حالىقارالىق ىنتىماقتاستىق نىعايادى
وتىرىس بارىسىندا بىرقاتار حالىقارالىق كەلىسىم راتيفيكاتسيالاندى. اتالعان زاڭدار نەگىزىنەن حالىقارالىق جۇك تاسىمالداۋ راسىمدەرىن وڭايلاتۋدى, سونداي-اق ترانزيتتىك-كولىكتىك الەۋەتتى جانە حالىقارالىق ساۋدا-ەكونوميكالىق قاتىناستاردى ودان ءارى نىعايتۋ ءۇشىن قولايلى جاعداي جاساۋدى كوزدەيدى. ولار – «تۇركى مەملەكەتتەرى ۇيىمىنا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ ۇكىمەتتەرى اراسىنداعى حالىقارالىق قۇرامداستىرىلعان جۇك تاسىمالدارى تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى», «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى مەن قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى اراسىنداعى حالىقارالىق اۆتوموبيل تاسىمالدارى تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى», «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى مەن قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى اراسىنداعى ترانسكاسپي حالىقارالىق كولىك باعىتىن دامىتۋ جونىندەگى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» جانە «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى مەن قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى اراسىنداعى ترانسكاسپي حالىقارالىق كولىك باعىتىن, ونىڭ ىشىندە قىتاي – ەۋروپا قاتىناسىنداعى كونتەينەرلىك پويىزدار ءۇشىن دامىتۋ جونىندەگى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭدار.
پالاتا وتىرىسىندا قازاقستان مەن قىتاي اراسىنداعى مادەني-گۋمانيتارلىق سالاداعى ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋعا ارنالعان «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى مەن قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى اراسىنداعى مادەني ورتالىقتاردى ءوزارا قۇرۋ تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ دا قارالىپ, ماقۇلداندى.
مەملەكەتتىك ساتىپ الۋلار تسيفرلاندىرىلادى
سونىمەن قاتار دەپۋتاتتار «مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ تۋرالى» زاڭدى جانە وعان ىلەسپە «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە ساتىپ الۋ جانە ارتىق زاڭنامالىق رەگلامەنتتەۋدى بولعىزباۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى», «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكسىنە وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭداردى قارادى.
سەنات توراعاسى زاڭنامالىق تۇزەتۋلەردىڭ ماڭىزىنا نازار اۋدارىپ, مەملەكەت باسشىسى جولداۋدا ساتىپ الۋدىڭ جاڭا ساپالى جۇيەسىن ەنگىزۋدى تاپسىرعانىن تىلگە تيەك ەتتى. سونداي-اق ول زاڭنىڭ نەگىزگى نورمالارىنا توقتالىپ ءوتتى.
«بۇل زاڭدار پرەزيدەنت تاپسىرماسىن ورىنداۋ ماقساتىمەن ماقۇلداندى. سونىڭ اياسىندا ءادىل, اشىق جانە ءتيىمدى مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ جۇيەسىن قالىپتاستىرۋ ءۇشىن جاڭا قۇقىقتىق تەتىكتەر قاراستىرىلىپ وتىر. اتاپ ايتقاندا, مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ راسىمدەرى قايتا قارالىپ, ۇدەرىستەردى ودان ءارى وڭتايلاندىرۋعا جانە ولاردى تسيفرلاندىرۋعا باسا ءمان بەرىلدى. مەملەكەتتىك ساتىپ الۋلارداعى سىبايلاس جەمقورلىق تاۋەكەلدەرىن بارىنشا ازايتۋعا, سونداي-اق قوعامدىق باقىلاۋدى كۇشەيتۋگە ارنالعان ەرەجەلەر دە بار. وتاندىق تاۋار وندىرۋشىلەردى قولداۋ شارالارى دا نازاردان تىس قالعان جوق. ساتىپ الىناتىن تاۋارلار مەن كورسەتىلەتىن قىزمەتتەردىڭ ساپاسىن قامتاماسىز ەتۋ جانە ولاردىڭ ۋاقتىلى ورىندالۋى ءۇشىن بيزنەستىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرۋعا ارنالعان نورمالار دا قامتىلعان. ءادىل جانە ترانسپارەنتتى مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ زاڭناماسى ەل ەكونوميكاسىنىڭ وسۋىنە وڭ ىقپالىن تيگىزەدى دەپ سەنەمىز», دەدى م.اشىمباەۆ.
ۇلتتىق عىلىمي جۇيەنى جەتىلدىرەدى
سەنات وتىرىسىندا دەپۋتاتتار «عىلىم جانە تەحنولوگيالىق ساياسات تۋرالى» زاڭدى جانە وعان ىلەسپە «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە عىلىم جانە تەحنولوگيالىق ساياسات, پلاتفورمالىق جۇمىسپەن قامتۋ جانە مەملەكەتتىك باقىلاۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى», «سالىق جانە بيۋدجەتكە تولەنەتىن باسقا دا مىندەتتى تولەمدەر تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كودەكسىنە (سالىق كودەكسى) جانە «سالىق جانە بيۋدجەتكە تولەنەتىن باسقا دا مىندەتتى تولەمدەر تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كودەكسىن (سالىق كودەكسى) قولدانىسقا ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭعا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭداردى ەكىنشى وقىلىمدا قاراپ, ماقۇلدادى.
پالاتا توراعاسى اتاپ وتكەندەي, زاڭدارعا ەنگىزىلگەن تۇزەتۋلەر ۇلتتىق عىلىمي جۇيەنى جەتىلدىرۋدى, سونداي-اق عىلىمي-تەحنيكالىق جانە يننوۆاتسيالىق قىزمەتتى ءتيىمدى ۇيلەستىرۋدى كوزدەيدى.
«نەگىزگى زاڭ ارقىلى عىلىمي قىزمەت سۋبەكتىلەرى جانە ولاردىڭ قۇقىقتارى ايقىندالدى. جاس عالىمداردى ىنتالاندىرۋ جانە عىلىمي قىزمەتتى قارجىلاندىرۋ تەتىكتەرى دە قايتا قارالىپ وتىر. عىلىمي-تەحنيكالىق جەتىستىكتەردى كوممەرتسيالاندىرۋعا ارنالعان تۇزەتۋلەر دە قامتىلعان. وسىعان وراي كاسىپكەرلەرگە سالىقتىق جانە ينۆەستيتسيالىق جەڭىلدىكتەر بەرۋ قاراستىرىلىپ وتىر. الداعى ۋاقىتتا قارالعان زاڭدار ەلىمىزدىڭ عىلىمي جۇيەسىن جاڭعىرتۋعا ءوز سەپتىگىن تيگىزەدى دەپ سەنەمىز», دەدى م.اشىمباەۆ.
سونداي-اق وتىرىس كەزىندە مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىمەن قۇرىلعان قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ورنىقتى دامۋ سالاسىنداعى ۇلتتىق ماقساتتارى مەن مىندەتتەرىنىڭ ىسكە اسىرىلۋىنا مونيتورينگ جۇرگىزۋ جونىندەگى پارلامەنتتىك كوميسسيانىڭ قۇرامىنا سەنات دەپۋتاتتارىن سايلاۋ تۋرالى ماسەلە قارالدى. پارلامەنت رەگلامەنتىنە سايكەس ەكى پالاتا بىرلەسكەن وتىرىسقا دەيىن كوميسسيا قۇرامىنا ەنەتىن كانديداتۋرالارىن ايقىنداۋى قاجەت. وسىعان بايلانىستى سەناتتان پارلامەنتتىك كوميسسيانىڭ قۇرامىنا ولگا بۋلاۆكينا مەن ەۆگەني بولگەرتتى سايلاۋ تۋرالى شەشىم قابىلداندى.
كىتاپحاناشىنىڭ جالاقىسى تومەن
سەنات وتىرىسى كەزىندە دەپۋتاتتار دەپۋتاتتىق ساۋالدارىن جولدادى. نۇرتورە ءجۇسىپ دەپۋتاتتىق ساۋالىندا ەلدەگى قاتارداعى كىتاپحاناشىلاردىڭ ورتاشا جالاقىسى 125 000 تەڭگەنى قۇرايتىنىن جانە بۇل بىلىكتى كادرلاردىڭ وسى سالادان كەتۋىنە ىقپال ەتەتىنىن اتاپ ءوتتى. قازىرگى ۋاقىتتا كىتاپحانا سالاسىن دامىتۋ ءۇشىن قاجەتتى زاڭنامالىق بازا جوق. كىتاپحانالار زاماناۋي كومپيۋتەرلىك جانە كوشىرۋ-كوبەيتۋ تەحنيكاسىمەن تولىق جابدىقتالماعان, ال قولدا بار قۇرالدار مورالدىق جانە فيزيكالىق تۇرعىدان ەسكىرگەن.
«كىتاپحانالار كومپيۋتەرمەن جانە كوشىرۋ-كوبەيتۋ تەحنيكاسىمەن ناشار جابدىقتالعان, كوبى ەسكىرگەن. كوپتەگەن كىتاپحانانىڭ عيماراتتارى ۇزاق جىلدار بويى كۇردەلى جوندەۋدەن وتپەگەن. ارناۋلى كىتاپحانالارداعى, بالالار, جاسوسپىرىمدەر, زاعيپ جانە ناشار كورەتىندەرگە ارنالعان كىتاپحانالاردىڭ جاعدايى كوڭىلدەن شىعا بەرمەيدى. مۇگەدەكتىگى جانە ەرەكشە قاجەتتىلىكتەرى بار ادامداردىڭ كىرۋى جانە ەركىن ءجۇرۋى وتە قيىن. پاندۋستار, امبەباپ كابيناسى بار سانيتارلىق توراپتار, كولىك قۇرالدارىنا ارنالعان تۇراق ورىندارى جوق», دەدى نۇرتورە ءجۇسىپ.
سونىمەن قاتار سەناتور كىتاپحانا قورىن تولىقتىرۋ ماسەلەلەرىنە نازار اۋداردى. قولجەتىمدى كىتاپتاردىڭ كوپشىلىگى ەسكىرگەن جانە وقىرمانداردىڭ زاماناۋي اقپاراتتىق سۇرانىسىنا سايكەس كەلمەيدى. قارجىلاندىرۋدىڭ جەتكىلىكسىزدىگىنە بايلانىستى كىتاپ قورىن جىل سايىن جاڭارتۋ ءىسى كەيىنگى 20 جىلدا نەبارى 1,8%-دى قۇراپ وتىر. اۆتورلىق قۇقىق تۋرالى زاڭنىڭ نورمالارى قازىرگى اۆتورلاردىڭ شىعارمالارىن تسيفرلىق فورماتتا تولىق ۇسىنۋعا مۇمكىندىك بەرمەيدى, بۇل كىتاپتارعا قولجەتىمدىلىكتى شەكتەيدى.
«كوپشىلىك كىتاپحانالاردىڭ تەك 60,7%-ى ينتەرنەت جەلىسىنە تولىققاندى قوسىلعان. وسىعان بايلانىستى كىتاپحانا سالاسىن جاڭعىرتۋ, كىتاپحانالارعا قاتىستى مەملەكەتتىڭ جاۋاپكەرشىلىگى مەن مىندەتتەرىن ايقىنداۋ ءۇشىن «كىتاپحانا ءىسى» تۋرالى جەكە زاڭ قابىلداۋ قاجەت. بىلىكتى كادرلاردى تارتۋ جانە ۇستاپ قالۋ ءۇشىن كىتاپحاناشىلاردىڭ جالاقىسىن مەملەكەتتىك دەڭگەيدە كوتەرۋ كەرەك. وڭىرلىك كىتاپحانالار قورلارىن تولىققاندى جانە ۋاقتىلى تولىقتىرۋ ءۇشىن كىتاپحانالىق بىرىڭعاي ورتالىق قۇرۋ كەرەك», دەدى سەناتور.
قان قىزمەتىنىڭ عيماراتى قاقىراپ تۇر
كەيىنگى 5 جىلدا ەلىمىزدە دونورلىق قاندى تۇتىنۋ 13%-عا ءوستى, بىراق بۇل رەتتە سالالىق مەكەمە – قان قىزمەتىنىڭ عىلىمي-ادىستەمەلىك ورتالىعىندا جەدەل شەشۋدى تالاپ ەتەتىن بىرقاتار پروبلەما بار.
سەناتور اينۇر ارعىنبەكوۆا دەپۋتاتتىق ساۋالىندا رەسپۋبليكانىڭ قان قىزمەتىن دامىتۋدى ۇيلەستىرۋمەن قاتار, بۇل ورتالىق ەلورداداعى بارلىق مەديتسينالىق ۇيىمداردى دونورلىق قانمەن قامتاماسىز ەتەتىنىن ايتتى. الۋان ءتۇرلى جانە كۇردەلى تەحنولوگيا قولدانىلاتىن ورتالىق بولسا دا ترانسفۋزيولوگيا عىلىمي-وندىرىستىك ورتالىعىنىڭ عيماراتى اۋىر جاعدايدا تۇر.
«15 جىل بۇرىن پايدالانۋعا بەرىلگەنىنە قاراماستان, قۇرىلىس كەزىندە جىبەرىلگەن ولقىلىقتاردىڭ سالدارىنان ورتالىقتىڭ عيماراتتارى بىرتىندەپ بۇزىلىپ جاتىر. عيماراتتىڭ جەلدەتۋ جۇيەسى دۇرىس جوبالانباعان جانە تەك 55%-ى جۇمىس ىستەيدى. توبەدەن سۋ اعادى, ونىڭ ءبارى توبە جابىندىسىنىڭ بۇزىلۋىنا اكەلەدى جانە قۇلاپ كەتۋ قاۋپىن تۋعىزادى. وسىنىڭ ءبارى ورتالىقتىڭ قالتقىسىز جۇمىس ىستەۋىنە قاتەر توندىرەدى», دەدى سەناتور.
دەپۋتات استانادا مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋ كولەمىن ەسكەرە وتىرىپ, بۇل ماسەلەنىڭ ەرەكشە ماڭىزى بار دەپ سانايدى. سەناتور وسىعان بايلانىستى پرەمەر-مينيستر ولجاس بەكتەنوۆكە قازىرگى پروبلەمالارعا نازار اۋدارۋدى جانە ولاردى شەشۋگە جاردەمدەسۋدى سۇرادى.
«ترانسفۋزيولوگيا عىلىمي-وندىرىستىك ورتالىعىنىڭ عيماراتى كۇردەلى جوندەۋدى قاجەت ەتەدى. 2020 جىلدان بەرى ورتالىق كۇردەلى جوندەۋ جۇمىستارىنا قارجى ءبولۋ ءۇشىن قارجى مينيسترلىگىنە 5 رەت ءوتىنىم بەرسە دە اقشا بولىنگەن جوق. قازىرگى كەزدە جوبالاۋ-سمەتالىق قۇجاتتارعا تۇزەتۋ ەنگىزىلىپ, قۇنى 6,1 ميلليارد تەڭگە بولاتىن كۇردەلى جوندەۋ جۇمىستارىنا قورىتىندى الىندى. مەديتسينالىق كومەك كولەمى ارتا تۇسكەن كەزدە جانە دونور قانىنىڭ قورىن جاساپ قويۋ ەلىمىزدىڭ ۇلتتىق قاۋىپسىزدىگى ماسەلەسى بولعاندىقتان ترانسفۋزيولوگيا عىلىمي-وندىرىستىك ورتالىعى عيماراتىنا كۇردەلى جوندەۋ جۇمىستارىن جاساۋ ءۇشىن قارجى ءبولۋ ماسەلەسىن قولداۋدى وتىنەمىن», دەدى دەپۋتات.
سونىمەن قاتار سەنات وتىرىسىندا اليشەر ساتۆالديەۆ سۋبسيديالاۋدىڭ جاڭا ەرەجەلەرىنە بايلانىستى شىمكەنتتىك شارۋالار مەملەكەتتىك قولداۋدان ايىرىلۋى مۇمكىن ەكەنىن ايتتى. وسىعان وراي دەپۋتات جاقىندا كۇشىنە ەنگەن ەرەجەلەرگە وزگەرىستەر ەنگىزۋ قاجەتتىگىن تىلگە تيەك ەتتى.
سەناتور زاكيرجان كۋزيەۆ تە اۋىل شارۋاشىلىعىن سۋبسيديالاۋ جۇيەسىن جەتىلدىرۋ كەرەكتىگىنە ءمان بەردى. بۇل رەتتە دەپۋتات اگروونەركاسىپتىك كەشەن سۋبەكتىلەرىن جەڭىلدەتىلگەن نەسيەلەۋ جانە سۋبسيديالاۋ قىزمەتتەرىن ءبىر تسيفرلىق پلاتفورمادا بىرىكتىرۋدى ۇسىندى.
ال بەكبولات ورىنبەكوۆ جامبىل وبلىسىندا جۇرگىزىلىپ جاتقان گاز قۇبىرى قۇرىلىسىنىڭ قارقىنىن سىنعا الدى. سەناتور قالىپتاسقان ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن ءتيىستى شارالارعا نازار اۋداردى. امانگەلدى تولاميسوۆ الەۋمەتتىك ورتالىقتار قىزمەتكەرلەرىنىڭ جالاقىسىن كوتەرۋدى جانە ولارعا ارنايى مارتەبە بەرۋدى ۇسىندى. سەناتور قازىرگى تاڭدا الەۋمەتتىك قىزمەتكەرلەردىڭ تابىسى ولارعا جۇكتەلەتىن جاۋاپكەرشىلىك پەن مىندەتتەرگە سايكەس كەلمەيتىنىن ايتتى.
