جاۋاپكەرشىلىك پەن باقىلاۋدى كۇشەيتۋ كەرەك

ەلەكتر ستانسالارىنداعى جۇمىس بارىسىن ەنەرگەتيكا ءمينيسترى الماسادام ساتقاليەۆ ايتىپ بەرسە, جىلۋ جەلىلەرىن رەكونسترۋكتسيالاۋ بويىنشا ونەركاسىپ جانە قۇرىلىس ءمينيسترى قانات شارلاپاەۆ باياندادى. وڭىرلەردەگى جاعداي تۋرالى بىرقاتار وبلىس اكىمدەرى ەسەپ بەردى.

بيىل ەلەكتر ستانسالارىندا 10 ەنەر­­­گيا بلوگىن, 55 قازاندىق پەن 45 تۋر­­­­بينانى كۇردەلى جوندەۋ جوس­پار­­لان­­عان. بۇگىندە 1 ەنەرگيا بلوگىن, 6 قازان­­دىق پەن 9 تۋربينانى جاڭ­عىر­تۋ اياق­تالدى. سونداي-اق جىلىتۋ ماۋ­سى­مىنا دايىندىق اياسىندا 20,8 مىڭ شا­قى­رىمعا جۋىق ەلەكتر جەلىسىن, 423 جو­عا­رى ۆولتتى قو­سالقى ستانسالاردى ءار­تۇرلى جوندەۋ تۇر­لەرىمەن قامتۋ جوس­پار­لانىپ وتىر. جىلۋ جەلىلەرىن رەكونسترۋك­تسيالاۋ 541 كم كوممۋنيكاتسيا جەلىسىن قامتيدى, قازىرگى دايىندىق دەڭگەيى – 23%.

پرەمەر-مينيستر وتىرىسقا قا­تى­سۋ­شىلاردىڭ نازارىن جىلۋمەن جاب­دىقتاۋ وبەكتىلەرىن دايىنداۋداعى سىن-تەگەۋرىندەرگە اۋداردى. مىسالى, ەكىباستۇز جىلۋ ورتالىعىندا جوندەۋ جۇمىسىن باستاۋ مەرزىمى مامىر ايىنان ماۋسىمنىڭ سوڭىنا اۋىستىرىلعان. تەمىرتاۋدا 2-جىلۋ ورتالىعىنداعى قازاندىقتى جوندەۋ جۇمىسى ءالى باس­تالماي تۇر, كەستەدەن ارتتا قالۋ – 2 اي. تاراز, جەزقازعان مەن باسقا وڭىرلەردەگى جىلۋ كوزدەرىن جاڭعىرتۋ مەرزىمى دە كەشىكتىرىلگەن.

«بيىل مامىر ايىنىڭ باسىندا ۇكىمەت وتىرىسىندا جوندەۋ مەرزىمىن ۇزار­تۋعا جانە ولاردىڭ كولەمىن ازاي­تۋ­عا بولمايتىنىن تاپسىرعانمىن. الاي­دا وپەراتور «KEGOC» بەكىتكەن جون­­دەۋ جۇمىسىنىڭ كەستەسىن مەنشىك يەلەرى ءوز بەتىنشە وزگەرتۋىن دوعار­ماي كەلەدى. بيىلدىڭ وزىندە جوندەۋ جۇ­مى­سىن اۋىستىرۋ بويىنشا كەس­تەگە 18 رەت وزگەرىس ەنگىزىلگەن. وعان اكىم­دىكتەر مەن ەنەرگەتيكا مينيسترلىگىنىڭ كەلىسىمى دە الىنباعان. ياعني بۇل فاكتىلەر باقىلاۋدىڭ جەتكىلىكسىز ەكەنىن كورسەتىپ وتىر»,  دەدى ۇكىمەت باسشىسى.

اسىرەسە اقمولا, اقتوبە, اتىراۋ مەن ماڭعىستاۋ وبلىستارىندا جىلۋ جەلىلەرىن جاڭعىرتۋ باياۋ جۇرگىزىلىپ جات­قانى بايقالادى. بۇعان قوسا, ء«تا­ريفتى ينۆەستيتسياعا ايىرباستاۋ» باعدارلاماسىنىڭ مۇمكىندىگىن جەت­كىلىكسىز پايدالانۋ ماسەلەسىنە نازار اۋدارىلدى. ەلىمىزدە ينجەنەرلىك كوم­مۋنيكاتسيالاردى جوندەۋ رەسپۋب­ليكالىق بيۋدجەت قاراجاتى ەسەبىنەن عانا جۇرگىزىلىپ وتىر.

ولجاس بەكتەنوۆ ءبىرىنشى ۆيتسە-پرەمەر رومان سكليارعا جەرگىلىكتى جەرلەردە جىلۋ بەرۋ كەزەڭىنە دايىندىق بارىسىن باقىلاۋدى تاپسىردى.

«رومان ۆاسيلەۆيچ, جالپى جەرگى­لىكتى جەرلەردە شۇعىل شەشىمدەر مەن بارىنشا قاتاڭ شارالاردى قابىل­داڭىز. جوندەۋ جۇمىسىنىڭ ساپاسىنا ەرەكشە نازار اۋدارۋدى تاپسىرامىن»,  دەدى ۇكىمەت باسشىسى.

ەنەرگەتيكا, ونەركاسىپ جانە قۇرى­لىس مينيسترلىكتەرىنە ءوڭىر اكىم­دىك­تەرىمەن بىرگە جىلۋ كوزدەرى مەن جەلىلەرىنە جوندەۋ ۋاقتىلى ءارى ساپالى جۇرگىزىلۋىنە باقىلاۋدى كۇشەي­تۋ, بار­لىق جىلۋ-ەلەكتر ورتا­لىق­تارى مەن قا­زان­دىقتاردى 1 قىركۇيەككە دەيىن وتىن­مەن قامتاماسىز ەتۋ تاپسىرىلدى.

15 قىركۇيەككە دەيىن ورتالىق, سولتۇستىك جانە شىعىس وڭىرلەردە, ال قالعان وڭىرلەردە 15 قازانعا دەيىن بار­لىق ينجەنەرلىك ينفراقۇرى­لىمنىڭ جاڭا جىلىتۋ ماۋسىمىنا دايىندىعىن تولىق قامتاماسىز ەتۋ قاجەت.

ۇكىمەت وتىرىسىندا تالقىلانعان تاعى ءبىر ماڭىزدى ماسەلە – ەلىمىزدە تۇ­­راقتى جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتۋ با­رى­­سى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ بيىل 1 ملن-عا جۋىق وتانداسىمىزدى جۇ­مىس­قا ور­نا­لاستىرۋ جونىندەگى تاپسىر­­ما­سىنىڭ ورىندالۋى تۋرالى ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ءمينيسترى سۆەتلانا جاقىپوۆا باياندادى.

بەكىتىلگەن وڭىرلىك جۇمىسپەن قامتۋ كارتالارىنا سايكەس 2024 جىلى 948 مىڭ ازاماتتى جۇمىسقا ورنالاستىرۋ كوزدەلگەن. بۇگىندە 353 مىڭعا جۋىق ادام جۇمىسپەن قامتىلدى, بۇل جالپى كورسەتكىشتىڭ 37%-ىن قۇرايدى. ونىڭ ىشىندە 148 مىڭى – جاستار. وسىلايشا, جىل باسىنان بەرى مەملەكەت سۋبسيديالايتىن ورىندارعا 137 مىڭ جۇمىسسىز ادام جۇمىسقا تۇردى. 97 مىڭنان استام ازامات مەملەكەت باسشىسىنىڭ ء«اربىر 10 مىڭ ادامعا شاققاندا 100 جاڭا جۇمىس ورنى» باستاماسى اياسىندا 103 مىڭنان استام ادام جۇمىس بەرۋشى تاراپىنان ۇسىنىلعان بوس جۇمىس ورىندارىنا, ال 16 مىڭعا جۋىعى ۇلتتىق جوبالار اياسىندا ىسكە اسىرىلىپ جاتقان باعدارلامالارعا جىبەرىلىپ جاتىر.

وڭىرلەر بولىنىسىندە اباي (53%), سقو (47%), قىزىلوردا (45%) مەن جام­بىل (45%) وبلىسىندا وڭ ديناميكا بايق­الادى. جوسپاردى ورىنداۋدىڭ ەڭ تومەن كورسەتكىشى اقتوبە وبلىسى (30%) مەن الماتى قالاسىندا (30%) تىركەلگەن. پرەمەر-مينيستر ولجاس بەكتەنوۆ ءوڭىر اكىمدىكتەرى وسى جۇمىستى جانداندىرۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى.

ۇكىمەت باسشىسى وزەكتى پروبلەما­لاردى شەشۋ ماقساتىندا وتكەن جىلى «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەڭ­بەك نارىعىن دامىتۋدىڭ 2024-2029 جىل­دارعا ارنالعان تۇجىرىمداماسى» بەكىتىلگەنىن اتاپ ءوتتى. وندا اسىرەسە, جاس ماماندار ءۇشىن تۇراقتى جۇمىس ورىندارىن كوبىرەك قۇرۋ كوزدەلگەن. بۇگىنگى تاڭدا تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك وقۋ ورىندارىن بىتىرگەن تۇلەكتەردىڭ 25%-عا جۋىعى ءوز ماماندىعى بويىنشا جۇمىس ىستەمەيدى. جاڭا جۇمىس كۇشى قاجەت بارلىق جوبانى قاداعا­لاي وتىرىپ, جۇمىس بەرۋشىلەر­مەن جۇمىسپەن قامتۋدىڭ تسيفرلىق موني­تورينگى ارقىلى ءوزارا ءىس-قيمىلدى جولعا قويۋ قاجەت.

وتىرىس بارىسىندا وتانداستارىمىزدى شەتەلدە جۇمىسقا ورنالاستىرۋ مەن ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ ماسەلەسىنە ەرەكشە نازار اۋدارىلدى.

«ولارعا جالاقى تولەمەۋ, مەدي­تسي­­نا­لىق قىزمەت كورسەتپەۋ, كەلىسىم­شارت­تار ورەسكەل بۇزىلعان فاكتىلەر بىزگە بەلگىلى. سوندىقتان قازىر ءتيىستى ۇكىمەت­ارالىق كەلىسىمدەردى بەكىتۋ بو­يىنشا جۇمىس جۇرگىزىلىپ جاتىر. قازىر­دىڭ وزىندە شەتەلدەردە ءبىزدىڭ ازاماتتاردى جۇمىسقا ورنالاستىرا­تىن جەكە اگەنتتىكتەردىڭ قىزمەتىن ءبىر جۇيەگە كەلتىرۋ قاجەت. ەل ازاماتتارى كەلىسىمشارت بويىنشا سەنىمدى كەپىلدىك الۋعا ءتيىس»,  دەدى پرەمەر-مينيستر.

جۇمىس اياسىندا شىعىس قازاقستان, تۇركىستان مەن الماتى وبلىستارىندا كاسىپتىك جانە تىلدىك دايارلاۋ ورتالىقتارىن اشۋ جوسپارلانعان. وڭىرلەردىڭ تاجىريبەسى الداعى ۋاقىتتا ساپالى جۇمىسپەن قامتۋعا جانە حالىقتىڭ تابىسىن ارتتىرۋعا ىقپال ەتەدى. جالپى, حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ 2029 جىلعا قاراي 3,8 ملن ساپالى جۇمىس ورنىن قۇرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

سونىمەن قاتار ۇكىمەت وتىرىسىندا ۆيتسە-پرەمەر قانات بوزىمباەۆ سۋ تاسقىنى سالدارىن جويۋ جانە زارداپ شەككەن ازاماتتارعا كومەك كورسەتۋ تۋرالى باياندادى.

بۇگىندە 67 مىڭنان استام ادام ۇيىنە ورالدى. ەۆاكۋاتسيالىق پۋنكت­تەر­دەگى 3 664 تۇرعىنعا بارلىق قاجەتتى كومەك كورسەتىلەدى. سۋ تاسقى­نى­نان زار­­داپ شەككەندەردىڭ جالعىز باسپانا­سى سانا­لاتىن 12 086 تۇرعىن ءۇي مەن 7 380 سايا­جاي قۇرىلىسى سۋ استىندا قالدى. زار­داپ شەككەن وڭىرلەردە 18 228 تۇر­عىن ءۇي تەكسەرى­لىپ, 15 651 وبەكت بو­يىنشا باعالاۋ اياقتالدى.

باعالاۋ قورىتىندىسى بويىنشا 9 306 ۇيگە جوندەۋ قاجەت, 8 290 ءۇي قالپىنا كەلتىرىلمەيتىنى انىق­تال­دى, ولار بويىنشا قايتالاما نارىق­تا 5 714 ءۇي مەن پاتەر ساتىپ الۋ, سونداي-اق ۇلگىلىك جوبا بويىن­شا 2 576 ءۇي سالۋ جوسپارلانىپ وتىر.

جالپى, تۇرعىن ءۇيدى قالپىنا كەل­تىرۋگە شامامەن 257 ملرد تەڭگە كەرەك.

قازىردە تۇرعىن ءۇيدى جوندەۋ مەن قالپىنا كەلتىرۋ ءۇشىن  6 176 وتباسىنا 40 ملرد تەڭگەگە وتەماقى بەرىلدى. 3 414 وتباسى قيراعان باسپاناسىنىڭ ورنىنا جاڭا ءۇي مەن پاتەر الدى.

باتىس قازاقستان, قوستاناي, اتىراۋ, اقتوبە, اقمولا, سولتۇستىك قازاقستان مەن پاۆلودار وبلىستارىندا زارداپ شەككەن ازاماتتارعا ارنالعان 2,5 مىڭ جاڭا ءۇيدىڭ قۇرىلىسى باستالدى.

24 ماۋسىمداعى جاعداي بويىنشا 33 321 وتباسى 12 ملرد تەڭگەدەن استام سوماعا 100 اەك مولشەرىندە بىرجولعى تولەم الدى. بۇل جۇمىس قاراعاندى, پاۆلودار, اقمولا مەن اباي, ۇلىتاۋ وبلىسىندا تولىعىمەن اياقتالدى. تولەمدەر اقتوبە, باتىس قازاقستان, سولتۇستىك قازاقستان, قوستاناي مەن اتىراۋ وبلىسىندا جالعاسىپ جاتىر.

بۇدان بولەك, زارداپ شەككەن تۇر­عىندارعا 150 اەك-كە دەيىنگى مول­شەردە جوعالعان قاجەتتى زاتتاردى ساتىپ الۋ ءۇشىن قوسىمشا وتەماقى تولەنەدى. 15 355 وتباسى 7,6 ملرد تەڭگەگە وتەماقى الدى. سۋعا كەتكەن مالدىڭ وتەمى ءۇشىن مەملەكەتتىك كومەك كولەمى 2,8 ملرد تەڭگەدەن استى.

زارداپ شەككەن بيزنەستىڭ شى­عى­ن­ىن وتەۋ جۇمىسى باستالدى. بۇگىندە وڭىر­لىك كوميسسيالار شوب سۋبەك­تى­لەرى­نىڭ جالپى سوماسى 833 ملن تەڭ­گە­دەن اساتىن 124 ءوتىنىمىن قاراپ, ماقۇل­دا­دى. اكىمدىكتەردىڭ الدىن الا باعالاۋى بويىنشا 797 شوب سۋبەكتىسى 24,1 ملرد تەڭگە سوماسىندا زارداپ شەك­كەن. وسى وبەكتىلەردى باعالاۋ جانە سمەتا­لىق جۇمىستار جۇرگىزىلەدى, ولار­دىڭ قورىتىندىسى نەگىزىندە وتىنىمدەر وڭىرلىك كوميسسيالاردىڭ قاراۋىنا شىعارىلادى.

ينفراقۇرىلىمدى قالپىنا كەل­تىرۋگە جالپى قاجەتتىلىك 48,7 ملرد تەڭگە­­گە باعالاندى. بۇل قاراجات اۆتو­مو­­­بيل جولدارىن, ەلەكترمەن جاب­دىق­تاۋ جەلىلەرىن جاڭارتۋعا,  الەۋمەت­تىك وبەك­تى­لەردى جوندەۋگە باعىت­ت­الادى. 39,8 ملرد تەڭگەگە جوبالار دا­يىن­دالدى. قۇج­ات­تاما قارجى مينيستر­لىگىنە كە­لىپ تۇسۋىنە قاراي ۇكىمەت باسقا جو­ب­ا­لار بويىنشا شەشىم قابىلدايتىن بولادى.