جوعارى سوت ورگانىنىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسى ءوتتى

كەڭەستە ءسوز العان جوعارعى سوتتىڭ قىلمىستىق ىستەر جونىندەگى سوت القاسىنىڭ توراعاسى نازگۇل راحمەتۋلينا سوتتارعا تۇسكەن ىستەردىڭ بىردەي سانىن اتاپ ءوتتى (بيىلعى جانە وتكەن جىلدىڭ 5 ايىندا – 13 مىڭ). سونىمەن قاتار ۇكىم شىعارىلعان ىستەر 4,7%-عا ءوستى (بىلتىر 10,4 مىڭ, بيىل 10,9 مىڭ), سوتتالعاندار سانى وسكەن (بيىل 12,5 مىڭ, بىلتىر 12 مىڭ).

قىلمىستىق ىستەر بويىنشا سوت تورەلىگى ساپاسىنىڭ جالپى جاقسارعانىن سوت اكتىلەرىنە تۇزەتۋلەردىڭ ازايۋى كورسەتىپ وتىر (اپەللياتسيالىق بيىل 631, بىلتىر 705, كاسساتسيالىق بيىل – 167, بىلتىر 252).

سۋديالاردىڭ كاسىبي دەڭگەيىن ارتتىرۋ, كاسساتسيالىق جانە سوت پراكتيكاسىن تالداۋ ناتيجەلەرى بويىنشا شولۋلار دايىنداۋ, استانا سوتىندا ەلەكتروندى باقىلاۋ قۇرالدارىن قولدانۋ بويىنشا پيلوتتىق جۇيەنى ىسكە قوسۋ شارالارى تۋرالى ايتىلدى.

جوعارعى سوتتىڭ ازاماتتىق ىستەر جونىندەگى سوت القاسىنىڭ توراعاسى نۇرسەرىك ءشارىپوۆ ءوز سوزىندە تالاپ قويۋلاردىڭ وسكەنىن (248 مىڭنان 282 مىڭعا دەيىن) اتاپ ءوتتى.

ولار نوتاريۋستاردىڭ ارەكەتتەرىنە, مەملەكەتتىك ساتىپ الۋلار مەن شارتتىق مىندەتتەمەلەرگە, كەلتىرىلگەن زياندى وتەۋگە, زاڭدى ماڭىزى بار جانە بانكروتتىق فاكتىلەرىن انىقتاۋعا قاتىستى.

كوللەكتورلىق جانە ميكروقارجى ۇيىمدارىنان ازاماتتاردان بەرەشەكتى ءوندىرىپ الۋ, بورىشكەردىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنان تىسقارى جەرلەرگە شىعۋىنا شەكتەۋ قويۋعا رۇقسات بەرۋ تۋرالى كوپتەگەن تالاپتار بار.

بيىلعى 5 ايدا ءبىرىنشى ساتىدا 212 مىڭ ءىس قارالدى (2023 جىلدىڭ سايكەس مەرزىمى – 181 مىڭ). قابىلدانعان شەشىمدەرمەن جارتىسى اياقتالدى, تالاپ قويۋلاردىڭ 89 پايىزى قاناعاتتاندىرىلدى. وڭايلاتىلعان ءىس جۇرگىزۋدە – 82 مىڭ ءىس.

ەكستەرريتوريالىق سوتتىلىق ءجيى قولدانىلادى (2023 جىلى – 1,6 مىڭ ءىس, بۇل 2022 جىلمەن سالىستىرعاندا ەكى ەسە كوپ, بيىلعى 5 ايىندا – 827 ءىس). تاتۋلاسۋ بويىنشا ورتاشا رەسپۋبليكالىق كورسەتكىش – 41,6% (2023 جىلى – 40,6%). اپەللياتسيادا 21 مىڭ ءىس قارالدى (2023 جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىجىلدىعىندا 19 مىڭ). ال 2 مىڭعا جۋىق شەشىم تۇزەتىلدى.

كاسساتسيالىق ءوتىنىشحاتتار كوبىرەك ءتۇستى (بىلتىر 4 مىڭ, بيىل 5 مىڭ). ولاردىڭ ايتۋىنشا, جەرگىلىكتى سوتتاردىڭ سوت اكتىلەرىنىڭ 82 پايىزى زاڭدى دەپ تانىلعان, ءوتىنىشحاتتاردىڭ تەك 10 پايىزى عانا قاراۋعا جىبەرىلگەن.

جوعارعى سوتتىڭ اكىمشىلىك ىستەر جونىندەگى سوت القاسىنىڭ توراعاسى اسلان تۇكيەۆ سوتتارعا 14 مىڭنان استام تالاپ قويۋ تۇسكەنىن اتاپ ءوتتى. ولار كوبىنەسە ەكونوميكا جانە ادىلەت مينيسترلىكتەرىنە, تۇركىستان, قوستاناي, ماڭعىستاۋ, قاراعاندى وبلىستارىنا قاتىستى.

تاتۋلاسۋ مەن سۇراتۋدى ەسەپكە الماستان, مەملەكەتتىك ورگاندارعا قويىلعان تالاپتاردىڭ 59%-ى قاناعاتتاندىرىلدى (سوت ورىنداۋشىلارىنا قاتىستى داۋلاردى قوسپاعاندا). كوبىنەسە بۇل تۇرعىن ءۇي, جەر, كەدەندىك جانە سالىقتىق داۋلار.

كىرىستەردىڭ ءۇشىنشى بولىگى - تالاپ قويۋلاردى قايتارىپ الۋ, تاتۋلاستىرۋ – 13%. سپيكەر جەكە ۇيعارىمدار (28%) مەن اقشالاي ايىپپۇلدار وسكەنىن اتاپ ءوتتى (50%). شەشىمدەردىڭ جارتىسى بيزنەستىڭ پايداسىنا شەشىلگەن. اپەللياتسيالىق (32,1%) جانە كاسساتسيالىق تارتىپتە (17,3%) كۇشىن جويۋ جانە وزگەرتۋلەر از بولدى.

سوت اكىمشىلىگىنىڭ باسشىسى نايل احمەتزاكيروۆ ەسەپتى كەزەڭدە سوت تورەلىگىن جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن ءتيىستى جاعدايلاردى قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا اتقارىلعان شارالار كەشەنىنە توقتالدى.

اتىراۋ قالاسىندا 5 سوتتىڭ, وبلىستىق جانە تۇركىستان قالاسىنىڭ 7 اۋداندىق سوتىنىڭ, 4 مامانداندىرىلعان جانە پاۆلودار قالالىق سوتىنىڭ جانە شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اۋداندىق سوتىنىڭ جاڭا عيماراتتارى سالىنىپ, اباي وبلىستىق سوتىنىڭ, سولتۇستىك قازاقستان مەن باتىس قازاقستان وبلىستارىندا 2 اۋداندىق سوتتاردىڭ عيماراتتارىنىڭ قۇرىلىسى اياقتالدى.

ىسكە اسىرۋ ساتىسىندا 73 سوت عيماراتىن جوندەۋ, الماتى جانە باتىس قازاقستان وبلىستارىندا 3 سوت عيماراتىن سالۋ, جامبىل, اقمولا, ۇلىتاۋ وبلىستارىندا جانە الماتى قالاسىندا 4 سوت جوباسىن ازىرلەۋ بويىنشا اۋقىمدى ءىس-شارالار جۇرگىزىلۋدە.

سوت كاسىبىنىڭ تارتىمدىلىعىن ارتتىرۋ, IT-سەرۆيستەرىن دامىتۋ جانە روبوتتاندىرۋ سالاسىن كەڭەيتۋ, حالىقارالىق ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋ جانە ت.ب. بويىنشا بىرقاتار ۇيىمداستىرۋشىلىق-قۇقىقتىق شارالار اتاپ ءوتىلدى.

ا.مەرعاليەۆ كەڭەس جۇمىسىن اياقتاي وتىرىپ, سوت اكتىلەرىنىڭ ساپاسىنا, ولاردىڭ كۇشىن جويۋ مەن وزگەرتۋدىڭ سەبەپتەرىنە, جاۋاپكەرشىلىككە جانە اپەللياتسيالىق شاعىمدارداعى قاعازباستىلىقتى جويۋعا, اۋىر جانە اسا اۋىر قىلمىستار ءۇشىن سوتتالعانداردان شارتتى تۇردە مەرزىمىنەن بۇرىن بوساتۋ جانە جازانىڭ وتەلمەگەن بولىگىن اۋىستىرۋ تۋرالى تالاپ قويۋلاردى القابيلەرگە بەرۋ بويىنشا پيلوتتى ىسكە قوسۋدى ازىرلەۋگە باسا نازار اۋداردى.

مەملەكەت باسشىسىنىڭ سوت جۇيەسىن ودان ءارى رەفورمالاۋ جونىندەگى تاپسىرمالارىن ىسكە اسىرۋعا باعىتتالعان باستامالار تۋرالى ايتىلدى (سوت ءجيۋريىنىڭ ماتەريالداردى تەكسەرۋدىڭ جاڭا تەتىگى, سوت تورەلىگىنىڭ ساپاسى جونىندەگى كوميسسيانىڭ جۇمىسىن جاقسارتۋ, الەۋمەتتىك پاكەتتى جاقسارتۋ جانە دەربەس كاسساتسيالىق ساتىنى قۇرۋ, سۋديالارعا بىلىكتىلىك سىنىپتارىن بەرۋ ينستيتۋتىن جاڭعىرتۋ).

سوت شەشىمدەرىنىڭ ادىلدىگى جانە جازانىڭ بۇلتارتپاستىعى قاعيداتىن قامتاماسىز ەتۋ, سۋديالاردىڭ تاراپىنان سىبايلاس جەمقورلىققا جانە سۋديا ادەبىنىڭ بۇزىلۋىنا جول بەرمەۋ, باق وكىلدەرىنىڭ اشىق سوت پروتسەستەرىنە قاتىسۋدان نەگىزسىز باس تارتۋى مىندەتتەر رەتىندە ايقىندالدى.