ءبىرتۋارلار شەرۋى

ەرتەرەكتەگى اقىن-جىراۋلاردى ايت­پاي-اق قويعاننىڭ وزىندە بەر­تىنىرەكتەگى سال-سەرىلەردىڭ كوبىنە ءتان سونداي اسقاق, تەگەۋرىندى ەكپىن بايقالادى. ماسەلەن الىسقا بارماي-اق, قازاق ءان ونەرىنىڭ الىبى اسەت نايمانباي ۇلىن الايىق. اتاقتى «قىسمەت» ءانى بىلاي باستالادى:

«ارعىنمىن اتىم اسەت ارىنداعان,

ارىنداپ ءان سالا ما دارىماعان؟» دەگەن جولداردىڭ باسىندا «مەن» ءسوزى جاسىرىن تۇرعانىن اڭعارۋ قيىن ەمەس. قازاق ءتىلىنىڭ سويلەۋ ەرەكشەلىگىنە بايلانىستى جىكتەۋ ەسىمدىكتەرى كەي جاعدايدا جاسىرىن تۇراتىنى بەلگىلى. مۇنىڭ سىرتىندا ەرتەدەگى اقىندار قارسىلاسىنىڭ مىسىن باسۋ ءۇشىن اسقاقتاپ سويلەيتىنىن ايتىپ جاتپايمىز, سال-سەرى, ءانشى, كومپوزيتورلاردىڭ مۇراسىنا قاتىستى سويلەگەندىكتەن. اسەتتىڭ وسى ءسوزىنىڭ جالعاسىن وقىعان ادامعا ءاربىر ەكى شۋماعىنىڭ بىرىندە «مەن» ءسوزىنىڭ جاسىرىن تۇرعانىن اڭعارامىز. «بۇلبۇلمىن داۋسى كوكتە دامىلداعان» نەمەسە «تۇلپارمىن توپتان وزعان توسىرقامان» دەگەندەي. «قىسمەتىندە» وسىلاي ارىنداعان ءانشى ء«ىنجۋ-مارجانىندا» تىپتەن شارىقتايدى. «اسەت­تەي سال ءان سالساڭ اڭىراتىپ, ورمان, تو­عاي, وزەندى جامىراتىپ» دەيدى. قىزىق قوي, ءبىر قا­راعاندا ودان باسقا ءانشى نەمەسە ءۇنپاز جوق سياقتى سويلەيدى. شىنىمەن سولاي بولسا شە؟

«اتاندىم عازيز اقىن بالا جاستان,

ءانشى جوق قاراوتكەلدە مەنەن اسقان.

جۇيرىكتى جورعا ءمىنىپ جەتەلەدىم,

كوڭىلىم قالعان ەمەس قيعاش قاستان»,

دەيدى عازيز فايزوللا ۇلى. بۇل دا ەل ىشىنە كەڭ تارالعان اتاقتى تۋىندى.

ءيمانجۇسىپ بۇدان دا زور سويلەيدى. «مەن ەلىمدە جۇرگەندە جۇرتتان استىم, مەنمەنسىگەن تالايدىڭ كوڭىلىن باستىم» دەيدى. اسقان كۇش پەن جۇرەكتىڭ يەسى مۇندا باتىرلىعى مەن باتىلدىعىن, اقىندىعى مەن انشىلىگىن, باسقا دا ارتىق قاسيەتتەرىن قوسا ايتقانىنا شاك كەلتىرە المايسىز. جالعىز-اق بىلەگىمەن عانا ەمەس, جۇرتتان ءان-جىرىمەن, ءبىلىم-بىلىگىمەن اسىپ تۇر. ءيمانجۇسىپتىڭ بۇل ءانى حالىققا كەڭىنەن تانىمال. ءانى كوكەيگە ءسىڭىمدى, ءسوزى مەن ماعىناسى تارتىستى, دراماعا تولى ءبىر ءداۋىردىڭ مۇراسى دەرلىك. سونىسىنا قاراي اۆتور دا وزىنە اسا سەنىمدى سويلەيدى. «مەن ەلىمدە جۇرگەندە جۇرتتان استىم, مەنمەنسىگەن تالايدىڭ كوڭىلىن باستىم» دەپ باستالاتىن ۇزىن-سونار ءان-تولعاۋدىڭ ەكى جولىن ورتا تۇسىندا بۇيدەپ شەگەندەي تۇسەدى.

«سۋسىز جەرگە اۋىلىم قونا المايدى,

كەرى كەتكەن تىرلىگىڭ وڭالمايدى.

ءجۇز قاتىنى قازاقتىڭ ۇل تاپسا دا,

ءبارىبىر ءيمانجۇسىپ بولا المايدى!»

دەپ كەسىپ ايتادى. نەتكەن رۋح, نەتكەن مىنەز, نەتكەن جۇرەك! زامان ىعىنا جىعىلماعان ءيمانجۇسىپ ومىرىنە زەر سالساڭىز, بۇل جاي عانا كەۋدە قاعۋ ەمەس.

وسىلاردى وكشەلەپ, كەيىن تۋسا دا سال-سەرىلەردىڭ جولىن ولتىرمەي بەرتىنگە دەيىن جالعاپ, قازاق ءان-كۇي ونەرىنە تەڭدەسسىز ولجا سالعان كەنەننىڭ كەرەمەتىن ايتىپ تاۋىسۋ مۇمكىن بە؟ كەنەن دەسە, «كوكشولاعىن», «بازار-نازارىن», «قايران جاستىق», تاعى باسقا تۋىندىلارى ەسكە تۇسەدى. سونشاما سىناق پەن تاقسىرەتتەن سىنباي وتكەن ءانشى, اقىن, كومپوزيتور سەكسەنگە كەلگەندە شىرقاعانى تاڭداندىرماي قويمايدى. ەرتەدەن ۇزىلمەي جەتكەن رۋحتىڭ بۇلا قاينارى دەيمىز بە, نە دەيمىز؟

«تولدىم بيىل سەكسەنگە,

تاي ۇيرەتەم تەپسەڭگە.

ەكى كەنەن تۋمايدى,

الاتاۋعا ەكسەڭ دە» دەيدى.

بۇل ءوزى دە اسىل تۋعان جانە وزىنە دەيىنگى ۇلت ونەرىن بويىنا ءسىڭىرىپ, ابدەن كەمەلىنە كەلگەن تۇلعانىڭ الدى-ارتىنا اۋليە كوزبەن قاراعانىن بىلدىرەدى. كەنەننەن كەيىن قازاق دالاسىنىڭ اسقاق تا, سىرشىل ءۇنى باسقا ارناعا اۋىسىپ, فورمات وزگەرگەنىن كورەمىز. راسىن دا قايتالانباس ءبىرتۋارلار!