توزعان تەحنيكا, شارشاعان شارۋا

اگرارلى ءوڭىردىڭ اۋەلگى تىر­شىلىگى – ەگىن شارۋاشىلىعى. ال ونىڭ تەحنيكاسىز تىنىسى اشىلمايتىنى بەلگىلى. كەيبىر شاعىن شارۋالار قىرىق جىلدان بەرى ەسكى تراكتورىن سۇيرەتىپ ەگىن باسىندا ءجۇر. زاماناۋي كولىك الۋعا قاراجاتى جەتپەيدى. سول ءۇشىن كەيبىر كاسىپ يەلەرى ۇلكەن قوجالىقتار جارامسىز دەپ شى­عارىپ تاستاعان تەحنيكالاردى پايدالانىپ ءجۇر.

مەملەكەت باسشىسى اۋىل شا­­رۋاشىلىعى تەحنيكالارىن ۋاق­تىلى جاڭارتىپ تۇرۋدى تاپسىرىپ, كوكتەمگى ەگىس ناۋقانىنا جانە كۇزگى جيىن-تەرىمگە جەڭىل­دىك­پەن بەرىلەتىن نەسيەنى 1,5 ترلن تەڭگە­گە دەيىن ارتتىرۋ كەرەك دەگەن ەدى.

«ينۆەستيتسيالىق جوبالارعا بولىنەتىن جەڭىلدەتىلگەن نەسيەنى 800 ملرد تەڭگەگە جەتكىزۋ قاجەت. جەڭىلدىكپەن ليزينگ بەرۋگە جىل سايىن كەمىندە 450 ملرد تەڭ­گە بو­لىنۋگە ءتيىس. سوندا ءار جىل سايىن­ اۋىل شارۋاشىلىعى تەحني­كا­سى­نىڭ 10 پايىزى جاڭارادى», دەگەن ەدى پرەزيدەنت. دەگەنمەن بۇل ۇدە­رىس ءوڭىر-وڭىرلەردە باياۋ ءجۇرىپ جات­قانداي. شارۋالار مەملەكەتكە يەك ارتسا, مەملەكەت شارۋالار شىعىنىن ۇنەمدەپ, وزدەرى ساتىپ العانىن قالايدى.

دەگەنمەن بىلتىر جەتىسۋ رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدە جاڭا وبلىس رەتىندە جامان ناتيجە كورسەتكەن جوق. 519 مىڭ گەكتار ەگىس القابىنان 1,9 ملن توننا ءونىم جينالعان. 880 مىڭ توننا ءداندى داقىل قامباعا قۇيىلدى. 2025 جىلعى ماقسات – 1 ملن. تونناعا جەت­كىزۋ. بىراق زامان تالابىنا ساي جابدىقتالعان تەگەۋرىندى تەحنيكاسىز بۇل ناتيجەگە جەتۋ مۇمكىن ەمەس. بىلتىرعى جۇگەرىشىلەر­دىڭ جايى كوپكە ءمالىم. ءماجىلىس الاڭىندا كوتەرىلگەن ماسەلە ءبارىبىر شەشىمىن تولىق تاپپادى. جاپا شەككەن كىم؟ تاعى دا قاراپايىم شارۋالار.

«وتكەن جىلى قانت قىزىل­شا­­­­­سىنىڭ ورتاشا شىعىمى 433 تسەنت­­­نەردەن اينالعان. بىراق اقسۋ, الا­كول اۋداندارىن­دا از ونىمدى­لىك كورسەتكەن. سونى­مەن قاتار متس-لاردى جاڭارتۋ ماق­ساتىندا 11 ملرد تەڭگەگە 650 بىر­لىك تەحنيكا ساتىپ الىندى, سوعان قاراماستان ەسكەلدى, قاراتال سەكىلدى بىرقا­تار اۋدانداردىڭ تەح­ني­كانى جاڭار­تۋ دەڭگەيى وبلىس­تىق كورسەتكىش­تەن تومەن. سون­دىق­تان سەرۆيس­تىك دايىنداۋ ورتا­لىقتارىن قۇرۋ جۇمىسى بيىل دا جالعاسادى», دەي­دى وبلىستىق اۋىل شارۋا­شى­لى­عى باسقارماسىنىڭ باس­شى­سى نۇرداۋلەت كەنەنباەۆ.

قانت قىزىلشاسى دەگەننەن شىعادى, بىلتىر ءتاتتى ءتۇبىر ەگىس­تىگى 2 ەسە ۇلعايتىلىپ, 8,7 مىڭ گەك­­تارعا سەبىلگەن. بيىل اۋىل شارۋا­­شىلىعى داقىلدارىنىڭ ەگىس كولەمى 7 مىڭ گەكتارعا ۇلعاي­تىلىپ, 524,8 مىڭ گەكتاردى قۇرادى.

«شارۋا قوجالىقتارى وزدە­رىندە تىركەلگەن تەحنيكانىڭ جارامسىزىن ەسەپتەن شىعارۋ كەرەك. بيىل ءبىز قىزىلشا باعىتىندا 8 سەر­ۆيستىك دايىنداۋ ورتالىعىن قۇ­رىپ جاتىرمىز. سەپكىشتەردى اۋدان­دارعا تاراتىپ بەردىك. كوم­بايندار كۇزگى جيىن-تەرىمگە دەيىن اكەلىنەدى. جالپى سانى 62 بىرلىك تەحنيكا الۋ جوسپارلانىپ وتىر», دەيدى ءا. جاقانباەۆ.

وبلىستىق اۋىل شارۋاشى­لىعى باسقارماسىنىڭ مالىمە­تىن­شە, بىلتىر تاۋار وندىرۋشىلەر جالپى قۇنى 10,7 ملرد تەڭگەگە 536 بىرلىك جاڭا تەحنيكا ساتىپ العان. ونىڭ ىشىندە «قازاگرو قارجى» اق ارقىلى 3,6 ملرد تەڭ­گەگە 204 بىرلىك, اگرارلىق نەسيە كورپوراتسياسىنىڭ «قازاگرو­بيزنەس» ليزينگتىك باعدارلا­ما­سى ارقىلى 1,9 ملرد تەڭگەگە 133 بىر­لىك, «BNK Irrigation» ليزينگ كوم­پا­نياسى ارقىلى 0,2 ملرد تەڭگەگە ­­23 بىرلىك كەلگەن.

ەڭ وكىنىشتىسى, تەكەلى قالاسى مەن ەسكەلدى, قاراتال, كەربۇلاق, سارقان اۋداندارىندا اۋىل شا­رۋاشىلىعى تەحنيكاسىنىڭ 77 پا­يىزى ەسكىرگەن. بۇل اۋداندار اگ­رارلى ءوڭىردىڭ لوكوموتيۆى سانالادى. ءارى قاراي ءوزىڭىز ويلاي بەرىڭىز. ماسەلەن, بىلتىر اقسۋلىق شارۋا يەلەرى سارقان اۋدانىنىڭ تەحنيكاسىنا جۇگىنگەن.

«كولباي ەلدى مەكەنى كەڭەس وكىمەتى كەزىندە ۇلكەن قىزىلشا كەڭشارى بولعان. جەرگىلىكتى شارۋالار بۇرىندارى مىڭ جارىم گەكتار جەرگە دەيىن ءتاتتى ءتۇبىر ەككەن. بۇگىندە ولاردىڭ دەنى زەينەتكە شىققان, بىراق بىزگە اقىل-كەڭەسىن بەرىپ وتىرادى. بىلتىر قىزىلشا ەگۋدى مىقتاپ قولعا الدىق. الايدا تەحنيكانىڭ جوق­تىعى قولبايلاۋ بولدى. بيىل ەگىس كولەمىن ارتتىردىق. جىگىتتەر جاڭا تەحنيكا ساتىپ الىپ جاتىر», دەيدى كولباي اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ اكىمى ەرجان شاكەروۆ.

ءسوز شىندىقتان بۇزىلماي­دى. بىلتىر كولبايلىقتاردىڭ قو­لىندا ەشقانداي قىزىلشاعا ار­نالعان قۇرال جوق ەدى. ەگىندى جيناۋ ءۇشىن كورشى سارقان اۋدانىنىڭ تەح­نيكاسىن كۇتۋگە ءماجبۇر بولعان. ال ولار ەگىنىن تولىق جيناماي, ءوزى ساناۋلى تەحنيكانى بىرەۋگە بەرە المايدى. سوندىقتان كولبايلىق شارۋالاردىڭ جاۋىن-شاشىنعا ۇرىنىپ, اۋا رايىنىڭ اشىلعا­نىن كۇتۋدەن باسقا امالى قالماعان.

«بۇگىندە ۇساق شارۋا وكىلدەرى كەڭەس زامانىنداعى تەحنيكانى امالسىز كادەگە جاراتىپ ءجۇر. بۇرىن «نيۆا», «ەنيسەي» سەكىلدى كومباينداردى ءارى كەتسە 2-3 ماۋ­سىمعا عانا قولداناتىن, ال «ك-700» تراكتورىن 6-7 جىلدا جاڭارتىپ وتىراتىن ەدى. سول تەحنيكالار ءالى ەگىن باسىندا. ءتىپتى تۇقىم سەبەتىن اگرەگاتتاردىڭ سىنى كەتكەن. ءبىر باسى تۇقىمدى 7-8 سم سىڭىرسە, ءبىر جاعى 4-5 سم تاستايدى. سودان ءونىم بىركەلكى ونبەيدى. توپىراق تەرەڭ­گە تۇسكەن تۇقىمدى ءشىرىتىپ جىبە­رۋى مۇمكىن», دەيدى اگرونوم اسىل ايداروۆ.

قولداعى مالىمەتكە سۇيەنسەك, وتكەن جىلى جەتىسۋ جەرىنە 650 بىرلىك جاڭا تەحنيكا كەلگەن. مۇنى پايىزبەن ەسەپتەسە, اۋىل شا­رۋاشىلىعى تەحنيكالارىنىڭ 4,9 پايىزى جاڭاردى دەپ ايتۋعا بولادى. جىل سايىن جاڭا تەحنيكا كەلگەنىمەن بۇرىنعى تەحنيكا­لاردىڭ ىستەن شىعا بەرەتىنى تاعى بار. بۇل ىسپەن جەتىسۋداعى اۋىل شارۋاشىلىعى كولىكتەرى تولىق تۇزەلىپ بىتەتىن ءتۇرى جوق.

جەتىسۋ وبلىسى