جاڭا زاڭ – وتاندىق عىلىمنىڭ قازىرگى زامانعى جەتىستىكتەرىنىڭ عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە ونى الەمدىك عىلىمي ۇردىستەرگە جەتەلەۋدىڭ ايقىن كورىنىسى. باستاپقىدا تاۋەلسىز ەلىمىزدە الەمدىك عىلىمنىڭ ءبىر بولىگى بولۋعا دەگەن ۇمتىلىس ءوز جەمىسىن بەردى. پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ پەن ەل ۇكىمەتى قول جەتكىزىلگەن ناتيجەلەردى ەسكەرە وتىرىپ, قازاقستاننىڭ اكادەميالىق جانە عىلىمي قوعامداستىعى ءۇشىن جاڭا ماڭىزدى مىندەتتەردى بەلگىلەدى. عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم ءمينيسترى ساياسات نۇربەك ءوزىنىڭ تەلەگرامم ارناسىندا: «قازاقستاننىڭ عىلىمي-تەحنولوگيالىق ساياساتى الەمدىك تەحنولوگيالىق كوشباسشىلارعا قاتىستى يننوۆاتسيالىق الشاقتىقتى ازايتۋعا باعىتتالاتىن بولادى», دەپ اتاپ ءوتتى.
ەلىمىزدىڭ جوعارى وقۋ ورىندارى اكادەميالىق عىلىمنىڭ ورتالىعى رەتىندە وسى زاڭدا كورسەتىلگەن عىلىم سالاسىنداعى مەملەكەتتىڭ جاڭا زاماناۋي ساياساتى قۇرىلعان يننوۆاتسيالاردىڭ ەلەۋلى ىرگەتاسىن قۇرۋعا اۋقىمدى ۇلەس قوستى. جاڭا زاڭنىڭ اسا ماڭىزدى ستراتەگياسى تەحنولوگيالىق ساياساتقا باسا نازار اۋدارۋ بولسا, بۇل وتاندىق عىلىمدى ودان ءارى دامىتۋ ۆەكتورىنىڭ ستراتەگيالىق كوزقاراسىنىڭ جاڭا, نەعۇرلىم جوعارى دەڭگەيىن كورسەتەدى. عىلىمي-تەحنولوگيالىق ساياسات, وسىلايشا, تۇتاستاي العاندا مەملەكەتتىڭ ەكونوميكالىق ساياساتىنىڭ ماڭىزدى قۇرامداس بولىگى رەتىندە ايقىن تانىلادى. ول عالىمداردى تۇپكىلىكتى ناتيجەگە – «يدەيادان سەريالىق وندىرىسكە» جانە كوممەرتسيالاندىرۋعا باعىتتايدى. مونوسالالى پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەت سانالاتىن ءا.مارعۇلان ۋنيۆەرسيتەتى ءۇشىن بۇل پەداگوگيكالىق جانە پسيحولوگيالىق-پەداگوگيكالىق يدەيالاردى ورتا جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپتەردە, كوللەدجدەردە جانە جوعارى وقۋ ورىندارىندا وقۋ ۇردىسىنە ەنگىزۋگە جەتكىزۋدى بىلدىرەدى. بۇل رەتتە ۋنيۆەرسيتەتتە بىلتىر قۇرىلعان پەداگوگيكالىق باعىتتاعى تەحنوپارك ماڭىزدى ءرول اتقارادى. ول پەداگوگتەردى, ورتا مەكتەپ, كوللەدج وقۋشىلارىن دايارلاۋ ساپاسىن ارتتىرۋ, ءبىلىم بەرۋ قىزمەتتەرىنىڭ ساپاسىن جاقسارتۋ, ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرىن ەل دامۋىنىڭ جاڭا الەۋمەتتىك-ساياسي جاعدايلارىنا ءتيىمدى بەيىمدەۋ ماقساتىندا ءوڭىردىڭ پەداگوگيكالىق كۇشتەرىن شوعىرلاندىرۋ تاجىريبەسىن بىلدىرەدى. تەحنوپاركتە پسيحولوگيالىق تۇزەتۋ ورتالىعى, پەداگوگيكالىق زەرتتەۋلەر ورتالىعى, اكادەميالىق شەبەرلىك ورتالىعى, تۇزەتۋ سىنىپتارى, ستۋدەنتتىك بيزنەس-ورتالىق, ت.ب. جۇمىس ىستەيدى. پەداگوگيكالىق باعىتتاعى تەحنوپاركتى قۇرۋدىڭ بولاشاعى, قاجەتتىلىگى مەن ۋاقىتىلىعى, «عىلىم جانە تەحنولوگيالىق ساياسات تۋرالى» جاڭا زاڭنىڭ عىلىمي-تەحنولوگيالىق جەتىستىكتەرىنە باعىتتالعان.
پەداگوگ كادرلاردى دايارلاۋدى تەحنولوگيالىق قامتاماسىز ەتۋدىڭ جوعارى دەڭگەيىنە مەملەكەتتىڭ قولداۋى مەن قامقورلىعىنىڭ ناتيجەسى ۋنيۆەرسيتەتتە جاراتىلىستانۋ – عىلىمي ماماندىقتار (ەكسپەريمەنتتىك فيزيكا, حيميا, بيولوگيا) بويىنشا ەڭ زاماناۋي جابدىقتار مەن ۆيرتۋالدى زەرتحانالاردىڭ باعدارلامالىق قامتاماسىز ەتۋىمەن 4-سىنىپتاردىڭ اشىلۋى جاتادى. عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىگىنىڭ, دۇنيەجۇزىلىك بانكتىڭ جانە Unowa/MIKKO حالىقارالىق ۇيىمىنىڭ قارجىلىق قولداۋىنىڭ ارقاسىندا ەرەكشە ءبىلىم بەرۋ قاجەتتىلىكتەرى بار بالالاردىڭ سەنسورلىق دامۋىنا ارنالعان جاڭا يننوۆاتسيالىق دياگنوستيكالىق مودۋلدەرمەن جابدىقتالعان ينكليۋزيۆتى كابينەت اشىلىپ, ءوز جۇمىسىن باستادى.
ءا.مارعۇلان ۋنيۆەرسيتەتى سوڭعى ءۇش جىلدا ساياسات نۇربەك باسقاراتىن عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىگى جۇرگىزەتىن عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم سالاسىنداعى ساياساتتىڭ نەگىزگى باعىتتارىن بەلسەندى تۇردە ىسكە اسىرا وتىرىپ, حالىقارالىق ىنتىماقتاستىققا ۇلكەن قادامدار جاسادى. ۋنيۆەرسيتەت سوڭعى جىلدارى توكات ۋنيۆەرسيتەتىمەن (تۇركيا), درەزدەن تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ءبىلىم بەرۋ ينستيتۋتىمەن (گەرمانيا), ورتالىق لانكاشير ۋنيۆەرسيتەتىمەن, لەستەر ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ءبىلىم بەرۋ مەكتەبىمەن ( ۇلىبريتانيا) عىلىمي ىنتىماقتاستىق جانە اكادەميالىق الماسۋ تۋرالى كەلىسىمدەر جاسادى. بىلتىر ءا.مارعۇلان ۋنيۆەرسيتەتىندە درەزدەن تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ سلاۆيستيكا ينستيتۋتىنىڭ ستۋدەنتتەرى مەن ماگيسترانتتارى بىرنەشە كۋرستى تىڭداپ, العاشقى اكادەميالىق الماسۋدان ءوتتى.
وتاندىق عىلىمنىڭ الەمدىك عىلىمعا بەتبۇرۋىنىڭ, ورگانيكالىق «ەنگىزىلۋىنىڭ» تەرەڭدىگى, ونىڭ ىشىندە عالىمدارىمىزدىڭ «Scopus» جانە «Web of Sciences» بەدەلدى حالىقارالىق بازالارىنداعى جاريالانىمداردا بەلسەندىلىگىمەن انىقتالادى, بۇل عالىمدارعا ءوز جەتىستىكتەرى مەن جاڭالىقتارىن جەتەكشى شەتەلدىك ماماندارمەن بولىسۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. بۇل باعىتتا ءا.مارعۇلان ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ عالىمدارى سوڭعى جىلدارى ايتارلىقتاي جەتىسىكتەرگە قول جەتكىزىپ, عالىمداردىڭ جاريالانىمدىق بەلسەندىلىگى مەن ناتيجەلىلىگىن ولشەيتىن حيرش يندەكسى بار عالىمدار سانى – 23,3 %-عا ارتتى.
«عىلىم جانە تەحنولوگيالىق ساياسات تۋرالى» زاڭدا سۋبەكتىگە باعدارلانۋ, ياعني عالىمدى عىلىمنىڭ باس قايراتكەرى جانە سۋبەكتىسى رەتىندە باعىتتاۋ يدەياسى قامتىلعان, ونىڭ قولداۋىنسىز جانە ۋاجدەمەسىز عىلىمي سەرپىلىس كۇتۋ قيىن. جاڭا زاڭنىڭ اسا ماڭىزدى ەرەكشەلىگى – جاستاردى عىلىمعا تارتۋعا باعدارلاۋ. جاستار سوڭعى ونجىلدىقتاردا بيزنەسپەن اينالىسۋدى نەمەسە مەملەكەتتىك قۇرىلىمداردا جۇمىس ىستەۋدى ءجون كورەتىنىن جاسىرماعان ءجون. از تولەنەتىن قىزمەت سالاسى رەتىندە عىلىم وتاندىق جاستار ءۇشىن تارتىمسىز بولىپ شىقتى. بۇل عىلىمي-پەداگوگيكالىق كادرلاردىڭ تەز قارتايۋىنا اكەلدى. جاس عالىمداردى مەملەكەتتىك قولداۋ ساياساتىنىڭ تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتۋ, ت.ب. سياقتى ناقتى زاڭنامالىق نورمالاردا بەلگىلەنگەن تۇپكىلىكتى ناتيجەسى جاستار ءۇشىن عىلىمي قىزمەتتىڭ تارتىمدىلىعى مەن بەدەلىن كۇشەيتەدى دەپ ۇمىتتەنەمىز. بۇل زاڭنامالىق بەكىتىلگەن نورمالار 21%-ى جاستار سانالاتىن, ءبىزدىڭ ۋنيۆەرسيتەت ءۇشىن ەرەكشە ماڭىزدى, مۇنداي مەملەكەتتىك قولداۋ ولاردىڭ عىلىمي-پەداگوگيكالىق وسۋىنە جانە مانساپتىق مۇمكىندىكتەرىنە ىقپال ەتەتىن بولادى.
بىرنەشە جىل بۇرىن عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىگىن قۇرۋ جانە وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگىمەن قىزمەت سالالارىن ءبولۋ ۇكىمەت پەن قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ دۇرىس شەشىمى بولعانىن مويىنداۋ قاجەت. بۇل وتاندىق عىلىمدا يننوۆاتسيالاردى دامىتۋدىڭ جەمىستى جانە ءتيىمدى بولۋىن قامتاماسىز ەتتى, قازاقستان عىلىمىن الەمدىك عىلىمعا ەنگىزۋدى جانە شەتەلدىك تەحنولوگيالىق ستاندارتتارمەن جاقىنداستىرۋدى جەدەلدەتتى. «عىلىم جانە تەحنولوگيالىق ساياسات تۋرالى» زاڭ, ەل عالىمدارى ۇمىتتەنىپ وتىرعانداي, ەلىمىزدىڭ عىلىمي ىلگەرىلەۋ جولىنداعى سەنىمدى باعدار بولماق.
جانبول جيلباەۆ,
ءا.مارعۇلان ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ
باسقارما توراعاسى-رەكتور
مىندەتىن اتقارۋشى
