اتموسفەراداعى پارنيكتى گاز, ياعني جەر بەتىنەن شىعاتىن جىلۋدىڭ ءبىر بولىگى اۋا قاباتتارىندا قالادى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, عالامدىق جىلىنۋعا اسەر ەتەتىن فاكتور. سونىمەن بىرگە فابريكا مەن زاۋىتتاردان شىعاتىن زياندى قالدىقتار وزون قاباتىنىڭ جۇيكەسىن جۇقارتاتىن كورىنەدى. مۇنداي زياندى گازدارعا جەر اتموسفەراسىنداعى كومىرتەك ديوكسيدى, مەتان جانە سۋ بۋى جاتادى. اعىلشىن تىلىندە مۇنى «greenhouse gas» دەسە, ورىس تىلىندە «پارنيكوۆىي گاز» دەپ اتالادى. ءبىرىنشىسى –تۋرا ماعىناسىندا «جاسىل ءۇي», ەكىنشىسى – «جىلىجاي» دەگەن ماعىنا بەرەدى. ال قازىر قازاق تىلىندە مۇنىڭ تۇراقتى اتاۋىن كەزدەستىرە قويمادىق.
اتالعان سەميناردا «جاسىل دامۋ» اق باسقارۋشى ديرەكتورى ساكەن قالقامانوۆ كليماتتىڭ جانە اۋانىڭ وزگەرۋىنە قاتىستى ءبىراز جايتتىڭ بەتىن اشتى. ماسەلەن, اۋانى لاستاۋشى زاتتار مەن پارنيكتى گاز قالدىقتارىنىڭ كاداسترلارىن ازىرلەۋ جانە سينەرگەتيكالىق اسەرى تۋرالى ايتتى. سونداي-اق جيىندا ەكولوگتەر مەتان قالدىقتارىن ازايتۋدىڭ ەڭ ءتيىمدى جولدارىن انىقتاۋ جانە جاھاندىق مەتان مىندەتتەمەسىنىڭ (GMP) ماقساتى تالقىلادى. ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە, مەتان قالدىقتارىن ازايتۋ پاريج كەلىسىمىنىڭ تالاپتارىن ورىنداۋعا بايلانىستى.
ەكولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلىگىمەن حالىقارالىق قايتا وڭدەۋ جانە دامۋ بانكى اراسىنداعى «قالدىقتاردى ساۋدالاۋ جانە قايتا وڭدەۋ جونىندەگى ارىپتەستىك» جوباسىن ىسكە اسىرۋ كەلىسى مىنە 2024 جىلعى 23 ساۋىردە قول قويىلعان ەدى.
«بۇل جوبانىڭ نەگىزگى ماقساتى – 2060 جىلعا دەيىن كومىرتەگى بەيتاراپتىعىنا قول جەتكىزۋ. سونىمەن بىرگە قالدىقتاردى ساتۋ, قايتا وڭدەۋ جۇيەسىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ جانە كومىرتەگى قالدىقتارىنا تولەمدەردى كوبەيتۋگە باعىتتالعان», دەيدى جوبا ماماندارى.
ءسويتىپ, ادامزات ءومىرىنىڭ ەڭ ماڭىزدى قۇرالى ساف اۋانىڭ ساپاسىن ارتىرۋعا ارنالعان جيىندا اۋاعا تارايتىن زياندى ەلەمەنتتەردى مەيلىنشە ازايتۋ, ەسەسىنە جاسىل ەكونوميكانى دامىتۋ ماسەلەسى ساراپتالدى.
