باعزىدان جەتكەن باۋىرلاستىق

تاياۋدا ماقتىمق ۇلى مادەنيەت پاركىندە كۇيشى قۇرمانعازى ساعىرباي ۇلىنا ەسكەرتكىش ورناتىلدى. الداعى ۋاقىتتا اشحابادتا ارنايى گۇلزارعا اقىن اباي ەسكەرتكىشىن تۇرعىزۋ جوسپارلانعان. ال قازاقستان استاناسىندا تۇرىكمەن اقىنى ماقتىمق ۇلى پىراعى ەسكەرتكىشى بوي كوتەرەدى. ەندى, مىنە, ەل استاناسىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى تۇرىكمەنستاننىڭ مادەنيەت كۇندەرى باستالىپ وتىر.

مادەني ءىس-شارالاردىڭ شى­مىلدىعى تۇرىكمەنستان كينو كۇندەرىمەن اشىلدى. كۇنى كەشە عانا «Kinopark 7 IMAX Keruen» كينوتەاترىندا رەجيسسەر ارسلان ەۋەبەرديەۆتىڭ «يستاريان» كور­كەم ءفيلمىنىڭ كورسەتىلىمى ءوتتى. كينوكارتينا تۇرىكمەن حالقى­نىڭ ۇلى شايىرى ماقتىمق ۇلى پىراعىنىڭ «ات يسلارين» شىعارماسىنا نەگىزدەلگەن. حح عاسىردىڭ 30-40 جىلدارىندا جانە ماقتىمق ۇلى پىراعىنىڭ ومىرىن­دەگى XVII-XVIII عاسىرلارداعى ءتيىستى وقيعالار, اسىرەسە وسى ۋاقىتقا دەيىن زەرتتەلگەن, قۇپيا بولىپ قالعان اقىننىڭ شىعارمالارىنىڭ ماعىناسىن اشۋ – كوركەم فيلمدە ناقتى سيپاتتالعان. ياعني اقىننىڭ قۇپياعا تولى شىعارمالارى تەرەڭ تۇسىندىرىلەدى.

تۇرىكمەنستان كينو كۇندەرى­نىڭ اشىلۋىنا ەكى ەلدىڭ مەم­لەكەت جانە قوعام قايراتكەرلە­رى, شىعارماشىلىق جانە عىلى­مي ورتا, زيالى قاۋىم وكىلدەرى قاتىستى.

سونداي-اق ۇلتتىق اكادە­ميا­لىق كىتاپحا­نادا تۇرىك­مەن­­ستان پرەزيدەنتى سەر­دار بەر­دىمۇحامەدوۆتىڭ «Änew – müňýyllyklardan gözbaş alýan medeniýet» («انەۋ – مىڭجىل­دىق مادەنيەتتىڭ ما­يەگى») اتتى ­كىتا­بىنىڭ تانىستىرىلىمى ءوتتى. انەۋ – باعزىدان جەتكەن تۇرىكمەن شاھارى. تۇپكى ماعىناسى «جاڭا سۋ» ەكەن.

تۇساۋكەسەر تۇرىكمەنستاننىڭ استاناداعى مادەنيەت كۇندەرى اياسىندا قازاقستانداعى تۇرىك­مەن­ستان ەلشىلىگىمەن بىرلەسىپ ۇيىم­داستىرىلىپ وتىر.

حالىقارالىق تۇركى مادەنيە­تى ۇيى­مى (تۇركسوي) 2024 جىل­دى «تۇركى الە­مىنىڭ ۇلى اقىنى جانە ويشىلى – ماقتىمق ۇلى پىراعى جىلى» جانە ەجەلگى تۇرىكمەن قالاسى انەۋ – تۇركى الەمىنىڭ 2024 جىلعا ارنالعان مادەني استاناسى دەپ جاريالاعان ەدى.

جاڭا كىتاپ تا وسىعان اتاۋلى جىلعا وراي جازىلىپ وتىر. تۇرىكمەنستان پرە­زيدەنتىنىڭ ەڭ­بەگى تۇرىكمەن حالقىنىڭ باي ما­دەني-تاريحي مۇراسىن جاڭ­عىر­تۋ, ونى الەمدە كەڭىنەن ناسي­حات­تاۋ جونىندەگى ساياساتتى ىسكە اسى­رۋعا ىقپال ەتەرى ءسوزسىز. سون­داي-اق ءتۇرلى ەلدەردىڭ تاريح­شى­لارى, ارحەولوگتەرى ارا­سىن­داعى حالىقارالىق باي­لا­­نىستاردى دا­مى­تۋعا, تۇرىك­مەن­ستان اۋماعىن­دا بىرلەس­كەن ارحەولوگيالىق جانە ەتنوگرا­فيا­لىق ەكسپەديتسيالار ۇيىمداس­تىرۋعا دا ىقپالداسادى.

القالى جيىندى تىزگىندەگەن اكادەميك, پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتى دارحان قىدىرالى تاريحتار كومبە­سىنە اينالعان انەۋ قالاسىنىڭ ەجەلگى ماڭىزىنان ءسوز تارقاتتى.

«بيىل – تۇرىكمەنستان ءۇشىن ەرەكشە جىل. ياعني بارشا تۇركى حالىقتارى ءۇشىن دە ايتۋلى جىل. تۇرىكمەن حالقىنىڭ ۇلى پەرزەنتى, تۇركى الەمىنىڭ ويشىل اقىنى ­ماق­تىمق ۇلى پىراعىنىڭ 300 جىل­­­دىق مەرەيتويى يۋنەسكو ­كو­لەمىن­دە تويلانىپ جا­تىر. تۇ­رىك­­مەن­ستان تورىندە ادام­زات­تىڭ اقىل-ويى­نىڭ زاڭعار بيى­گىنە 60 مەتر­­لىك الىپ ەسكەرت­كىش قويىلدى. ەڭ­بەكتەرى ءتۇرلى تىل­دەرگە اۋدارىلىپ, باسىلىپ جاتىر. مىڭداعان جىل­­دان بەرى ادامزات تاريحىمەن بىر­گە جاساپ كەلە جاتقان ەجەلگى انەۋ قالا­سىنىڭ 2024 جىلى تۇركى الەمىنىڭ استاناسى اتانۋى دا ايتۋلى وقيعا. شۋمەر زامانىنان تامىر تارتاتىن قالا تۋرالى ماستون سىندى ايگىلى ارحەولوگتەر دايەكتى زەرتتەۋلەر قالدىرعان. اشحابادتا انەۋ قالاسىنىڭ 2024 جىلعى تۇركى الەمىنىڭ مادەني استاناسى بولىپ جاريالانۋىنا بايلانىس­تى ءىس-شارالار تىزبەگى جالعاسىپ جاتىر. بۇل باسقوسۋ دا ەكى ەلدەگى ارىپتەستىكتى ودان ءارى نىعايتادى. الەمدىك دەڭگەيدەگى تۇلعا ماق­تىم­ق ۇلىنىڭ ءۇش عاسىرلىق مەرەيتويى – تۇگەل تۇركى جۇرتىنا ورتاق توي», دەدى اكادەميك.

تۇرىكمەنستان مادەنيەت ءمي­نيسترىنىڭ ورىنباسارى نۇرساحەت شيريموۆ ەكى ەل اراسىنداعى بەرىك قارىم-قاتىناستاردىڭ تاريحىنا توقتالدى.

ء«بىزدىڭ ەلدەرىمىزدى ەجەلدەن جان-جاقتى كومەك پەن قولداۋعا نەگىزدەلگەن ەكى­جاقتى بەرىك قا­رىم-قاتىناستار باي­لا­نىستى­رىپ كەلەدى. 24 ماۋسىم­دا تۇرىك­مەنستاننىڭ مادەنيەت كۇندەرى اياسىن­دا ارسلان ەۋەبەرديەۆتىڭ «يستا­ريان» كوركەم ءفيلمى كور­سەتىلدى. تۇرىك­مەن­ستاننىڭ ما­دە­نيەت كۇندەرى قازاقستان­دىق­­تار­عا تۇرىكمەن حالقىنىڭ ءداستۇر­لى قۇندىلىقتارىن, ونىڭ باي ادەبي, مۋزى­كالىق جانە كور­كەم مۇراسىن جاقسى­راق تۇسى­نۋگە كومەكتەسەدى دەپ سەنە­مىن. تۇر­ىكمەن مادەنيەتىنىڭ تانىمال بولۋىنا زور ۇلەس قوسقان ءبىز­دىڭ قۇر­مەتتى پرەزيدەنتىمىز سەردار بەردىمۇحا­مەدوۆتىڭ كىتابى بولدى, ونى ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحا­نانىڭ ديرەكتورىنا ۇسىن­عىم كەلەدى», دەدى ۆيتسە-مينيستر.

جيىن بارىسىندا ءسوز العان تۇرىك­مەنستاننىڭ قازاقستاندا­عى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى باتىر رەجەپوۆ جاڭا كىتاپتىڭ رۋحاني ماڭىزىن اتاپ ءوتىپ, ءىس-شارانى ۇيىمداستىرۋعا قولداۋ كورسەتكەندەرگە العىس ءبىلدىردى.

«انەۋ – مىڭجىلدىق مادە­نيەت­تىڭ مايەگى» كىتابى ءۇش تىلدە – تۇرىكمەن, ورىس جانە اعىل­شىن تىلدەرىندە جارىق كوردى. بولاشاق­تا تۇركى اكادەمياسى­مەن بىرلەسىپ بۇل كىتاپتى قازاق تىلىنە اۋدارۋدى جوسپارلاپ وتىر­مىز. پرە­زيدەنت كىتاپتى جا­زۋ­عا تۇرىكمەن حالقى­نىڭ ۇلت­ كوشباسشىسى, اركاداگ گۋر­بان­گۋلى بەردىمۇحامەدوۆتىڭ تاريحي دەرەككوزدەردەن جيناعان ماتەريال­دارى كومەكتەسكەنىن اتاپ ءوتتى. قۇندى ەڭبەك انەۋ قالا­سى­­نىڭ كونە تاريحىنا ارنال­­عان, جە­كە­لەگەن تاراۋلاردا بۇگىنگى كۇن­گە دەيىن ساقتال­عان ارحەولوگيا­لىق ولجا­لار مەن بىرە­گەي ساۋلەت ەس­كەرتكىش­تەرى بايان­­دا­لادى. كىتاپ الەمنىڭ ەڭ كورنەكتى زەرت­تەۋ­شى­لەرىنىڭ كوپ­تەگەن عىلىمي ەكس­­پەدي­تسيا­لارىنىڭ ناتيجەسىندە الىن­­عان دەرەكتەرگە تولى. جاڭا ەڭبەك ­تۇر­ىك­مەن حالقىنىڭ تاريحى, ونىڭ مادەني قۇندىلىقتارى مەن رۋحاني مۇراسى تۋرالى تۇتاس تۇسى­نىك قالىپتاستىراتىن كومپو­زيتسيالىق ۇيلەسىمدىلىگىمەن ەرەك­شە­لەنەدى», دەدى ەلشى.

سونداي-اق جيىن بارىسىندا فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوك­تورى, پرو­فەسسور ءادىل احمەتوۆ, ­اكادەميك, ۇعا اكادەميگى ءۋاليحان ­قالي­جا­نوۆ, باسقا دا زيالى قاۋىم وكىلدەرى ءسوز الىپ, تۇركى دۇنيە­سىنە ورتاق ادەبي قۇندىلىقتارعا توقتالدى.

ءىس-شارا اياسىندا تۇرىكمەن كلاس­سي­گى­نىڭ 300 جىلدىعىنا ار­نال­عان كىتاپ-يلليۋستراتسيالىق كور­مەسى ۇيىمداس­تى­رىلدى. تۇرىك­مەنستاننىڭ استاناداعى مادە­­نيەت كۇندەرىنە ارنايى كەلگەن قوناق­تار دا ونەر كورسەتتى.

ءىس-شاراعا ديپلوماتيالىق كورپۋس وكىلدەرى, قازاقستان مەن تۇرىكمەنستاننىڭ كورنەكتى عا­لىم­دارى مەن جازۋشىلارى, ماقتىمق ۇلى پىراعى شىعارما­شىلى­عىنا قىزىعۋشى وقىر­مان­دار قاتىستى.

سونىمەن قاتار قاليبەك قۋا­­نىشباەۆ اتىنداعى قازاق ۇلت­­تىق مۋزىكالىق دراما تەاتر­ فو­يە­سىندە تۇرىكمەنستاننىڭ حا­لىق­­تىق-قولدانبالى ونەر جانە مۋزەي قۇن­­دىلىقتارى كورمەسى­نىڭ اشى­لۋ سالتاناتى ءوتتى. ايتا كەتە­يىك, اتالعان كورمە كوركەم كەسكىن­دە­­­مە, مۇسىندەمە, گرافيكا, ءسان جانە قولدانبالى ونەر سالالا­رىن­ قام­تي­تىن, ۇلتتىق دۇ­نيە­تانىم­عا نەگىز­دەلگەن كوركەم­ونەر­دى ناسي­حاتتاۋ, دارىپتەۋدى ماق­سات ەتە­دى. كورمەدە تۇرىكمەن ونەرى مەن ما­دەنيەتى­نىڭ جاڭا كورى­نىسى, زاماناۋي تۋىن­دىلارى ۇسى­نىلدى.

سونداي-اق وسى كەشتە تۇ­رىك­­مەنستان ونەر شەبەر­لە­رى­نىڭ قاتىسۋىمەن قازاق­ستان رەس­پۋبليكاسىنداعى تۇرىك­مەن­ستان­نىڭ مادەنيەت كۇندەرىنىڭ سالتاناتتى اشىلۋىنا وراي گالا-كونتسەرت ءوتتى. ايتۋلى كەشكە ەكى ەلدىڭ ۆيتسە-مينيسترلەرى, ەلشىلەر مەن ونەر ۇجىمدارى قاتىستى.

ساحناعا شىققان تۇرىكمەن­ستان رەسپۋبليكاسىنىڭ حالىق ار­تىس­تەرى, تۇرىكمەنستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرلەرى, رەس­پۋب­ليكالىق جانە حالىق­­ارا­لىق بايقاۋلاردىڭ جەڭىم­پاز­دارى, باسقا دا ونەر جۇلدىزدارى تا­نى­­مال ەسترادالىق اندەر مەن حا­لىق كومپوزيتورلارىنىڭ شى­عار­مالارىن ناقىشىنا كەلتىرە ورىندادى.

24-27 ماۋسىم كۇندەرى وتە­تىن تۇرىك­مەنستاننىڭ مادەنيەت كۇندەرى اياسىندا وزگە دە مادە­ني ءىس-شارالار جوسپارلانعان. اتاپ ايتساق, بۇگىن «Kinopark 7 IMAX Keruen» كينوتەاترىندا رەجيسسەر حەكيم الاۆوۆتىڭ «قىزىل الما» كوركەم ءفيلمى ۇسىنىلادى. ودان بولەك, وسى كەشتە قاليبەك قۋانىشباەۆ اتىن­داعى قازاق ۇلتتىق مۋزىكالىق دراما تەاتر فويەسىندە تۇرىك­مەنستان ۇلتتىق كيىم­دەرىنىڭ ءسان كورسەتىلى­مى وتەدى. سونداي-اق اتالعان تەاتر­دا «دانىشپان» مونو-قويىلى­مى ساحنالانادى. ال 27 ماۋسىمدا ق.قۋانىشباەۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق مۋزى­كا­لىق دراما تەاترىن­دا قازاق­ستان رەسپۋبليكاسىن­دا­عى تۇرىك­مەنستاننىڭ مادەنيەت كۇندەرى­نىڭ جابىلۋ سالتاناتى ­اياسىندا ەكى ­ەل ونەر شەبەرلەرى­نىڭ گالا-كون­تسەرتى بولادى.