاي فورمات­تا قارالسا, بۇل – كۋالاندىرۋدان وتكەن مۇگەدەكتىگى بار ادامدار­دىڭ جالپى سانىنىڭ 30,4 پايىزى. وڭدى وزگەرىس – مۇگەدەكتىك توبىن بەلگىلەۋ جونىندەگى قىزمەتتى الۋ ءۇشىن ءوتىنىش بەرۋشىگە تۇرعىلىقتى جەرى بويىنشا ەمحاناعا جۇگى­نىپ, قاجەتتى تەكسەرۋدەن وتكەننەن كە­يىن قالعان ۇدەرىستىڭ اقپا­رات­تىق جۇيەلەردى ينتەگراتسيالاۋ ەسەبىنەن ونىڭ قاتىسۋىنسىز جۇرگىزىلۋى. ازىرلەۋشىلەر سىرتتاي كۋالاندىرۋعا كوشۋ اكىمشىلىك جانە بيۋروكراتيالىق كەدەرگى­لەر­دى جويىپ, ءماس شەشىمدەرىنىڭ اشىقتىعىن قامتاماسىز ەتەتىنى­نە سەندىرەدى. سىبايلاس جەمقورلىق تاۋەكەلىن ازايتۋ ءۇشىن كورسەتىلەتىن قىزمەتتى بەرۋشى مەن الۋشىنىڭ اراسىندا تىكەلەي بايلانىستى بولدىرماۋ ماقسات ەتىلگەن. سونى­مەن قاتار جوبا مۇگەدەكتىكتى بەلگىلەۋ جانە مۇگەدەكتىگى بار ادامداردى الەۋمەتتىك قورعاۋ شارالارىن انىقتاۋ بويىنشا قىزمەتتەردى ۇيدەن شىقپاي-اق الۋعا مۇمكىندىك تۋعىزدى.

قازىرگى ۋاقىتتا ەلىمىزدە 680 مىڭ­نان اسا مۇگەدەك ادام بار. جىل سايىن 50 مىڭنان اسا ازامات مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جاندار قاتارىنا قوسىلادى. بيىلعى ما­مىرداعى جاعداي بويىنشا مۇ­گە­­دەكتىگىنە بايلانىستى جار­دەم­اقى (ورتاشا مولشەرى 63 695 تەڭگە) الۋشىلاردىڭ سانى 539,7 مىڭ ادامدى قۇراعان. اسىرەسە تۋا بىتكەن دامۋ اقاۋلارى, پسيحي­كا­لىق بۇزىلۋلار, ەندوكرين­دىك اۋرۋ­لار مەن قاتەرلى ىسىكتەر دياگنوزى قويىلعان بالالار مۇ­گە­دەكتىگىنىڭ ءوسىپ كەلە جاتقانى الاڭداتادى. قازىر ەلىمىزدە 109,5 مىڭعا جۋىق مۇمكىندىگى شەك­تەۋلى بالا تۇرادى. ەگەر 2021 جى­لى وسى ساناتتاعى كىشكەنتاي بالالار سانى 25,8 پا­يىزدى قۇراسا, 2022 جىلى ول 26,6 پايىزعا جەتكەن. وكىنىشكە قاراي, كوڭىلسىز ستاتيستيكاعا ىلىك­كەن جانداردىڭ مەديتسينالىق-الەۋمەتتىك ساراپتامادان وتۋگە, ءارتۇرلى مەملەكەتتىك مەكەمەلەرگە قاجەتتى قۇجاتتاردى جيناۋ مەن تاپسىرۋعا كوپ ۋاقىتىن كەتىرىپ, جۇيكەسىن توزدىرىپ جۇرەتىنىنە كوز ۇيرەنگەن. ءوتىنىمدى ماقۇل­داۋ, تاعايىنداۋ بارىسىنداعى بيۋرو­كراتيالىق كەدەرگىلەر, دارى­گەر­لىك كوميسسيالاردىڭ كوبىنە مۇگە­دەكتىك تۋرالى قورىتىندى بەرۋ­دى سوزبالاڭعا سالۋى نەمەسە مۇگەدەكتىك توبىن جەڭىلدەتۋى, ودان كەيىن الەۋمەتتىك جاردەماقى­نى ۇزاق كۇتۋ سىندى كەلەڭسىز كەدەر­گىلەر از كەزدەسپەيدى.

وسى جاعدايدى زەردەلەي كەلە جۋىردا «اۋىل» حالىقتىق-دەموكراتيالىق پاتريوتتىق پارتياسىنىڭ مۇشەلەرى ۇكىمەت الدىنا مۇگەدەكتىكتى بەلگىلەۋ ۇدەرىسىن جاقسارتۋ تۋرالى ۇسىنىسپەن شىقتى. پارتيا مۇشەلەرى پروبلەما نەگىزىنەن دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە الەۋمەت­تىك قورعاۋ مينيسترلىكتەرىنە ۆەدومستۆولىق باعىنىستى ۇيىم­داردىڭ ءىس-قيمىلدارىنىڭ ساي­كەس كەلمەۋىنەن تۋىندايتىنىن نۇسقاپ كورسەتتى. مەملەكەتتىك قىزمەت ونسىز دا ەرەكشە باقىلاۋ مەن كۇتىمدى قاجەت ەتەتىن جاندار ءۇشىن ازاپتى پروتسەدۋراعا اينالدى. فراكتسيا مۇشەسى نيكولاي ءارسيۋتيننىڭ ايتۋىنشا, ازاماتتار ءوز شاعىمدارىن دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنە جازادى, كوبى مەديتسينالىق-الەۋمەتتىك ساراپتاما بولىمدەرى ەڭبەك جانە الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگىنىڭ قۇرىلىمدىق بولىمشەسى ەكەنىن بىلمەيدى. ياعني بۇل باعىت بويىنشا حالىقتى جەت­كىلىكتى اقپاراتتاندىرۋ اقساپ تۇر. سول سەكىلدى زاڭناماعا سايكەس ەستۋ قابىلەتى بۇزىلعان ادامدارعا مۇگەدەكتىكتى بەلگىلەۋ ەستۋ, سويلەۋ فۋنكتسيونالدىق بۇزىلىستارىنىڭ دارەجەسىنە بايلانىستى جانە ىلەسپە پاتولوگيالاردى, سونداي-اق ەستۋ پروتەزدەۋىنىڭ تيىمدىلىگىن ەسكەرە وتىرىپ جۇزەگە اسىرىلا­دى. ەستۋ قابىلەتى ناشار ادامدار ءۇشىن ەستۋ اپپاراتتارىن جارتىلاي ەستيتىندەر مەن قولداناتىندار ءۇشىن جانە مۇلدەم ەستىمەيتىندەر ءۇشىن ءبىر توپ, ياعني مۇگەدەكتىكتىڭ ءۇشىنشى توبى بەلگىلەنەدى. بۇل مۇمكىندىگى شەكتەۋلى ازاماتتاردىڭ رەنىشىن تۋدىرادى. ويتكەنى ەستۋ قابىلەتى مۇلدەم جوق ادامدار جۇمىس ىستەي المايدى جانە ولار ءۇشىن مۇگەدەكتىكتىڭ باسقا توبى ايقىندالۋى كەرەك.

سونىمەن قاتار دەپۋتاتتار مۇگەدەك جانداردى تەحنيكالىق وڭالتۋ قۇرالدارىمەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسىنە الاڭداۋشىلىق ءبىلدىردى. وڭالتۋدىڭ تەحنيكا­لىق قۇرالدارى مۇگەدەكتىگى بار ادامعا جوعالعان فۋنكتسيالاردى ءىشىنارا نەمەسە تولىعىمەن تولتىرۋعا, ءومىر ساپاسى مەن بەل­سەندىلىگىن ارتتىرۋعا, سونداي-اق جاقىن ادامدارىنا كۇتىم جاساۋ ۇدەرىسىن جەڭىلدەتۋگە مۇم­كىندىك بەرەدى. قاراپايىم سوز­بەن ايتقاندا, مۇمكىندىگى شەك­تەۋلى ادامنىڭ قوعام ومى­رىنە قوسىلۋىنا كومەكتەسەدى. وكى­نىش­تىسى, وڭالتۋدىڭ تەحنيكالىق قۇرال­دارىنىڭ ءتىزىمى وتە شەكتەۋلى, سون­داي-اق نارىقتا يننوۆاتسيالىق ونىم­دەردىڭ بولۋىنا قاراماستان قولدانىلىپ جۇرگەن قۇرالدار بۇرىننان مورالدىق تۇرعىدان ەسكىرگەن جانە ەداۋىر جاڭارتۋدى قاجەت ەتەدى. مىسالى, «روبين» دەپ اتالاتىن اقىلدى كومەكشى كامەرالار مەن جاساندى ينتەللەكت كومەگىمەن ءۇي-جايدا جانە كوشەدە جۇرۋگە كومەكتەسەتىن, كوز جانارىنان, ەستۋ قابىلەتىنەن ايىرىلعان ادامنىڭ جولىنداعى كەدەرگىلەردى تانىپ, اتايتىن, جاقىن ادامداردىڭ بەت-الپەتىن انىقتاي الاتىن رەسەيلىك جاڭا بۋىن – ەلەكتروندى قۇرىلعى.

«جىل سايىن مۇگەدەكتىگى بار 200 مىڭنان اسا ادام تەحنيكا­لىق قۇرالدارمەن جانە وڭالتۋ قىزمەتتەرىمەن قامتاماسىز ەتىلەدى. الايدا بيۋدجەت ەسەبىنەن ساتىپ الىنعان تەحنيكالىق قۇرالدار كوبىنە مۇقتاج جانداردىڭ تالابىنا جاۋاپ بەرمەيدى جانە ولاردى قامتاماسىز ەتۋ ۇلەسى 70 پايىزدان اسپايدى», دەيدى ن.ارسيۋتين.

ءسويتىپ, دەپۋتاتتار وڭىر­لەر بولىنىسىندە مۇگەدەكتىكتى بەلگىلەۋ­گە بايلانىستى, ونىڭ ىشىندە مۇ­گەدەكتىگى بار ادامداردىڭ ساۋال­نا­ماسى نەگىزىندە پروبلەما­لىق ماسەلەلەردىڭ تىزبەسىن جاساۋ قاجەتتىگىن ايتتى. مۇنداي جاع­­دايدا ءماجىلىس, ونىڭ ىشىندە «اۋىل» پارتياسى فراكتسياسى دەپۋ­تاتتارىنىڭ قاتىسۋىمەن مە­دي­تسي­نالىق الەۋمەتتىك ساراپتاما جۇرگىزۋدىڭ قولدانىستا­عى ەرە­جەلەرىنە وزگەرىستەر مەن تو­لىق­تىرۋلار ەنگىزۋشى جۇ­مىس توبىن قۇرۋ, وڭالتۋ­دىڭ تەح­ني­كا­لىق قۇرالدارىنىڭ تىز­بەسىن كە­ڭەيتۋ ماسەلەسى بويىن­شا ناق­تى ۇسى­نىستار ءبىلدىرۋ جانە مۇگە­دەك­تىگى بار ادامدارعا تەح­ني­كالىق قۇ­رال­داردىڭ قۇنىن قامتاماسىز ەتۋ (وتەۋ) تەتىكتەرىن وزگەرتۋ مۇمكىن­دىگىن قاراستىرۋ وڭ شەشىم بولماق.