ەۋرازيالىق توپتىڭ قۇرامىنا كىرەتىن «قازحروم» تۇك» اق-تىڭ فيليالى – اقتوبە فەرروقورىتپا زاۋىتىندا جۇمىسشىلار اۋلەتى كوپتەپ سانالادى. وسى جىلداردا زاۋىت كوپتەگەن جۇمىسشى اۋلەتتەرىن تاربيەلەپ, قاناتتارىن قاتايتىپ, وندىرىسكە بىلىكتى مامان رەتىندە قالىپتاستىرىپ شىعاردى. ولار بۇگىندە وندىرىسكە اۋلەتىمەن تامىرىن جايعان ماۋەلى بايتەرەك ىسپەتتى. جەتپىس جىلدان استام تاريحى بار كاسىپورىن تۇعىرىن بەكىتىپ تۇرعان دا سولار دەسەك, قاتەلەسە قويماسپىز.
وسىنداي وندىرىستەگى وزىندىك قولتاڭبالارىمەن دارالاناتىن جۇمىسشىلار اۋلەتتەرىنىڭ ءبىرى ءۋاليحاندار دەۋ ورىندى بولماق. ءوز كاسىپتەرىنەن ءناسىبىن تاۋىپ جۇرگەن ولار زاۋىتتىڭ ءتۇرلى ەڭبەك بۋىنىندا ەڭبەك ەتەدى. اۋلەتتىڭ وتاعاسى مەڭدىعالي ءۋاليحان قىزمەتىنە ادال, مىندەتىنە بەرىك جان. ول بۇگىندە ۇجىمنىڭ ماڭدايالدى مامانى عانا ەمەس, №3 ۋاتۋشىلار بريگاداسىنىڭ بريگاديرى, جاستاردىڭ تالىمگەرى.
اۋلەتتىڭ وتاعاسى مەڭدىعالي 1985 جىلى ورىنبوردان ءوزىنىڭ اتا-باباسى تۋىپ-وسكەن ەلەك ەلدى مەكەنىنە قونىس اۋدارعان بولاتىن. اتامەكەنگە اتباسىن تىرەگەن ول كەلگەن كۇننەن باستاپ-اق بىردەن زاۋىتتىڭ تەمىرجول تسەحىنا جۇكشى بولىپ جۇمىسقا ورنالاستى. قولى تيگەن جۇمىستىڭ ۇتىرىن بىلە قوياتىن قاسيەتىنىڭ ارقاسىندا جاڭا ورتاعا تەز ءسىڭىسىپ كەتتى. ماڭداي تەرمەن تاپقان تابىستىڭ قادىرىن تۇسىنەتىن جىگىت ءومىر بويى جۇكشى بولمايتىنىن دا وي ەلەگىنەن وتكىزىپ قوياتىن. ءسويتىپ جۇرگەندە, ەلەك اۋىلىنىڭ اتاقتى ساۋىنشىسى مادينامەن كوڭىل جاراستىرىپ, وتاۋ قۇردى.
وسىندا جۇمىسقا اۋىسۋىنا ءمادينانىڭ دا ىقپالى بولعانى راس. ول قازىر تەمىرجول تسەحىندا وپەراتور بولىپ ەڭبەك ەتەدى. ەندى ولاردىڭ ءىسىن جالعاستىرعان ۇلى ءانۋار كۇردەلى قۇرىلىس جانە جوندەۋ بولىمىندە تالداۋشى قىزمەتىن اتقارسا, قىزى نازدىگۇل بەكارىستانوۆا №1 بالقىتۋ تسەحىنىڭ تىزىمدەۋشىسى, ال, ونىڭ جولداسى اسحات بەكارىستانوۆ زاۋىت ديسپەتچەرى, اعاسى ياكۋپ ابىلاەۆ قوجدى قايتا وڭدەۋ تسەحىندا ۋاتۋشى جۇمىسىن اتقارادى. ونىڭ باجاسى ەرجان كوپماعامبەتوۆ ەنەرگو تسەحىندا سلەسار-جوندەۋشى, بالدىزى جۇماگۇل جاتاەۆا تەمىرجول تسەحىندا جول بۇرۋشى بولىپ ەڭبەك ەتەدى. مەڭدىعاليدىڭ ەكىنشى ۇلى جاسۇلان دا №1 بالقىتۋ تسەحىنا كۇيدىرۋشى بولىپ ورنالاسىپ جاتىر ەكەن. «ۇيادا نە كورسەڭ, ۇشقاندا سونى ىلەسىڭ» دەگەندەي, بۇل دا مەڭدىعاليدىڭ ونەگەسىنىڭ ناقتى مىسالى. «اكە كورگەن وق جونار» دەپ وسىندايدا ايتسا كەرەك. بۇكىل ءبىر اۋلەتكە جىلى ۇيا بولعان زاۋىتتى مەڭدىعاليدىڭ ەكىنشى ءۇيى ەسەپتەۋى دە سوندىقتان.
وندىرىستەگى جۇمىس پروتسەسىن تەرەڭ مەڭگەرگەن ول 2005 جىلدان باستاپ قوجدى قايتا وڭدەۋ تسەحىندا ۋاتۋشى بولىپ ەڭبەك جولىن جالعاستىرادى. بۇگىنگى تاڭدا مەڭدىعالي №3 ۋاتۋشىلار بريگاداسىنىڭ بريگاديرى, جاستاردىڭ تالىمگەرى. ءوزىنىڭ مىندەتىمەن قوسا بريگاديرلىك قىزمەتتى دە ءمىنسىز ورىندايدى, وندىرىستىك جۇمىس پروتسەسىنە جانە ەڭبەك قاۋىپسىزدىگىنە جاۋاپكەرشىلىكپەن قارايدى.
– مەن باسقاراتىن №3 بريگادادا بەس ۋاتۋشىلار اۋىسىممەن جۇمىس ىستەيدى. ولار قاۋىپسىزدىك تەحنيكاسىن باستى نازارعا الا وتىرىپ, قوجدى ۇنتاقتايدى جانە مەتالل ىرىكتەيدى. ءبىر اۋىسىمدا ءبىزدىڭ ۇجىم 250-300 توننا قوجدى ۇنتاقتايدى جانە قوجدىڭ اراسىندا كەتىپ قالعان مەتالدى بولەك الادى. ال بريگاديردىڭ جۇمىسى – اۋىسىمدى قابىلداپ الۋ. قۇرال-جابدىقتاردىڭ جاي-كۇيىن قاداعالاپ, كۇدىك تۋعىزعان ماسەلەلەردى ءتيىستى ورىندارعا حابارلايمىن. سودان كەيىن بريگادا مۇشەلەرىنە جۇمىسقا جىبەرۋ قاعازدارى جانە ىستەيتىن تاپسىرمالارىمەن تانىستىرىپ, جەكە قورعانىس قۇرالدارىمەن قامتاماسىز ەتەمىن. بريگادا مۇشەلەرىن تۇگەندەپ, ۇجىمنىڭ جۇمىسقا دايىن ەكەندىگىن شەبەرگە باياندايمىن. بريگادير شەبەردىڭ كومەكشىسى ىسپەتتەس. №3 بريگادا ىنتىماعى جاراسقان ۇجىم. مۇندا ءوز ءىسىن جەتىك مەڭگەرگەن جىگىتتەر ەڭبەك ەتەدى. قوبىلاندى قويشين, ءمادي سماعۇلوۆ, دانيار جيەنالين, جاسۇلان داۋلەتوۆ مەنىڭ سەنىمدى سەرىكتەستەرىم, – دەيدى مەڭدىعالي ءۋاليحان.
جۇمىسىنا تىندىرىمدى جانە ىستەگەن ىسىنە تياناقتى بريگادير وزىندىك ويى بار ازامات. ءوندىرىس مۇددەسىن بارىنەن جوعارى قويادى. سوندىقتان دا ۇجىمىنا سىيلى, ءوز ورتاسىنا بەدەلدى, جاس جۇمىسشىلاردىڭ ونەگە تۇتار تالىمگەر-ۇستازى. ول سونىمەن قاتار, ىسكەرلىگىمەن, كاسىپورىننىڭ قوعامدىق ومىرىنە بەلسەنە ارالاسۋىمەن دە ەرەكشەلەنەدى. سوندىقتان دا تەك ارىپتەستەرىنىڭ عانا ەمەس, كومپانيا قۇرمەتىنە بولەنگەن. مەڭدىعالي ءۋاليحان وندىرىستەگى ەسەلى ەڭبەگى ءۇشىن بىلتىر مەتاللۋرگتەردىڭ ءتول مەرەكەسى قارساڭىندا كومپانيانىڭ ەڭ جوعارعى ناگراداسى «قازحرومنىڭ قۇرمەتتى جۇمىسشىسى» اتاعى جانە كۇمىس توسبەلگىسىمەن, ەۋرازيالىق توپتىڭ 20 جىلدىق مەرەيتويلىق مەدالىمەن ماراپاتتالدى. جانىنا شۋاعىن توگىپ جۇرەتىن ازامات زاۋىتتىڭ ماقتانىشى.
ول زاۋىت باسشىلىعى تاراپىنان كورسەتىلىپ وتىرعان قامقورلىققا ءدان ريزا. ءبىر مەزگىل تەگىن تاماق بەرىلەتىنىن, ەم الۋعا جاعداي جاسالعانىن, زاۋىت جۇمىسشىلارىنىڭ بالالارىنا جازدا لاگەردە دەمالۋعا تەگىن جولداما بولىنەتىنىن تىلگە تيەك ەتتى.
– بارىنەن بۇرىن جاڭا بىرەگەي زاۋىتتىڭ ىسكە قوسۋ-رەتتەۋ جۇمىسىن ەلباسىنىڭ ءوزى باستاپ بەرگەنى بىزدەردى قاناتتاندىرا تۇسەدى. جوبالىق قۇنى 843 ملن. اقش دوللارىن قۇرايتىن زاۋىتتاعى ءتورت پەش جىلىنا 440 مىڭ توننا جوعارى كومىرتەكتى فەرروحروم وندىرەتىن بولادى. مۇندا ەڭبەك ونىمدىلىگى 3-4 ەسە ارتادى دەپ كۇتىلۋدە. سونداي-اق, ەكولوگيالىق تيىمدىلىگى دە جوعارى بولماق بۇل جۇمىسشىلارعا جەڭىل ءارى دەنساۋلىقتارىنا اسەرى بولمايدى دەگەن ءسوز. مۇنىڭ ءوزى جاستاردىڭ كاسىپورىندا ەڭبەك ەتۋگە ىنتاسىن ارتتىرادى, – دەيدى ول ءسوز اراسىندا.
زاۋىتتىڭ ءتۇرلى وندىرىستىك بۋىنىندا ەڭبەك ەتەتىن ءۋاليحاندار اۋلەتى ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسىنا ەلەۋلى ۇلەستەرىن قوسىپ جۇرسە, وندا اۋلەت باسى مەڭدىعاليدىڭ ونەگەسى دە مول. ال, ءوز كاسىبىن جەتىك مەڭگەرگەن ونى ارىپتەستەرى بىلىكتى بريگادير عانا ەمەس, بەرەكە-بىرلىگى مىقتى وتباسىنىڭ باسشىسى رەتىندە دە سىيلايدى. قازاق «باقىتىن ەڭبەكتەن تاپقان» دەپ وسىندايدا ايتسا كەرەك.
ساتىبالدى ءساۋىرباي,
«ەگەمەن قازاقستان».
اقتوبە وبلىسى.
اۋلەتتىڭ وتاعاسى مەڭدىعالي 1985 جىلى ورىنبوردان ءوزىنىڭ اتا-باباسى تۋىپ-وسكەن ەلەك ەلدى مەكەنىنە قونىس اۋدارعان بولاتىن. اتامەكەنگە اتباسىن تىرەگەن ول كەلگەن كۇننەن باستاپ-اق بىردەن زاۋىتتىڭ تەمىرجول تسەحىنا جۇكشى بولىپ جۇمىسقا ورنالاستى. قولى تيگەن جۇمىستىڭ ۇتىرىن بىلە قوياتىن قاسيەتىنىڭ ارقاسىندا جاڭا ورتاعا تەز ءسىڭىسىپ كەتتى. ماڭداي تەرمەن تاپقان تابىستىڭ قادىرىن تۇسىنەتىن جىگىت ءومىر بويى جۇكشى بولمايتىنىن دا وي ەلەگىنەن وتكىزىپ قوياتىن. ءسويتىپ جۇرگەندە, ەلەك اۋىلىنىڭ اتاقتى ساۋىنشىسى مادينامەن كوڭىل جاراستىرىپ, وتاۋ قۇردى.
وسىندا جۇمىسقا اۋىسۋىنا ءمادينانىڭ دا ىقپالى بولعانى راس. ول قازىر تەمىرجول تسەحىندا وپەراتور بولىپ ەڭبەك ەتەدى. ەندى ولاردىڭ ءىسىن جالعاستىرعان ۇلى ءانۋار كۇردەلى قۇرىلىس جانە جوندەۋ بولىمىندە تالداۋشى قىزمەتىن اتقارسا, قىزى نازدىگۇل بەكارىستانوۆا №1 بالقىتۋ تسەحىنىڭ تىزىمدەۋشىسى, ال, ونىڭ جولداسى اسحات بەكارىستانوۆ زاۋىت ديسپەتچەرى, اعاسى ياكۋپ ابىلاەۆ قوجدى قايتا وڭدەۋ تسەحىندا ۋاتۋشى جۇمىسىن اتقارادى. ونىڭ باجاسى ەرجان كوپماعامبەتوۆ ەنەرگو تسەحىندا سلەسار-جوندەۋشى, بالدىزى جۇماگۇل جاتاەۆا تەمىرجول تسەحىندا جول بۇرۋشى بولىپ ەڭبەك ەتەدى. مەڭدىعاليدىڭ ەكىنشى ۇلى جاسۇلان دا №1 بالقىتۋ تسەحىنا كۇيدىرۋشى بولىپ ورنالاسىپ جاتىر ەكەن. «ۇيادا نە كورسەڭ, ۇشقاندا سونى ىلەسىڭ» دەگەندەي, بۇل دا مەڭدىعاليدىڭ ونەگەسىنىڭ ناقتى مىسالى. «اكە كورگەن وق جونار» دەپ وسىندايدا ايتسا كەرەك. بۇكىل ءبىر اۋلەتكە جىلى ۇيا بولعان زاۋىتتى مەڭدىعاليدىڭ ەكىنشى ءۇيى ەسەپتەۋى دە سوندىقتان.
وندىرىستەگى جۇمىس پروتسەسىن تەرەڭ مەڭگەرگەن ول 2005 جىلدان باستاپ قوجدى قايتا وڭدەۋ تسەحىندا ۋاتۋشى بولىپ ەڭبەك جولىن جالعاستىرادى. بۇگىنگى تاڭدا مەڭدىعالي №3 ۋاتۋشىلار بريگاداسىنىڭ بريگاديرى, جاستاردىڭ تالىمگەرى. ءوزىنىڭ مىندەتىمەن قوسا بريگاديرلىك قىزمەتتى دە ءمىنسىز ورىندايدى, وندىرىستىك جۇمىس پروتسەسىنە جانە ەڭبەك قاۋىپسىزدىگىنە جاۋاپكەرشىلىكپەن قارايدى.
– مەن باسقاراتىن №3 بريگادادا بەس ۋاتۋشىلار اۋىسىممەن جۇمىس ىستەيدى. ولار قاۋىپسىزدىك تەحنيكاسىن باستى نازارعا الا وتىرىپ, قوجدى ۇنتاقتايدى جانە مەتالل ىرىكتەيدى. ءبىر اۋىسىمدا ءبىزدىڭ ۇجىم 250-300 توننا قوجدى ۇنتاقتايدى جانە قوجدىڭ اراسىندا كەتىپ قالعان مەتالدى بولەك الادى. ال بريگاديردىڭ جۇمىسى – اۋىسىمدى قابىلداپ الۋ. قۇرال-جابدىقتاردىڭ جاي-كۇيىن قاداعالاپ, كۇدىك تۋعىزعان ماسەلەلەردى ءتيىستى ورىندارعا حابارلايمىن. سودان كەيىن بريگادا مۇشەلەرىنە جۇمىسقا جىبەرۋ قاعازدارى جانە ىستەيتىن تاپسىرمالارىمەن تانىستىرىپ, جەكە قورعانىس قۇرالدارىمەن قامتاماسىز ەتەمىن. بريگادا مۇشەلەرىن تۇگەندەپ, ۇجىمنىڭ جۇمىسقا دايىن ەكەندىگىن شەبەرگە باياندايمىن. بريگادير شەبەردىڭ كومەكشىسى ىسپەتتەس. №3 بريگادا ىنتىماعى جاراسقان ۇجىم. مۇندا ءوز ءىسىن جەتىك مەڭگەرگەن جىگىتتەر ەڭبەك ەتەدى. قوبىلاندى قويشين, ءمادي سماعۇلوۆ, دانيار جيەنالين, جاسۇلان داۋلەتوۆ مەنىڭ سەنىمدى سەرىكتەستەرىم, – دەيدى مەڭدىعالي ءۋاليحان.
جۇمىسىنا تىندىرىمدى جانە ىستەگەن ىسىنە تياناقتى بريگادير وزىندىك ويى بار ازامات. ءوندىرىس مۇددەسىن بارىنەن جوعارى قويادى. سوندىقتان دا ۇجىمىنا سىيلى, ءوز ورتاسىنا بەدەلدى, جاس جۇمىسشىلاردىڭ ونەگە تۇتار تالىمگەر-ۇستازى. ول سونىمەن قاتار, ىسكەرلىگىمەن, كاسىپورىننىڭ قوعامدىق ومىرىنە بەلسەنە ارالاسۋىمەن دە ەرەكشەلەنەدى. سوندىقتان دا تەك ارىپتەستەرىنىڭ عانا ەمەس, كومپانيا قۇرمەتىنە بولەنگەن. مەڭدىعالي ءۋاليحان وندىرىستەگى ەسەلى ەڭبەگى ءۇشىن بىلتىر مەتاللۋرگتەردىڭ ءتول مەرەكەسى قارساڭىندا كومپانيانىڭ ەڭ جوعارعى ناگراداسى «قازحرومنىڭ قۇرمەتتى جۇمىسشىسى» اتاعى جانە كۇمىس توسبەلگىسىمەن, ەۋرازيالىق توپتىڭ 20 جىلدىق مەرەيتويلىق مەدالىمەن ماراپاتتالدى. جانىنا شۋاعىن توگىپ جۇرەتىن ازامات زاۋىتتىڭ ماقتانىشى.
ول زاۋىت باسشىلىعى تاراپىنان كورسەتىلىپ وتىرعان قامقورلىققا ءدان ريزا. ءبىر مەزگىل تەگىن تاماق بەرىلەتىنىن, ەم الۋعا جاعداي جاسالعانىن, زاۋىت جۇمىسشىلارىنىڭ بالالارىنا جازدا لاگەردە دەمالۋعا تەگىن جولداما بولىنەتىنىن تىلگە تيەك ەتتى.
– بارىنەن بۇرىن جاڭا بىرەگەي زاۋىتتىڭ ىسكە قوسۋ-رەتتەۋ جۇمىسىن ەلباسىنىڭ ءوزى باستاپ بەرگەنى بىزدەردى قاناتتاندىرا تۇسەدى. جوبالىق قۇنى 843 ملن. اقش دوللارىن قۇرايتىن زاۋىتتاعى ءتورت پەش جىلىنا 440 مىڭ توننا جوعارى كومىرتەكتى فەرروحروم وندىرەتىن بولادى. مۇندا ەڭبەك ونىمدىلىگى 3-4 ەسە ارتادى دەپ كۇتىلۋدە. سونداي-اق, ەكولوگيالىق تيىمدىلىگى دە جوعارى بولماق بۇل جۇمىسشىلارعا جەڭىل ءارى دەنساۋلىقتارىنا اسەرى بولمايدى دەگەن ءسوز. مۇنىڭ ءوزى جاستاردىڭ كاسىپورىندا ەڭبەك ەتۋگە ىنتاسىن ارتتىرادى, – دەيدى ول ءسوز اراسىندا.
زاۋىتتىڭ ءتۇرلى وندىرىستىك بۋىنىندا ەڭبەك ەتەتىن ءۋاليحاندار اۋلەتى ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسىنا ەلەۋلى ۇلەستەرىن قوسىپ جۇرسە, وندا اۋلەت باسى مەڭدىعاليدىڭ ونەگەسى دە مول. ال, ءوز كاسىبىن جەتىك مەڭگەرگەن ونى ارىپتەستەرى بىلىكتى بريگادير عانا ەمەس, بەرەكە-بىرلىگى مىقتى وتباسىنىڭ باسشىسى رەتىندە دە سىيلايدى. قازاق «باقىتىن ەڭبەكتەن تاپقان» دەپ وسىندايدا ايتسا كەرەك.
ساتىبالدى ءساۋىرباي,
«ەگەمەن قازاقستان».
اقتوبە وبلىسى.
