سابىرعالي كۇسەنوۆ اتا بۇگىن 100-گە تولىپ وتىر
ءۇي تورىنەن ماڭدايى جارقىراپ, جۇزىنەن نۇر توگىلگەن, قولاربا كومەگىمەن قوزعالسا دا ءوزى وتىرىپ-تۇرعان, ءسوزى شيراق, كوڭىل شۋاعى بىردەن باۋرارلىق كىسى كورىندى. سىرتتاي ءبىلۋىمىز بار, بىراق ءجۇزبە-ءجۇز كورۋىمىز ءبىرىنشى رەت بولعاندىقتان قاريانىڭ وسىنشا جاستاعى وسىنداي قالپى قايران ەتكەنى راس. «باتالى باتىر ارىماس» دەگەندەي, ومىراۋى وردەندەر مەن مەدالدارعا تولى اتانىڭ بۇگىلمەگەن, ۇگىلمەگەن بەينەسى ءسۇيسىنتتى. قانشاما جىل جىلجىسا دا سوعىستىڭ باسىنان اياعىنا دەيىن كەشىلگەن مايدان جولدارىنىڭ ءار ءىزىن ۇمىتپاي, شەشىلە سىر شەرتۋىنەن جادىنىڭ مىقتىلىعى دا بايقالماي قالماعان ەدى. عاسىرلىق عۇمىرىنداعى ۇزاق ساپاردا قيامەتتەن قيىن بەل-بەلەستەردەن سۇرىنبەي ءوتىپ, اتاق-ابىرويىن جوعالتپاعان, قايتا ابىزدىعى ودان سايىن اسىپ, جاراسقان جان قازاعىمىزدىڭ قارتتارى وسىندايلىق ەكەنىنە ماقتان تۋدىرىپ, اڭگىمەلەۋگە اسەرلەنگەنىمىزدى ايتپاي كەتە المايمىز.
وسى كۇنى سوعىس ارداگەرلەرى تۋرالى ءجيى جازىلىپ جاتىر. باقساق, ءالى دە كوپشىلىككە ونشالىقتى تانىلا قويماعاندارى از ەمەس سياقتى. سولاردىڭ ءبىرى – سابىرعالي كۇسەنوۆ اتامىز دەسەك, قاتەلەسپەيتىنىمىز انىق. ونىڭ مايدان جولىنىڭ ءبىر ەرەكشەلىك تاريحى, ءومىرى الەمدى لاۋلاعان ءورت ورشىمەستەن بۇرىن-اق قىزىل اسكەر قاتارىنا شاقىرىلۋدان باستاپ, 7 جىل بويىندا وت پەن وق ورتاسىندا وتەدى. باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ وردا اۋدانىنداعى بەيسەن اۋىلىنان مىندەتتى اسكەري بورىشىن وتەۋگە جىبەرىلگەن جىگىتتىڭ سودان قولىنان قارۋى تۇسپەي, اقىرىنا دەيىن جاۋمەن جان الىسىپ, جان بەرىسىپ شايقاساتىندىعى قاپەرىنە قايدان كەلسىن. قانتوگىس باستالعاندا 10 كۇندىك دەمالىستا ەلدە جۇرگەن جاۋىنگەر گرودنو قالاسى تۇبىندەگى اۋىر ارتيللەريالى ءوز پولكىن ىزدەپ تابۋعا دەرەۋ اتتانادى. الايدا, باسقىنشىلار ورشەلەنە ۇمتىلۋىنان مينسكىگە بەي-بەرەكەت شەگىنگەن اسكەرلەردىڭ باسىن بىرىكتەرگەن توپقا تاپ بولىپ, زەنيتشىلەر پولكىنا بەكىتىلەدى.
ول كەزدە جالىنداعان 24-تەگى جاۋىنگەردىڭ العاشقى اشىق ايقاسقا تۇسكەن جەرى موگيلەۆ قالاسى ماڭى بولادى. ەكى اپتا بويعى كەسكىلەسكەن ۇرىستاردا گەنەرال رومانوۆ باسقارۋىنداعى 172-ءشى اتقىشتار ديۆيزياسى قۇرامىنداعى 518-ءشى زەنيتشىلەر پولكى ەنتەلەگەن تانكتەر مەن ءۇستى-ۇستىنە شۇيىلگەن ۇشاقتارعا تويتارىس بەرىپ, شابۋىل ماقساتى مەن مەرزىمىن كەشەۋىلدەتەدى. سونىڭ بەل ورتاسىنداعى كۇندىز-تۇنگى تولاسسىز شايقاستاردىڭ بىرىندە اۋىر جارالانىپ, تەز قاتارعا قوسىلۋدان سوڭ شەڭبەرى 57 ميلليمەترلى زەڭبىرەگىن قايتا سۇيرەتىپ, سناريادتار جاۋدىرىپ, ماسكەۋ قورعانىسىنان ۇلاسقان ايگىلى شابۋىلعا قاتىسادى.
– اسپان مەن جەردىڭ اراسى قۇلاق تۇنشىقتىرعان گۇرىلدەگەن ۇندەرگە تولىپ, تاپتاپ وتۋگە دايىن دۇلەي تانكتەردىڭ اۋزىنان بۇرقىلداعان اجال وتىنا توتەپ, قارا ءتۇتىن مەن توپىراق تۇمشالاعان اينالا استان-كەستەندە نىسانانى دالدىكپەن اتىپ, ءتونىپ كەلگەن تاجالدىڭ تالاي قىل كوپىرىنەن وتتىك قوي, قاراعىم. سەن جويماساڭ, جاۋ جوياتىن, نە ءولىم, نە ءومىر قيان-كەسكىدە ەلىمنىڭ الدىنداعى ازاماتتىق پارىزىما بەرىك بولا ءبىلدىم. قانشاما قارۋلاستارىم قازا تاپتى. جاپ-جاس بەينەلەرى, جۇرەك جۇتقان ەرلىك قيمىلدارى كوز الدىمنان كەتپەيدى, – دەگەن اقساقالعا سول ءبىر سوعىستى ەسكە الۋدىڭ ءوزى وڭايعا سوقپاستاي ەكەنىن جانارلارىنا جاس ىركىلىپ وتىرۋى سەزدىردى.
وفيتسەرلەردىڭ بۇيرىعىن بۇلجىتپاي ورىنداۋىمەن عانا ەمەس, كەيبىرى وققا ۇشقان قىسىلشاڭ شاقتاردا ورنىن جوقتاتپاۋ قابىلەتىمەن كوزگە ءتۇسۋشى قاتارداعى زەڭبىرەكشى كۇسەنوۆ جاۋىنگەرلىك جولىنا باتىس مايدانىنىڭ كىشى كومانديرلەر دايارلايتىن كۋرسىنا جىبەرىلىپ, وقۋى ۇلكەن وزگەرىس جاسايدى. وسىندا بىلىكتىلىك پەن شەبەرلىك جەتىلدىرىپ جۇرگەندە ءبىرىنشى «قىزىل جۇلدىز» وردەنى كەۋدەسىنە تاعىلادى. بۇل 1941-1942-جىلدارداعى اسا ماڭىزدى ايقاستارداعى ەرلىگى ءۇشىن بەرىلگەنىن قارت, اسىرەسە, قاتتى قۇرمەت تۇتادى.
مايدانعا كىشى لەيتەنانت ءارى وردەندى بولىپ ورالعان, تالاي سىناقتا شىڭدالعان, قايراتى قايرالعان جىگىتتىڭ 10-شى گۆارديالىق ارميا قۇرامىنداعى 225-ءشى گۆارديالىق اتقىشتار پولكىنىڭ مينومەت باتارەياسىنىڭ ۆزۆود كومانديرى بولىپ تاعايىندالۋى مايداندىق ومىرىندەگى ەلەۋلى بەلەسكە اينالادى. سمولەنسك, بريانسك, ريگا قالالارىن, بالتىق بويىنداعى ەلدەردى ازات ەتۋدەگى جەكە باسىنىڭ ەرلىك ارەكەتتەرى مەن كومانديرلىك ۇيىمداستىرۋشىلىعى جوعارى باعالانىپ, ەكىنشى رەت «قىزىل جۇلدىز» وردەنىمەن ماراپاتتالادى. كەيىننەن اتالعان وردەننىڭ ءۇشىنشىسى دە توسىندە جارقىرايدى.
جەڭىس كۇنىن الدىڭعى شەپتە, اعا لەيتەنانت شەنىندە قارسى العان اۋىلداعى كەشەگى ەسەپشى, ەندى بىلدەي ءبىر جاس وفيتسەر اسكەري قىزمەتىنەن قول ۇزە قويماي, تۋعان ەلىنىڭ شەكاراسىندا – اشعابادتا, كەيىن گەرمانيادا 1946 جىلعا دەيىن زەڭبىرەكشىلەر بولىمشەسىن باسقارادى. سول جىلدىڭ اياعىندا 7 جىلعا سوزىلعان جاۋىنگەرلىك جولدى اياقتاپ, بەيبىت كۇندەگى قىزمەتىن دە اسكەريلىك تارتىپتەگى بۋىنمەن جالعاستىرىپ, ءورت ءسوندىرۋ ىسىنە ارنايدى. وسى سالادا 40 جىل تابان اۋدارماستان ەتكەن ءمىنسىز ەڭبەك ءىزباسارلارىنا ۇلگى. سالتاناتتى جيىنداردا يىعىندا پولكوۆنيكتىڭ ءۇش جۇلدىزشاسى ايشىقتالعان 100-دەگى قارياعا تۇرەگەلىپ قول شاپالاقتانىپ جاتۋى سوعان ايعاق.
سابىرعالي اتانىڭ كەۋدەسىندە جوعارىدا اتاعانىمىزداي, ءۇش « قىزىل جۇلدىز» وردەنىمەن بىرگە, ءى دارەجەلى « ۇلى وتان سوعىسى» وردەنى, «ماسكەۋدى قورعاعانى ءۇشىن», «جاۋىنگەرلىك ەرلىگى ءۇشىن», «1941-1945 جىلدارداعى ۇلى وتان سوعىسىندا گەرمانيانى جەڭگەنى ءۇشىن» مەدالدارى جارقىرايدى. قۇرمەتتى دەمالىسقا شىققانعا دەيىنگى ۇزاق جىلداعى ادال قىزمەتى ءۇشىن العان ماراپاتتارى جانە قانشاما.
شاڭىراعى بيىكتىگىنە, ۇرپاعى شاتتىعىنا دا قۋانىشى مول. ءتورت قىزىنىڭ ءبارى ءوز ورتاسىنا ونەگەلى جاندار. كۇلاشى مەن ءاسياسى عىلىم كانديداتتارى. ءالياسى استانانى اسەمدەۋشى قۇرىلىس ينجەنەرى. ساراسى «نۇر وتان» پارتياسى وبلىستىق فيليالىنىڭ قىزمەتكەرى. ومىردەن ەرتە قايتقان جان جارى گۇلبارشىن ەكەۋىنەن وربىگەن 9 نەمەرەسى مەن 13 شوبەرەسى وسىندايلىق بابالارى بارىن, ورتالارىندا ەكەنىن ماقتانىش تۇتادى. بۇل كۇندە سارانىڭ ايالى قامقورلىعىنداعى قاريا جاراتۋشىنىڭ سىيلاعان جاسىنا, تاعدىر باقىتىنا تاۋبە ەتەدى. «بۇگىنگى ارمانىم – ارعى دۇنيەگە اتتانعانشا پاراساتتان ايىرىلماي, ۇرپاقتارىما اقىلدى اتا, قاسيەتتى بابا بولا بىلۋدەن اينىماۋ», دەيدى ابىز قارت. 100-دەگى كىسىنىڭ بۇل بىلىكتى سوزىنە نە قوسارسىز.
ايقىن نەسىپباي,
«ەگەمەن قازاقستان».
قاراعاندى.
